III PO 22/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PO 22/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z odwołania sędziego R. B.

od decyzji Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 1 marca 2004 r.,

w przedmiocie przeniesienia na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w […],

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 16 lutego 2006 r.,

oddala odwołanie.

Uzasadnienie

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie 1 marca 2004 r.

wydał decyzję, zgodnie z którą R. B. – sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego

– Ośrodka Zamiejscowego w […] w oparciu o art. 94 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002

r.

-

Przepisy

administracyjnych

i

wprowadzające

ustawę

-

ustawę

Prawo

o

o

ustroju

sądów

postępowaniu

przed

sądami

-

Prawo

administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), przeniesiony został na

stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego w […] z dniem 15 marca 2004 r.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał,

że podstawowym celem reformy sądownictwa administracyjnego jest zapewnienie

sprawnego wykonywania działalności orzeczniczej przez 14 wojewódzkich sądów

administracyjnych, utworzonych rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 25

kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz

ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652).

Osiągnięcie tego celu jest możliwe, zgodnie z założeniami przyjętymi w toku

prac nad projektami ustaw reformujących sądownictwo administracyjne, w drodze

przenoszenia sędziów NSA na stanowiska sędziowskie w wojewódzkich sądach

administracyjnych. Podstawę przeniesienia sędziego NSA na stanowisko sędziego

wojewódzkiego sądu administracyjnego w odpowiednim wojewódzkim sądzie

administracyjnym stanowi przepis art. 94 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Stosownie do tego przepisu

Prezes NSA może przenieść sędziego na stanowisko sędziego wojewódzkiego

sądu administracyjnego, po zasięgnięciu opinii Kolegium NSA.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśnił, że w skład Naczelnego

Sądu Administracyjnego wchodzi obecnie 280 sędziów NSA powołanych na te

stanowiska na podstawie dotychczasowych przepisów. Na wniosek Zgromadzenia

Ogólnego Sędziów NSA, Prezydent RP rozporządzeniem z dnia 18 lutego 2004 r.

w sprawie ustalenia liczby stanowisk sędziowskich w Naczelnym Sądzie

Administracyjnym oraz liczby wiceprezesów (Dz. U. Nr 26, poz. 228) ustalił liczbę

stanowisk sędziowskich w NSA na 50. Oznacza to przeniesienie znacznej liczby

sędziów

NSA

powołanych

na

podstawie

dotychczasowych

przepisów do

wojewódzkich sądów administracyjnych.

W

odniesieniu

do

sędziów

NSA

zajmujących

dotychczas

stanowiska

sędziowskie w zniesionych, z dniem 1 stycznia 2004 r., ośrodkach zamiejscowych

NSA przyjęto regułę, że sędziowie ci będą wykonywać obowiązki sędziowskie w

wojewódzkich sądach administracyjnych utworzonych w miejscowościach siedzib

ośrodków zamiejscowych NSA, w których sędziowie dotychczas pełnili służbę.

Reguła ta została przyjęta przez Kolegium NSA i Zgromadzenie Ogólne Sędziów

NSA.

Kierując się tą regułą Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego podjął

decyzję o przeniesieniu sędziego R. B. na stanowisko sędziego wojewódzkiego

sądu administracyjnego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w […] z dniem

15 marca 2004 r. w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania tego sądu.

R. B.- sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w

[…], delegowany do pełnienia obowiązków sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w […] złożył do Sądu

Najwyższego odwołanie od decyzji Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w

Warszawie z dnia 1 marca 2004 r, Nr Prez. la/S-1102/15/04, przenoszącej go z

dniem 15 marca 2004 roku na stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu

Administracyjnego w […].

