III PO 21/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PO 21/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z odwołania sędziego B.W.

od decyzji Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 1 marca 2004 r.,

w przedmiocie przeniesienia na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...],

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 16 lutego 2006 r.,

oddala odwołanie.

Uzasadnienie

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia 1 marca 2004 r.,

wydaną na podstawie art. 94 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy

wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę –

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271

ze zmianami, powoływanej dalej jako ustawa Przepisy wprowadzające), przeniósł z

dniem 15 marca 2004 r. sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego B.W. na

stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego w [...]. W uzasadnieniu decyzji Prezes Naczelnego Sądu

Administracyjnego

podniósł,

administracyjnego

było

iż

podstawowym

zapewnienie

celem

sprawnego

reformy

sądownictwa

wykonywania

działalności

orzeczniczej przez 14 wojewódzkich sądów administracyjnych, utworzonych

rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia

wojewódzkich sądów administracyjnych oraz utworzenia ich siedzib i obszarów

właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652). Osiągnięcie tego celu było możliwe w drodze

przenoszenia

sędziów

NSA

na

stanowiska

sędziowskie

w

odpowiednich

wojewódzkich sądach administracyjnych na podstawie art. 94 § 1 ustawy, który

upoważnia Prezesa NSA do przeniesienia sędziego NSA na stanowisko sędziego

wojewódzkiego

sądu

administracyjnego,

po

zasięgnięciu

opinii

Kolegium

Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skład Naczelnego Sądu Administracyjnego

wchodziło

sędziów

powołanych

na

te

stanowiska

na

podstawie

dotychczasowych przepisów. Na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów NSA,

Prezydent RP rozporządzeniem z dnia 18 lutego 2004 r. w sprawie ustalenia liczby

stanowisk sędziowskich w Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz liczby

wiceprezesów (Dz.U. Nr 26, poz. 228), ustalił liczbę stanowisk sędziowskich na 50.

Wymagało to przeniesienia znacznej liczby powołanych wcześniej sędziów

Naczelnego Sądu Administracyjnego do wojewódzkich sądów administracyjnych. W

odniesieniu do przenoszonych sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego,

zajmujących dotychczas stanowiska sędziowskie w zniesionych z dniem 1 stycznia

2004 r. ośrodkach zamiejscowych NSA, Kolegium NSA i Zgromadzenie Ogólne

Sędziów NSA przyjęły regułę, że będą oni wykonywać obowiązki sędziowskie w

wojewódzkich sądach administracyjnych utworzonych w miejscowościach siedzib

zniesionych ośrodków zamiejscowych NSA, w których sędziowie dotychczas pełnili

służbę. Decyzja o przeniesieniu sędziego Naczelnego Sądy Administracyjnego

B.W.

została

podjęta

w

celu

zapewnienia

sprawnego

funkcjonowania

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...].

W

odwołaniu

od

powyższej

decyzji

sędzia

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego B.W. zarzuciła naruszenie art. 180 ust. 2 i 5 Konstytucji RP oraz

art. 93, 94 § 1 oraz 95 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające i wniosła o uchylenie

zaskarżonej decyzji w całości i o umorzenie postępowania w pierwszej instancji,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i zastosowanie trybu delegowania do

dnia 31 grudnia 2005 r. lub trybu przeniesienia w stan spoczynku.

W uzasadnieniu odwołująca podniosła, iż status sędziego uregulowany jest

bezpośrednio w Konstytucji, która gwarantuje m.in. iż sędziowie powoływani są na

czas nieoznaczony i są nieusuwalni, złożenie zaś sędziego z urzędu, zawieszenie

w urzędowaniu lub przeniesienie do innej siedziby bądź na inne stanowisko wbrew

jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach

określonych w ustawie (art. 180 ust. 2 Konstytucji), a w razie zmiany ustroju sądów

lub zmiany granic okręgów sądowych wolno sędziego przenosić do innego sądu lub

w stan spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia. Zdaniem odwołującej

powyższe zasady są gwarancjami praworządnego państwa i niezależności sądów

od innych władz, zaś ustawodawstwo zwykłe nie może pozostawać z nimi w

sprzeczności.

Według

odwołującej

wobec

zmiany

ustroju

sądownictwa

administracyjnego stosunku do sędziów NSA mogły znaleźć zastosowanie dwa

rozwiązania, o których mowa w art. 180 ust. 5 Konstytucji. Natomiast ustawa

Przepisy wprowadzające w art. 94 uregulowała instytucję przeniesienia sędziego

Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Zdaniem odwołującej art. 180 ust. 5 Konstytucji nie upoważnia ustawodawcy do

wprowadzenia takiej instancji, ponieważ przepis ten nie upoważnia do przeniesienia

sędziego na inne stanowisko. O przeniesieniu sędziego na inne stanowisko mówi

art. 180 ust. 2 Konstytucji, który pozwala na przeniesienie wbrew woli sędziego o

jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie.

