III PO 2/94 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 29 marca 1994 r.

III PO 2/94

1. Egzekucja tytułu wykonawczego - wyroku sądu, nakazującego wydanie

nieruchomości oraz opróżnienie położonego na tej nieruchomości budynku

mieszkalnego należy do zadań własnych gminy.

2. Egzekucji tego tytułu wykonawczego na podstawie art. 20 § 1 pkt 2 ustawy z

dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity

tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 36, poz. 161), dokonuje wójt (burmistrz, prezydent)

względnie upoważniony przez niego pracownik urzędu gminy.

Przewodniczący SSN: Janusz Łętowski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Andrzej

Wróbel (sprawozdawca), przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości: Genowefa Glińska,

przedstawiciel Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa: Krystyna Jemioło,

Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym, przy udziale prokuratora Janiny

Antosiewicz, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 1994 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z

wniosku Barbary J. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Sądem

Rejonowym w Gdyni a Urzędem Miasta w G. o właściwość organu zobowiązanego do

wykonania orzeczenia o eksmisję z działki gruntu

postanowił:

stwierdzić, że organem właściwym do wykonania tytułu wykonawczego - wyroku Sądu

Rejonowego w Gdyni [...] w pkt I jest Naczelnik Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu

Miasta w Gdyni.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Gdyni wyrokiem z dnia 30 kwietnia 1991 r. [...], nakazał pozwanemu

Marianowi B. wydanie powódce Agnieszce J. nieruchomości o pow. 1000 m 2 położonej

w G. [...] i nakazał pozwanemu opuszczenie i opróżnienie tej nieruchomości wraz ze

wszystkimi rzeczami i osobami prawa jego reprezentującymi. Sąd Wojewódzki oddalił

rewizję pozwanego w wyżej wymienionym zakresie wyrokiem z dnia 29 października

1991 r. [...]. Komornik Sądu Rejonowego w Gdyni prowadzący egzekucję o wydanie i

opróżnienie powyższej nieruchomości oraz zapłatę postanowieniem z dnia 3 lutego

1992 r. [...] umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu powyższego

postanowienia stwierdził, że egzekucja w części dotyczącej wydania i opróżnienia

nieruchomości nie doszła do skutku, bowiem nie leży w gestii komornika sądowego

eksmitowanie dłużnika wraz z rodziną z zajmowanego przez nich mieszkania, a do tego

musiałaby się sprowadzić egzekucja w tej części.

Powódka pismem z dnia 9 stycznia 1992 r. wniosła do Urzędu Miasta Gdyni o eksmisję

Mariana B. z zajmowanej nieruchomości. W odpowiedzi Naczelnik Wydziału Spraw

Lokalowych Urzędu Miasta Gdyni w piśmie [...] z dnia 10 lutego 1992 r. [...] wyjaśnił, że

tytuł wykonawczy (wyrok) nie został ujęty w harmonogramie przydziału pomieszczenia

zastępczego [...] ze względu "na trudności mieszkaniowe", a w kolejnym piśmie z dnia

25 października 1992 r. wskazał na to, że wyrok eksmisyjny nie podlega egzekucji

administracyjnej i w związku z tym zwraca ten wyrok wnioskodawcy.

Identyczne stanowisko w sprawie zajęło Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku

Samorządowym Województwa Gdańskiego, które w piśmie z dnia 8 lutego 1993 r. [...]

poinformowało wnioskodawcę, że przedmiotem postępowania egzekucyjnego jest

wydanie nieruchomości, co nie podlega egzekucji administracyjnej, bowiem egzekucję

prowadzi się w trybie administracyjnym wtedy, gdy jej przedmiotem jest opróżnienie

lokalu.

Sąd Rejonowy w Gdyni postanowieniem z dnia 27 kwietnia 1993 r. [...] odrzucił skargę

Barbary J. na czynności Komornika [...]. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził,

że skarga na postanowienie Komornika o umorzeniu postępowania w sprawie z dnia 3

lutego 1992 r. została złożona z przeszło rocznym opóźnieniem. Sąd uznał ponadto, że

umorzenie postępowania przez Komornika było zasadne i powołał się w tym względzie

na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1988 r. (III

CZP 85/88).

Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym zważyło, co następuje:

Istotą rozpoznawanego sporu kompetencyjnego między Urzędem Miasta Gdyni a

Sądem Rejonowym w Gdyni jest to, czy do wykonania tytułu wykonawczego (wyroku),

nakazującego pozwanemu wydanie nieruchomości powodowi oraz opróżnienie i

opuszczenie tej nieruchomości wraz ze wszystkimi rzeczami i osobami prawa jego

reprezentującymi, właściwy jest administracyjny czy sądowy organ egzekucyjny.