W odwołaniu od powyższej decyzji sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego

R. B. zarzucił jej obrazę art. 93, art. 94 § 1 i art. 95 ustawy z 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i

ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153,

poz. 1271 z późn. zm ), nazwanej dalej przepisami wprowadzającymi oraz art. 2,

art. 32, art. 180 ust. 2, art. 180 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także

art. 107 § 3 k.p.a i powołując się na te zarzuty wniósł o stwierdzenie nieważności

zaskarżonej decyzji albo o jej uchylenie i umorzenie postępowania w pierwszej

instancji lub o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego

rozpatrzenia Prezesowi Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie

W opinii skarżącego przepis art. 94 § 1 został wadliwie zastosowany i nie da się

pogodzić z treścią art. 180 ust. 2 Konstytucji RP, który statuuje zasadę, że sędzia

może być przeniesiony na inne stanowisko wbrew jego woli jedynie na mocy

orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie, czyli reguła ta

wyklucza przeniesienie w drodze decyzji administracyjnej. Wyjątek od tej zasady

przewidziany jest w art. 180 ust. 5 Konstytucji RP, wedle którego, w razie zmiany

ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych wolno sędziego przenosić do

innego sądu lub w stan spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia.

Niezależnie od tego autor odwołania

powołał art. 94 § 1 przepisów

wprowadzających, który stanowi w zdaniu 1, że w okresie trzech miesięcy od dnia

wejścia w życie ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych, sędzia

Naczelnego Sądu Administracyjnego, po zasięgnięciu opinii Kolegium Naczelnego

Sądu Administracyjnego może być przeniesiony na stanowisko sędziego

wojewódzkiego sądu administracyjnego w miejscowości w której dotychczas pełnił

służbę z pozostawieniem mu prawa do wynagrodzenia i tytułu przysługującego

sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem odwołującego się takie

brzmienie przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przeniesienie

sędziego w tym trybie może nastąpić tylko do 31 marca 2004 roku. Skoro

obowiązującą decyzją został on delegowany do orzekania w Wojewódzkim Sądzie

Administracyjnym w […] właśnie do tego dnia, Prezes Naczelnego Sądu

Administracyjnego nie był władny bez uprzedniej zmiany decyzji o delegowaniu

przenieść go na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W

takim stanie rzeczy decyzja z 1 marca 2004 roku w sprawie przeniesienia na

stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego jest wątpliwa z

jurydycznego punktu widzenia i rażąco narusza zasadę praw nabytych, tudzież

konstytucyjną zasadę równości.

Jako kolejny zarzut sędzia R. B. podniósł naruszenie art. 32 Konstytucji RP

poprzez fakt, że Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego kierując się kryterium

zamieszkiwania (Warszawa) dokonał podziału sędziów na dwie kategorie, to jest na

sędziów obecnego Naczelnego Sądu Administracyjnego i sędziów przeniesionych

na stanowiska sędziów wojewódzkich sądów administracyjnych. Jest to wyraźna

dyskryminacja sędziów przeniesionych, bowiem podział ten nie opiera na

obiektywnych kryteriach, jest zatem dowolny i bez wyraźnego określenia premiuje

wąską grupę wybranych sędziów.

Ponadto skarżący nadmienił, że Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego,

na posiedzeniu w dniu 23 lutego 2004 roku nie przedstawiło zindywidualizowanych

opinii w poruszonej kwestii, a tylko ograniczyło się do głosowania w przedmiocie

pozostawienia lub przeniesienia sędziego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest

ogólnikowe, nie wskazuje indywidualnych powodów przeniesienia, nie odnosi się

też do decyzji w sprawie delegowania do orzekania w Wojewódzkim Sądzie

Administracyjnym w […]. Skarżący wskazał również, że delegowanie jest

niewątpliwie korzystniejsze od przeniesienia, ponieważ, między innymi, umożliwia

przejście sędziego w stan spoczynku na preferencyjnych warunkach.

W konkluzji odwołujący się sędzia stwierdził, że zaskarżona decyzja jest

arbitralna, ma cechy degradacji i w związku z tym wniósł o uwzględnienie

odwołania.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o oddalenie odwołania

podkreślając, że zmiany ustroju sądów administracyjnych wymusiły przeniesienia

niektórych

sędziów

NSA

na

stanowiska

sędziów

wojewódzkich

sądów

administracyjnych, z pozostawieniem im tytułu i wynagrodzenia sędziego

Naczelnego Sądu Administracyjnego, co odpowiada art. 180 ust. 5 Konstytucji.

