III PZ 1/09 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 16 marca 2009 r.

III PZ 1/09

Żądanie strony sporządzenia uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji (art. 328 § 1 k.p.c.) zawiera także wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem (art. 331 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie: SN Józef Iwulski,

SA Maciej Pacuda (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca

2009 r. sprawy z powództwa Barbary D. przeciwko Przedsiębiorstwu Komunikacji

Samochodowej W. SA w L. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 25 listopada 2008 r.

[...]

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2008 r. [...], Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie odrzucił osobistą apelację wniesioną przez powódkę Barbarę D. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 3 kwietnia 2008 r. [...].

W pisemnych motywach tego postanowienia Sąd Okręgowy przypomniał, że

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 26 maja 2008 r. odrzucił apelację wniesioną

przez pełnomocnika powódki wobec nieuiszczenia przez niego opłaty podstawowej

od apelacji. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowił art. 1302 § 3 k.p.c. Następnie, w dniu 24 czerwca 2008 r. powódka złożyła własną apelację wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia

2008 r. Sąd Rejonowy przywrócił powódce termin do wniesienia apelacji.

Sąd drugiej instancji stwierdził ponadto, że wniosek pełnomocnika powódki z

dnia 7 kwietnia 2008 r. obejmował jedynie żądanie uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia 3 kwietnia 2008 r. Brak było natomiast wniosku samej powódki bądź

jej pełnomocnika o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Z tego

względu, zdaniem Sądu Okręgowego, formalnie rzecz ujmując nie istniał obowiązek

Sądu Rejonowego doręczenia stronie powodowej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. W tej sytuacji bez istotnego znaczenia w kwestii przywrócenia uchybionego

terminu był zatem wniosek powódki z dnia 31 grudnia 2007 r. „o kierowanie wszystkich pism na adres powódki”, w związku z wyjazdem jej pełnomocnika do Warszawy.

Ponadto fakt korzystania przez powódkę ze zwolnienia lekarskiego od pracy w okresie od dnia 10 czerwca 2008 r. do dnia 20 czerwca 2008 r. absolutnie nie stanowił

okoliczności uzasadniającej wniosek o przywrócenie terminu. Było bowiem niewątpliwe, że apelacja złożona przez jej pełnomocnika została odrzucona przez Sąd Rejonowy z innych przyczyn niż uchybienie terminu procesowego. Postanowienie Sądu

Rejonowego wydane w tym przedmiocie nie zostało natomiast zaskarżone.

Sąd Okręgowy dodał także, iż powódka, „zmierzając do kontroli instancyjnej

wyroku” podniosła oczywiście bezzasadny zarzut wskazujący, że jej pełnomocnik

procesowy nie był należycie umocowany, przy czym z zarzutu tego wycofała się już

po przywróceniu jej terminu do wniesienia apelacji. Sąd drugiej instancji stwierdził

również, że Sąd Rejonowy został zawiadomiony przez powódkę o fakcie cofnięcia

przez nią pełnomocnictwa w dniu 14 lipca 2008 r. Zgodnie z art. 94 § 1 k.p.c. wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego odnosi natomiast skutek prawny w stosunku do Sądu z chwilą zawiadomienia go o tym.

Kierując się przedstawionymi wyżej motywami, Sąd drugiej instancji uznał, że

przywrócenie powódce uchybionego terminu do wniesienia apelacji nie znajdowało

„racjonalnego uzasadnienia”. Dlatego też, powołując się na treść art. 373 k.p.c., Sąd

ten przyjął, że apelacja powódki podlegała odrzuceniu.

Na postanowienie to wniosła zażalenie reprezentowana przez pełnomocnika

powódka Barbara D., zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów

postępowania, tj. art. 373 k.p.c. w związku z art. 169 k.p.c. i art. 133 § 3 k.p.c., mające istotny wpływ na treść orzeczenia i polegające na niezasadnym odrzuceniu apelacji będącym skutkiem uznania, iż przywrócenie powódce terminu do wniesienia apelacji i nadanie apelacji dalszego biegu nie znajdowało racjonalnego uzasadnienia w

sytuacji, gdy już w dniu 31 grudnia 2007 r. powódka wniosła o doręczanie jej wszyst-

kich pism procesowych, ograniczając w sposób konkludentny zakres umocowania

procesowego swojego pełnomocnika - wyłączając upoważnienie do odbioru w jej

imieniu pism procesowych, a przedstawione przez nią okoliczności wskazują na niezawinione uchybienie terminowi do wniesienia apelacji. Równocześnie powódka

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przyjęcie apelacji do rozpoznania i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Lublinie.