Stosownie do art. 1046 § 4 kodeksu postępowania cywilnego egzekucję, której

przedmiotem jest opróżnienie lokalu podlegającego prawu lokalowemu prowadzi się w

trybie administracyjnym. W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, że bez

znaczenia jest tu kwestia podległości lokalu przepisom o szczególnym trybie najmu

lokali i budynków, materialnoprawna podstawa tytułu wykonawczego i jego sformułowanie. Istotne jest natomiast, aby z treści tytułu wykonawczego wynikał obowiązek

dłużnika przekazania wierzycielowi lokalu wolnego od osób i rzeczy.

Powołany wyżej przepis kodeksu postępowania cywilnego stanowi o odstępstwie od

zasady, jaką jest wykonywanie orzeczeń w sprawach cywilnych rozpoznawanych przez

sądy powszechne w drodze egzekucji sądowej (art. 758 kodeksu postępowania

cywilnego). Warunkiem wykonania orzeczenia sądowego w drodze administracyjnej jest

to, aby jego przedmiotem był lokal, a zakresem objęte opróżnienie lokalu.

Egzekucja, której przedmiotem jest opróżnienie lokalu odbywa się w trybie i na

zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r.o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 36, poz. 161 ze zm.).

Zgodnie z art. 4 tej ustawy, do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień albo

aktów prawnych innych, niż określone w art. 2 i 3, stosuje się egzekucję

administracyjną tylko wówczas, gdy przepis szczególny przewiduje ich wykonanie w

trybie administracyjnym. Powołany wyżej art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w

administracji stanowi o odstępstwie od zasady, że egzekucji administracyjnej podlegają

obowiązki pozostające we właściwości organów administracji rządowej i gminy, gdy

wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów albo w zakresie

administracji rządowej i gminy bezpośrednio z przepisu prawa.

Wykonywanie orzeczeń sądów powszechnych nakazujących opróżnienie lokalu

podlegającego prawu lokalowemu w trybie administracyjnym jest zatem sytuacją

wyjątkową zarówno w świetle powyższych przepisów kodeksu postępowania cywilnego,

jak i powołanych wyżej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w

administracji. Art. 1046 § 4 kodeksu postępowania cywilnego, który w sposób nie

budzący wątpliwości odsyła w tej mierze do przepisów ustawy o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji jest przepisem szczególnym w rozumieniu art. 4 ustawy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zezwalającym w takim przypadku na

wykonywanie w trybie administracyjnym obowiązków wynikających m.in. z orzeczeń

sądów powszechnych. Przepisy art. 1046 § 4 kodeksu postępowania cywilnego i art. 4

ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jako stanowiące o odstępstwach

od ustalonych odpowiednio w tych ustawach zasad, nie podlegają regułom wykładni

rozszerzającej.

Problem zastosowania w rozpoznawanej sprawie art.1046 § 4 kodeksu postępowania

cywilnego wymaga zatem odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotem powyższego

orzeczenia sądowego jest lokal, a zakresem jego objęte jest opróżnienie, czyli

usunięcie z niego osób oraz rzeczy. Przedmiotowy wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni

nakazuje pozwanemu "wydanie" powodowi nieruchomości oraz jej "opróżnienie" i

"opuszczenie", na której to nieruchomości znajduje się - co wynika bezpośrednio z akt

sprawy - budynek (lokal). Jest to zatem przypadek, w którym tytuł wykonawczy nie

zawiera dosłownie stwierdzenia obowiązku opróżnienia konkretnego lokalu, lecz

ogranicza się do nakazu wydania oznaczonej nieruchomości, jej opróżnienia i

opuszczenia. Nie oznacza to jednak, by normy art. 1046 § 4 kodeksu postępowania

cywilnego nie miały w tej sprawie zastosowania z tego tylko względu, że lokal nie jest w

tym przypadku wyłącznym i jedynym przedmiotem egzekucji. Kolegium Kompetencyjne

przy Sądzie Najwyższym podziela bowiem w całej rozciągłości pogląd wyrażony w

uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia

1988 r. (III CZP 85/88) zgodnie z którym, jeżeli tytuł wykonawczy nakazuje dłużnikowi

wydanie nieruchomości obejmującej budynek (lokal), należy przyjąć, że w pojęciu

"wydanie" mieści się "opróżnienie" jako element prawidłowego wydania. Przedmiotowy

wyrok jeszcze wyraźniej eksponuje łączność wydania z opróżnieniem, ponieważ

nakazuje dłużnikowi oprócz wydania nieruchomości, także jej opróżnienie i

opuszczenie. Należy zatem przyjąć, że Sąd Rejonowy w Gdyni dostrzegł powyższą

zależność uznając, że wydanie przez wierzyciela przedmiotowej nieruchomości

dłużnikowi jest pojęciem szerokim obejmującym opróżnienie i opuszczenie tej

nieruchomości. W sytuacji zatem, gdy na nieruchomości podlegającej wydaniu,

opróżnieniu i opuszczeniu znajdował się budynek względnie lokal, uprawniony jest

pogląd, że przedmiotem orzeczenia nakazującego wydanie nieruchomości objęty jest

również ten budynek lub lokal, a jego zakresem opróżnienie budynku względnie lokalu.