Takie decyzje o przeniesieniu nie naruszały żadnych zasad konstytucyjnych, ale

były konieczne i zmierzały do realizacji reformy sądownictwa administracyjnego, a

przy tym zostały podjęte po wypracowaniu przez Kolegium NSA zasadniczych

kryteriów przenoszenia sędziów, które zostały zaakceptowane przez Zgromadzenie

Ogólne Sędziów tego Sądu w sposób, który umożliwiał każdemu sędziemu

zgłoszenie wniosków odrębnych lub odmiennych propozycji oraz odniesienia się do

każdego indywidualnego przypadku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odwołanie zostało oparte na zarzutach naruszenia przez zaskarżoną decyzję

art. 93, 94 § 1 i 95 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed

sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. (powoływanej dalej,

jako „ustawa”) oraz art. 2, 32, i 180 ust. 2 i 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

a także art. 107 § 3 k.p.a.

W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty dotyczące wskazanej

wyżej niezgodności z Konstytucją. W tej kwestii należy stwierdzić, że badanie

zgodności przepisów ustaw z Konstytucją należy do Trybunału Konstytucyjnego,

który w wyroku z 7 listopada 2005 r., P 20/04 uznał, że art. 94 § 1 ustawy jest

zgodny z art. 2, art. 32, art. 178 ust. 1 i art. 180 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej. W uzasadnieniu powołanego wyroku, Trybunał odniósł się do kwestii

zgodności zakwestionowanej regulacji z Konstytucją również w aspekcie zakresu i

skali zróżnicowania statusu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, o

których mowa w art. 93 – 95 ustawy oraz zasady praw nabytych. Trybunał wskazał,

że „nie ma czegoś takiego, jak konstytucyjne podmiotowe prawo sędziego do

„nieusuwalności” czy też do „zajmowania określonego stanowiska służbowego w

określonym sądzie”, a „dopiero w sytuacji, gdyby okazało się, że w praktyce

sądowej art. 94 § 1 ustawy rozumiany jest w taki sposób, iż prowadzi to do

odebrania lub ograniczenia konkretnie wskazanych praw podmiotowych, byłaby

podstawa do ewentualnych rozważań, czy doszło do naruszenia zasady praw

nabytych”. W związku z tym nieuzasadniony okazał się również zarzut, że art. 94 §

1 ustawy pozostaje w sprzeczności z jej art. 93. W myśl ostatnio powołanego

przepisu

osoby

powołane

na

stanowiska

sędziów

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego na podstawie dotychczasowych przepisów pozostają sędziami

Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przepis ten należy rozumieć jako regułę,

zgodnie z którą po dniu wejścia w życie ustawy osoby w nim wymienione pozostają

na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na warunkach

przewidzianych w art. 95 § 1 ustawy Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego

może delegować sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego (a więc tego, o

którym mowa w art. 93 ustawy) do pełnienia obowiązków w wojewódzkim sądzie

administracyjnym. Należy podzielić zaprezentowany w odpowiedzi na odwołanie

pogląd Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w toku delegacji nie

następuje zmiana statusu sędziego, który otrzymuje jedynie uprawnienie do

orzekania w innym sądzie. A zatem w okresie objętym delegowaniem mogą być

podejmowane w stosunku do niego czynności dotyczące jego stosunku

służbowego, w tym przeniesienie na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego w trybie określonym w art. 94 § 1 ustawy, który został uznany

przez Trybunał Konstytucyjny za zgodny z ustawą zasadniczą.

Odnośnie do zarzutu pozbawienia odwołującego się korzystniejszych rozwiązań

prawnych w zakresie prawa do stanu spoczynku, to nie poddaje się on weryfikacji w

niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest decyzja Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego o przeniesieniu w trybie art. 94 § 1 ustawy. Wyklucza to

możliwość badania przez Sąd Najwyższy w tym postępowaniu innych niż ustawowo

określone następstw prawnych decyzji dotyczącej kwestii przeniesienia.