Na uzasadnienie swoich zarzutów powódka podała przede wszystkim, iż Sąd

„w sposób zbyt formalistyczny” potraktował wniosek pełnomocnika powódki w zakresie, w jakim żądał on jedynie uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Lublinie z

dnia 3 kwietnia 2008 r. Naturalnym celem takiego wniosku jest bowiem wola zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia, a zatem trudno uznawać, iż żądanie uzasadnienia wyroku nie wiąże się z wolą wnioskowania o doręczenie takiego orzeczenia

stronie. Ponadto art. 331 k.p.c. nakazuje doręczenie uzasadnienia stronie, która żąda

jego sporządzenia, nie zastrzegając takiego osobnego żądania doręczenia. Czyniąc

zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 328 k.p.c. i art. 331 k.p.c., Sąd Rejonowy w

Lubinie dokonał jednak doręczenia w sposób nieprawidłowy, ponieważ art. 133 § 3

k.p.c. nakazuje dokonywać doręczenia pisma ustanowionemu pełnomocnikowi procesowemu bądź osobie upoważnionej do odbioru pism sądowych, a prawidłowa wykładnia art. 92 k.p.c. każe treść pełnomocnictwa procesowego oceniać „w myśl postanowień stosownych norm cywilnych”. Natomiast powódka w dniu 31 grudnia 2007

r. powiadomiła Sąd o ograniczeniu pełnomocnictwa procesowego, wskazując iż

wnosi o „kierowanie wszystkich pism” na swój adres. Z tego oświadczenia wynikała

zatem wola ograniczenia uprawnień pełnomocnika, polegającego na wyłączeniu z

zakresu jego działań odbioru pism procesowych, wobec czego wszelkie doręczenia,

w tym także wyroku wraz z uzasadnieniem winny być kierowane do niej, a nie do jej

pełnomocnika. Sąd Rejonowy, przywracając powódce termin do wniesienia apelacji,

miał więc uzasadnione ku temu podstawy.

Pozwane Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej W. SA w L. w pisemnej odpowiedzi na zażalenie wniosło o jego oddalenie oraz o zasądzenia od powódki

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 373 k.p.c. sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym apelację, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji.

Jeżeli dostrzeże braki, do których usunięcia strona nie była wezwana, zażąda ich

usunięcia. W razie nieusunięcia braków w wyznaczonym terminie, apelacja ulega

odrzuceniu. Uregulowane w tym przepisie postępowanie wstępne przed sądem odwoławczym, dotyczące dopuszczalności apelacji, jest postępowaniem kontrolnym w

stosunku do postępowania przeprowadzonego wcześniej przez sąd pierwszej instancji, do którego wnosi się apelację. Zgodnie z art. 373 k.p.c., sąd drugiej instancji bada

zatem dopuszczalność apelacji, kontrolując przy tym postanowienia wydane przez

sąd pierwszej instancji w toku postępowania międzyinstancyjnego, przede wszystkim

zaś orzeczenia dotyczące przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia apelacji

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1968 r., III

CZP 77/67, OSNCP 1968 nr 12, poz. 202). W razie stwierdzenia braku podstaw do

przywrócenia terminu do wniesienia apelacji przez sąd pierwszej instancji, Sąd drugiej instancji odrzuca apelację. Nie ulega więc wątpliwości, że w granicach kontroli

zachowania warunków formalnych apelacji, którą sąd drugiej instancji przeprowadza

na podstawie art. 373 k.p.c., mieści się również sprawdzenie zasadności przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia apelacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 1998 r., III CKN 471/97, OSP 1999 nr 4, poz. 83).

