III PO 18/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PO 18/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z odwołania sędziego H. R.

od decyzji Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 1 marca 2004 r., w przedmiocie przeniesienia na stanowisko sędziego

wojewódzkiego sądu administracyjnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w [...],

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 16 lutego 2006 r.,

oddala odwołanie.

Uzasadnienie

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia 1 marca 2004 r. ,

wydaną na podstawie art. 94 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy

wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze

zmianami, powoływanej dalej jako ustawa Przepisy wprowadzające), przeniósł z

dniem 15 marca 2004 r. sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego H. R. na

stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego w [...]. W uzasadnieniu decyzji Prezes Naczelnego Sądu

Administracyjnego

podniósł,

administracyjnego

było

iż

podstawowym

zapewnienie

celem

sprawnego

reformy

sądownictwa

wykonywania

działalności

orzeczniczej przez 14 wojewódzkich sądów administracyjnych, utworzonych

rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia

wojewódzkich sądów administracyjnych oraz utworzenia ich siedzib i obszarów

właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652). Osiągnięcie tego celu było możliwe w drodze

przenoszenia

sędziów

NSA

na

stanowiska

sędziowskie

w

odpowiednich

wojewódzkich sądach administracyjnych na podstawie art. 94 § 1 ustawy, który

upoważnia Prezesa NSA do przeniesienia sędziego NSA na stanowisko sędziego

wojewódzkiego sądu administracyjnego, po zasięgnięciu opinii Kolegium Naczelnego

Sądu Administracyjnego. W skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wchodziło

280 sędziów powołanych na te stanowiska na podstawie dotychczasowych

przepisów. Na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów NSA, Prezydent RP

rozporządzeniem z dnia 18 lutego 2004 r. w sprawie ustalenia liczby stanowisk

sędziowskich w Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz liczby wiceprezesów

(Dz.U. Nr 26, poz. 228), ustalił liczbę stanowisk sędziowskich na 50. Wymagało to

przeniesienia znacznej liczby powołanych wcześniej sędziów Naczelnego Sądu

Administracyjnego do wojewódzkich sądów administracyjnych. W odniesieniu do

przenoszonych

sędziów

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego,

zajmujących

dotychczas stanowiska sędziowskie w zniesionych z dniem 1 stycznia 2004 r.

ośrodkach zamiejscowych NSA, Kolegium NSA i Zgromadzenie Ogólne Sędziów

NSA przyjęły regułę, że będą oni wykonywać obowiązki sędziowskie w wojewódzkich

sądach administracyjnych utworzonych w miejscowościach siedzib zniesionych

ośrodków zamiejscowych NSA, w których sędziowie dotychczas pełnili służbę.

Decyzja o przeniesieniu sędziego Naczelnego Sądy Administracyjnego H. R. została

podjęta w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania Wojewódzkiego Sądu

Administracyjnego w [...].

W

odwołaniu

od

powyższej

decyzji

sędzia

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego H. R. zarzuciła naruszenie art. 94 § 1 oraz 95 ustawy Przepisy

wprowadzające oraz art. 2, 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 180 ust. 5 Konstytucji RP i

wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie przeniesienia na

stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego ewentualnie o

uchylenie zaskarżonej decyzji i zastosowanie trybu delegowania do dnia 31 grudnia

2005 r. lub trybu przeniesienia w stan spoczynku.

W uzasadnieniu odwołująca podniosła, iż decyzją z dnia 5 stycznia 2004 r.

została delegowana do orzekania w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w [...]

na okres od 1 stycznia 2004 r. do 31 marca 2004 r. Na tej podstawie odwołująca

przyjmuje, iż nie znajduje do niej zastosowania tryb przeniesienia w trybie art. 94 § 1

ustawy Przepisy wprowadzające na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego. Zastosowanie trybu przeniesienia przewidzianego w tym

przepisie jest bowiem możliwe zdaniem odwołującego tylko w okresie 3 miesięcy od

wejścia w życie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269, ze zm.) to jest do dnia 31

marca 2004 r. Zdaniem odwołującej w okresie delegowania nie można było

skutecznie

przenieść

na

stanowisko

sędziego

wojewódzkiego

sądu

administracyjnego. Podniosła również, iż decyzja o delegowaniu nie została uchylona

lub zmieniona, zatem nadal obowiązuje.

W uzasadnieniu zarzutu niekonstytucyjności przepisów art. 93-95 ustawy

Przepisy wprowadzające wskazała, iż zgodnie z art. 180 ust. 5 Konstytucji w okresie

zmiany ustroju sądów wolno przenosić sędziego do innego sądu lub w stan

spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia. Konkretyzacja tej zasady

znalazła wyraz w art. 93-95 ustawy Przepisy wprowadzające. Według odwołującej

skoro przepisy te przewidują alternatywne rozwiązanie, wybór przez Prezesa NSA

jednego z rozwiązań przewidzianych w art. 93-95 ustawy Przepisy wprowadzające

wymaga indywidualnego rozpoznania sprawy każdego sędziego, a dokonanie

wyboru co do przeniesienia, delegowania czy stanu spoczynku musi znaleźć

odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Natomiast według odwołującego się

decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego prawnego.