Nie można również podzielić zarzutu naruszenia art. 94 § 1 ustawy oraz art.

107 § 3 k.p.a. (zarzutu naruszenia tego ostatniego przepisu skarżący nie

uzasadnił). Zgodna z Konstytucją ustawowa kompetencja Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego do skutecznego przeniesienia sędziego Naczelnego Sądu

Administracyjnego na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego

w miejscowości, w której pełnił służbę, z pozostawieniem mu prawa do

wynagrodzenia

i

tytułu

przysługującego

sędziemu

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego (art. 94 § 1 zdanie pierwsze ustawy), wymagała jedynie

zasięgnięcia opinii Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przepis ten nie

wymaga bowiem uzyskania zgody sędziego na takie przeniesienie, ani też

zapytania go o taką zgodę. Ze stanowiska Prezesa Naczelnego Sądu

Administracyjnego, zawartego w odpowiedzi na odwołanie i niepodważanego przez

odwołującego się wynika, że zasadnicze kryteria dotyczące przenoszenia sędziów

zostały wypracowane przez Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego i

zaakceptowane przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów tego Sądu 9 lutego 2004 r.

W konsekwencji w trakcie obrad w dniu 23 lutego 2004 r. Kolegium zaopiniowało

przeniesienie poszczególnych sędziów. Polegało to na odczytywaniu przez

przewodniczącego Kolegium kolejno nazwisk wszystkich przenoszonych sędziów,

zadaniu pytania, czy w stosunku do propozycji przeniesienia wymienionych

sędziów są inne propozycje, a następnie przystąpieniu do aktu głosowania. Ten

sposób postępowania umożliwiał zgłoszenie odrębnego wniosku w przypadku

każdego sędziego, odmiennej propozycji oraz odniesienia się do każdego

indywidualnego przypadku oddzielnie. Termin posiedzenia Kolegium był ogłoszony

w trakcie poprzedzającego go Zgromadzenia Ogólnego, a przebieg posiedzenia –

powszechnie znany, gdyż w skład Kolegium wchodzili członkowie reprezentujący

wszystkie Ośrodki Zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego i wszystkie

wydziały orzecznicze tego Sądu w Warszawie. Taki skład Kolegium został

powołany celem zapewnienia wszystkim jednostkom organizacyjnym Sądu

przedstawiciela w tym organie w związku z reformą sądownictwa. Uniknięto

indywidualnych ocen w zakresie wypełniania przez poszczególnych sędziów

obowiązków sędziowskich, a zwłaszcza działalności orzeczniczej sędziów, co

naruszałoby zasadę niezawisłości sędziowskiej oraz podważało przyczynę

przeniesienia, którą była zmiana ustroju sądów. Należy zatem uznać, iż

zastosowany tryb procedury spełniał ustawowe wymagania zasięgnięcia opinii

Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego koniecznej dla skutecznego

przeniesienia sędziego na podstawie art. 94 § 1 zdanie pierwsze ustawy, gdyż

faktycznie i realnie umożliwiał indywidualizację formułowania tego typu opinii w

stosunku do poszczególnych sędziów. Tryb ten był wprowadzony po uprzedniej

konsultacji oraz akceptacji przez całe środowisko sędziowskie Naczelnego Sądu

Administracyjnego (jego Kolegium i Zgromadzenie Ogólne), zapewniał obiektywnie

sprawne i szybkie przeprowadzenie tej procedury w stosunku do wszystkich

przenoszonych sędziów, a w konsekwencji zapewniał skuteczne wywiązanie się

upoważnionych organów z ciążącego na nich obowiązku wprowadzenia w życie

tego etapu reformy ustrojowej sądownictwa administracyjnego. Tryb ten nie

naruszał również żadnych obowiązujących w tym zakresie przepisów ustawowych

(por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 r., III PO 1/04 –

dotychczas nie publikowany).

Z powyższych względów odwołanie, jako nieuzasadnione, podlega oddaleniu na

podstawie art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) w związku z art. 8 § 1

ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052

ze zmianami) oraz w związku z art. 75 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.).