Z istoty podejmowanej przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 373 k.p.c.

kontroli zachowania ustawowych wymagań co do środka odwoławczego, w tym

oceny, czy przywrócenie przez sąd pierwszej instancji terminu do jego wniesienia

nastąpiło przy prawidłowym zastosowaniu art. 168 k.p.c., wynika jednakże, iż podważenie przez sąd drugiej instancji prawidłowości postanowienia sądu pierwszej instancji o przywróceniu terminu do wniesienia środka odwoławczego powinno ograniczać

się do sytuacji, gdy w okolicznościach sprawy zachodzi pewna (oczywista) ku temu

podstawa (por. między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1999

r., III CKN 695/99, OSNC 2000 nr 3, poz. 51, z dnia 19 sierpnia 2004 r., V CZ 82/04,

LEX nr 194119, z dnia 2 sierpnia 2006 r., I UZ 13/06, OSNP 2007 nr 15-16, poz. 238,

czy też z dnia 23 marca 2007 r., V CZ 16/07, LEX nr 442631). Istota tej kontroli wiąże

się bowiem ze szczególnymi uprawnieniami sądu drugiej instancji, polegającymi na

wkraczaniu w niezaskarżalne (a przez to niepodlegające uzasadnieniu) orzeczenie

sądu pierwszej instancji, powołanego do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu.

Podzielając przedstawiony kierunek wykładni wymienionego przepisu oraz

przenosząc go na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie

tej brak było takiej oczywistej podstawy do podważenia stanowiska Sądu pierwszej

instancji. Przede wszystkim bowiem nie miał racji Sąd Okręgowy, stwierdzając że

złożony przez pełnomocnika powódki wniosek z dnia 7 kwietnia 2008 r. „obejmował

jedynie żądanie uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 3 kwietnia

2008 r.”, natomiast nie zawierał wniosku o doręczenie odpisu tego wyroku z uzasadnieniem. Regulujący tę kwestię art. 328 § 1 k.p.c. nie wymaga bowiem od strony, czy

też jej pełnomocnika procesowego, aby żądając sporządzenia uzasadnienia wyroku,

równocześnie wnosiła o doręczenie tego uzasadnienia wraz z odpisem wyroku. Co

więcej, słusznie powołany w zażaleniu art. 331 k.p.c. stanowi, iż wyrok z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia, co

zgodnie z językowo - logiczną wykładnią należy rozumieć w ten sposób, że sąd winien doręczyć odpis wyroku z uzasadnieniem stronie, która zażądała sporządzenia

uzasadnienia tego wyroku. Wypada dodać, iż podobną regulację zawiera także art.

369 § 2 k.p.c., zgodnie z którym jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w

terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie

od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Zestawienie treści tego

przepisu z § 1 art. 369 k.p.c. wskazuje przy tym, że takie żądanie pociąga za sobą

doręczenie stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. W przedstawionej sytuacji,

wbrew odmiennemu stanowisku Sądu Okręgowego, ocena pisma powódki z dnia 31

grudnia 2007 r. o „kierowanie wszystkich pism” na jej adres musi nabierać znaczenia,

gdyż należy uznać, iż wniosek pełnomocnika powódki zawierał w istocie nie tylko

żądanie sporządzenia uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego, ale także żądanie

jego doręczenia wraz z odpisem wyroku, a zatem w przypadku uznania, że wymienione pismo zawierało ograniczenie pełnomocnictwa udzielonego przez powódkę jej

pełnomocnikowi, doręczenie przez Sąd Rejonowy odpisu wyroku z uzasadnieniem

pełnomocnikowi powódki nastąpiłoby niezgodnie z treścią art. 133 § 3 k.p.c. i byłoby

nieskuteczne. W takiej sytuacji termin do wniesienia przez powódkę apelacji nie

rozpocząłby bowiem biegu. Uznając, że kwestia ta nie ma istotnego znaczenia, Sąd

Okręgowy nie poczynił natomiast w omawianym zakresie żadnych ustaleń. Tym samym Sąd ten niezasadnie (a przynajmniej przedwcześnie) przyjął, iż w okolicznościach charakterystycznych dla rozpoznawanej sprawy zachodzi pewna (oczywista)

podstawa do podważenia prawidłowości postanowienia Sądu pierwszej instancji o

przywróceniu powódce terminu do wniesienia środka odwoławczego.

Mając na względzie podniesione wyżej motywy, Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż odrzucenie przez Sąd drugiej instancji apelacji powódki z powołaniem się

na art. 373 k.p.c., bez wcześniejszego zbadania omówionych kwestii, świadczyło o

nieprawidłowym działaniu tego Sądu.

Kierując się przedstawionymi argumentami oraz opierając się na treści art.

39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.