Odwołująca upatruje również niekonstytucyjności unormowań art. 94 § 1

ustawy Przepisy wprowadzające w tym, iż przepis art. 95 ustawy Przepisy

wprowadzające uregulował instytucję delegowania sędziego NSA do pełnienia

obowiązków w wojewódzkiego sądu administracyjnego. Oznacza to zdaniem

odwołującej, iż dopuszczona została prawna możliwość zróżnicowania statusu

sędziów NSA. Zróżnicowanie to polega na tym, że niektórzy sędziowie mogą być

przeniesieni na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego,

podczas gdy inni sędziowie zachowując status sędziego Naczelnego Sądu

Administracyjnego są tylko oddelegowani do pełnienia obowiązków w wojewódzkim

sądzie administracyjnym.

Odwołująca podniosła również, iż przepisy ustawy Przepisy wprowadzające

odebrały przenoszonym sędziom przysługujące im dotychczas i nabyte pod rządem

obowiązującego przed dniem 1 stycznia 2004 r. ustawodawstwa uprawnienia,

chociażby prawo przejścia w stan spoczynku po ukończeniu 60 roku życia w razie

przepracowania nie mniej niż 9 lat na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu

Administracyjnego. Zdaniem odwołującej oznacza to dyskryminację licznej grupy

spośród korpusu sędziów, co skutkuje niekonstytucyjnością art. 94 ust. 1 ustawy

Przepisy wprowadzające.

Odwołująca zarzuciła również zaskarżonej decyzji inne naruszenia prawa.

Polegają one na przeniesieniu na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego

przed

upływem

terminu,

na

który

odwołująca

została

delegowana do pełnienia obowiązków w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w

[...] oraz na braku zindywidualizowanego wyjaśnienia dlaczego wobec odwołującej

zastosowano instytucję przeniesienia na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego zamiast instytucji delegowania sędziego Naczelnego Sądu

Administracyjnego

do

pełnienia

obowiązków

w

wojewódzkim

sądzie

administracyjnym.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o oddalenie odwołania

podkreślając, że zmiany ustroju sądów administracyjnych wymusiły przeniesienia

niektórych

sędziów

NSA

na

stanowiska

sędziów

wojewódzkich

sądów

administracyjnych, z pozostawieniem im tytułu i wynagrodzenia sędziego

Naczelnego Sądu Administracyjnego, co odpowiada art. 180 ust. 5 Konstytucji.

Takie decyzje o przeniesieniu nie naruszały żadnych zasad konstytucyjnych, ale

były konieczne i zmierzały do realizacji reformy sądownictwa administracyjnego, a

przy tym zostały podjęte po wypracowaniu przez Kolegium NSA zasadniczych

kryteriów przenoszenia sędziów, które zostały zaakceptowane przez Zgromadzenie

Ogólne Sędziów tego Sądu w sposób, który umożliwiał każdemu sędziemu

zgłoszenie wniosków odrębnych lub propozycji odmiennych oraz odniesienia się do

każdego indywidualnego przypadku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Odwołanie zostało oparte na zarzucie naruszenia art. 180 ust. 2 i 5

Konstytucji RP oraz art. 93, 94 § 1 i 95 § ustawy Przepisy wprowadzające oraz

zarzucie naruszenia bliżej nie sprecyzowanych przepisów postępowania.

Sąd Najwyższy nie podzielił zarzutu naruszenia art. 180 Konstytucji RP.

Badanie zgodności przepisów ustaw z Konstytucją należy bowiem do Trybunału

Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 7 listopada 2005 r., P 20/04 uznał, że art.

94 § 1 ustawy reformującej sądownictwo administracyjne jest zgodny z art. 180

Konstytucji RP. Wykonywanie zawodu sędziego jest służbą publiczną, dlatego w

granicach wyraźnie określonych w Konstytucji, m.in. w art. 180 ust. 5, można w celu

realizacji konstytucyjnie legitymowanych celów zmienić w pewnym zakresie status

poszczególnych sędziów, ponieważ przyznane im gwarancje nie mają chronić ich

indywidualnych i grupowych interesów pozycji zawodowej i zamiarów życiowych.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego Konstytucja w nierówny sposób ochrania

nieusuwalność sędziów oraz zakaz ich przenoszenia na inne stanowisko służbowe.

W sytuacji daleko idących zmian w organizacji sądownictwa lub jednej z jego gałęzi

w pełni dopuszczalna jest nawet dość głęboka ingerencja w status służbowy

sędziego, w zakresie powierzonego mu stanowiska. Taki charakter miały zmiany

wprowadzone przez przepisy ustaw reformujących sądownictwo administracyjne.