Należy więc przyjąć, że egzekucja nieruchomości obejmującej budynek (lokal), jeżeli

łączy się z koniecznością opróżnienia budynku (lokalu), jest jednocześnie egzekucją

opróżnienia lokalu i w tym zakresie należy do właściwego organu administracji

publicznej. W konsekwencji do wykonania tytułu wykonawczego nakazującego

dłużnikowi opróżnienie budynku mieszkalnego podlegającego prawu lokalowemu oraz

usunięcie dłużnika z nieruchomości, na której znajduje się ten budynek, właściwy jest

administracyjny organ egzekucyjny. Nie sposób bowiem przyjąć, aby w stanie

faktycznym niniejszej sprawy, w której chodzi o wykonanie obowiązku wydania

nieruchomości o stosunkowo niedużej powierzchni, tj. 1000 m2, wraz ze znajdującym

się na tej nieruchomości budynkiem mieszkalnym, administracyjny organ egzekucyjny

mógł ograniczyć się wyłącznie do eksmisji z lokali w budynku, pozostawiając wykonanie

tytułu egzekucyjnego w części dotyczącej wydania nieruchomości (gruntu) sądowemu

organowi egzekucyjnemu.

Stosownie do art. 1 pkt 13 F lit. a ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i

kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy

administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.)

prowadzenie egzekucji w sprawach lokalowych na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy z

dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe (jednolity tekst: Dz. U. z 1987 r., Nr 30, poz.

165 ze zm.) przeszło z dniem 27 maja 1990 r., jako zadanie własne, do właściwości

organów gminy. Egzekucja tytułu wykonawczego nakazującego wydanie nieruchomości

oraz opróżnienie położonego na tej nieruchomości budynku mieszkalnego należy zatem

do gminy, jako organu egzekucyjnego w zakresie egzekucji administracyjnej

obowiązków o charakterze niepieniężnym w rozumieniu art. 20 § 1 pkt 2 ustawy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle przyjętych wyżej ustaleń i

powołanych wyżej przepisów bezsporne jest zatem, że do wykonania przedmiotowego

wyroku Sądu Rejonowego zobowiązane jest Miasto Gdynia, jako miejscowo właściwa

gmina w znaczeniu przyjętym przez powyższy przepis tej ustawy. Należy stwierdzić, że

wbrew brzmieniu tego przepisu, gmina nie jest organem egzekucyjnym, bowiem jest to

osoba prawna, która nie może inaczej wykonywać ustawowych kompetencji, jak tylko

poprzez swoje ustawowo określone organy. Za organ egzekucyjny w zakresie egzekucji

administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym, należący do zadań

własnych gminy, może być uznany jedynie ściśle oznaczony organ gminy. Organem

takim nie jest pewnością rada gminy, bowiem przepisy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o

samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 6, poz. 96 ze zm.) nie nadają jej kompetencji do

rozstrzygania indywidualnych spraw z zakresu administracji, a taką sprawą jest

niewątpliwie prowadzenie egzekucji administracyjnej. Organem egzekucyjnym gminy

nie jest również zarząd gminy, ponieważ w doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd,

że kompetencje zarządu do załatwiania tego typu spraw administracyjnych muszą

znajdować oparcie w wyraźnym i nie budzącym wątpliwości przepisie materialnego

prawa administracyjnego, a takim przepisem nie jest żaden z powołanych wyżej

przepisów prawa w konsekwencji pozostaje uznać, że takim organem jest wójt

(burmistrz, prezydent) gminy względnie upoważniony przez niego pracownik urzędu

gminy.

Skoro zatem sprawa wykonywania przedmiotowego tytułu egzekucyjnego należy do

Miasta G. i skoro pismo z dnia 25 października 1992 r., informujące wnioskodawcę, że

wyrok eksmisyjny nie podlega egzekucji administracyjnej, zostało podpisane przez

Naczelnika Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miasta G., należy stwierdzić, że

organem egzekucyjnym właściwym do wykonania tego tytułu jest Naczelnik Wydziału

Spraw Lokalowych tego urzędu, jako działający z upoważnienia i w imieniu Prezydenta

Miasta G.

Mając powyższe na uwadze Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym orzekło

jak w sentencji.