Z tego samego powodu Sąd Najwyższy nie uznał za uzasadniony zarzutu

naruszenia zasady równości sędziów wobec prawa oraz ochrony praw nabytych,

które to zarzuty nie zostały sformułowane w petitum odwołania, lecz wynikają

jedynie z argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu odwołania.

Zasada równości nie oznacza zakazu różnicowania na przyszłość sytuacji

prawnej określonych osób, które w danym momencie znajdują się w analogicznej

co do innych elementów sytuacji faktycznej i prawnej. Zasadniczo ustawodawca

wskazać powinien kryteria przyszłego zróżnicowania, a w miarę możności winny to

być kryteria obiektywne, związane z dziedziną, w której następuje zróżnicowanie,

oraz zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej. Ustawodawca istotnie nie

wskazał, jakimi kryteriami winien kierować się Prezes Naczelnego Sądu

Administracyjnego przy dokonywaniu wyboru sędziów ‘delegowanych’ oraz sędziów

‘przeniesionych’. Zostało to pozostawione jego uznaniu. Jednakże, nie narusza to

zasady równości, ponieważ wskazanie ścisłych i całkowicie jednoznacznych

kryteriów ustawowych nie było możliwe. Ponadto, kwestia przenoszenia sędziów

NSA do wojewódzkich sądów administracyjnych dotyczy funkcjonowania władzy

sądowniczej, która zgodnie z art. 173 Konstytucji jest odrębna i niezależna.

Wymusza to niejako ‘wstrzemięźliwość’ i ‘lakoniczność’ ingerencji ustawodawcy w

zakresie dotyczącym kwestii przeniesienia i delegowania konkretnych sędziów.

Należy również uwzględnić, jaki jest zakres zróżnicowania osób, o których mowa w

art. 93-95 przepisów wprowadzających. Wszystkie te osoby pozostają w służbie

sędziowskiej, zachowują prawo do wynagrodzenia według wcześniejszych zasad.

Istotna różnica polega więc na tym, że sędziowie ‘przeniesieni’ i ‘delegowani’

orzekają w sądach I instancji, a więc ich orzeczenia mogą być kontrolowane przez

składy orzekające Naczelnego Sądu Administracyjnego złożone z sędziów, którzy

przed reformą sądownictwa administracyjnego zajmowali równorzędne stanowiska.

Faktycznie więc ‘przeniesienie’ może być odczuwane jako swego rodzaju

degradacja i obniżenie prestiżu związanego z rangą zawodową. Jednakże

okoliczności tej nie można uznać za przejaw daleko idącego zróżnicowania.

Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia zasady ochrony praw nabytych w zakresie

dotyczącym przejścia w stan spoczynku, Sąd Najwyższy stwierdził, iż zarzut ten nie

poddaje się weryfikacji w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest

decyzja Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o przeniesieniu w trybie art.

94 § 1 ustawy. Wyklucza to możliwość badania przez Sąd Najwyższy w tym

postępowaniu innych niż ustawowo określone następstw prawnych decyzji

dotyczącej kwestii przeniesienia.

Sąd Najwyższy nie uznał również za uzasadniony zarzutu naruszenia art. 93,

94 § 1 oraz 95 ustawy Przepisy wprowadzające. Zdaniem Sądu Najwyższego

należy podzielić zaprezentowany w odpowiedzi na odwołanie pogląd Prezesa

Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w toku delegacji nie następuje zmiana

statusu sędziego, który otrzymuje jedynie uprawnienie do orzekania w innym

sądzie. A zatem w okresie objętym delegowaniem mogą być podejmowane w

stosunku do tego sędziego czynności dotyczące jego stosunku służbowego, w tym

przeniesienie na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego w

trybie określonym w art. 94 § 1 ustawy. Decyzje o przeniesieniu lub delegacji nie są

bowiem decyzjami administracyjnymi w rozumieniu przepisów kpa. Do wydania

decyzji o przeniesieniu sędziego NSA do wojewódzkiego sądu administracyjnego

nie jest zatem konieczne uchylenie wcześniejszej decyzji o delegowaniu sędziego

NSA do orzekania w wojewódzkim sądzie administracyjnym. Oznacza to, iż

późniejsza decyzja o przeniesieniu czyni wcześniejszą decyzję o delegowaniu

bezprzedmiotową (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 r., III PO 1/04,

nie publikowany).

Z powyższych względów odwołanie – jako nieuzasadnione – podlega

oddaleniu na podstawie art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju

sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) w związku z art. 8

§ 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz.

2052 ze zmianami) oraz w związku z art. 75 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. –

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zmianami).