Odwołująca podniosła również, iż decyzja o przeniesieniu została wydaje bez

jej udziału. Ponadto narusza zasadę ochrony praw nabytych, proporcjonalności oraz

równości sędziów wobec prawa. Naruszenie zasady równości polega na tym że

sędzia NSA powołany do służby spoza wymiaru sprawiedliwości byłby w gorszej

sytuacji od sędziego sądu rejonowego, ponieważ nie może skorzystać z prawa do

przejścia w stan spoczynku na zasadach określonych w art. 69 par. 2 Prawa o

ustroju sądów powszechnych.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o oddalenie odwołania

podkreślając, że zmiany ustroju sądów administracyjnych wymusiły przeniesienia

niektórych

sędziów

administracyjnych,

z

NSA

na

stanowiska

pozostawieniem

im

sędziów

tytułu

i

wojewódzkich

wynagrodzenia

sądów

sędziego

Naczelnego Sądu Administracyjnego, co odpowiada art. 180 ust. 5 Konstytucji. Takie

decyzje o przeniesieniu nie naruszały żadnych zasad konstytucyjnych, ale były

konieczne i zmierzały do realizacji reformy sądownictwa administracyjnego, a przy

tym zostały podjęte po wypracowaniu przez Kolegium NSA zasadniczych kryteriów

przenoszenia sędziów, które zostały zaakceptowane przez Zgromadzenie Ogólne

Sędziów tego Sądu w sposób, który umożliwiał każdemu sędziemu zgłoszenie

wniosków odrębnych lub propozycji odmiennych oraz odniesienia się do każdego

indywidualnego przypadku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Odwołanie zostało oparte na zarzucie naruszenia art. 94 § 1 i 95 ustawy

Przepisy wprowadzające oraz art. 2, 31 ust. 3, art. 32 i art. 180 ust. 5 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy nie uznał zarzutu naruszenia art. 94 § 1 oraz 95 ustawy

Przepisy wprowadzające za uzasadniony. Zdaniem Sądu Najwyższego należy

podzielić zaprezentowany w odpowiedzi na odwołanie pogląd Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego, że w toku delegacji nie następuje zmiana statusu sędziego,

który otrzymuje jedynie uprawnienie do orzekania w innym sądzie. A zatem w okresie

objętym delegowaniem mogą być podejmowane w stosunku do tego sędziego

czynności dotyczące jego stosunku służbowego, w tym przeniesienie na stanowisko

sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego w trybie określonym w art. 94 § 1

ustawy. Decyzje o przeniesieniu lub delegacji nie są bowiem decyzjami

administracyjnymi w rozumieniu przepisów kpa. Do wydania decyzji o przeniesieniu

sędziego NSA do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie jest zatem konieczne

uchylenie wcześniejszej decyzji o delegowaniu sędziego NSA do orzekania w

wojewódzkim sądzie administracyjnym. Oznacza to, iż późniejsza decyzja o

przeniesieniu czyni wcześniejszą decyzję o delegowaniu bezprzedmiotową (por.

także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 r., III PO 1/04 – dotychczas

nie publikowany).

Sąd Najwyższy nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 180 Konstytucji

RP. Badanie zgodności przepisów ustaw z Konstytucją należy bowiem do Trybunału

Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 7 listopada 2005 r., P 20/04 uznał, że art. 94

§ 1 ustawy reformującej sądownictwo administracyjne jest zgodny z art. 180

Konstytucji RP. Wykonywanie zawodu sędziego jest służbą publiczną, dlatego w

granicach wyraźnie określonych w Konstytucji, m.in. w art. 180 ust. 5, można w celu

realizacji konstytucyjnie legitymowanych celów zmienić w pewnym zakresie status

poszczególnych sędziów, ponieważ przyznane im gwarancje nie mają chronić ich

indywidualnych i grupowych interesów pozycji zawodowej i zamiarów życiowych.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego Konstytucja w nierówny sposób ochrania

nieusuwalność sędziów oraz zakaz ich przenoszenia na inne stanowisko służbowe.

W sytuacji daleko idących zmian w organizacji sądownictwa lub jednej z jego gałęzi

w pełni dopuszczalna jest nawet dość głęboka ingerencja w status służbowy

sędziego, w zakresie powierzonego mu stanowiska. Taki charakter miały zmiany

wprowadzone przez przepisy ustaw reformujących sądownictwo administracyjne.

Z tego samego powodu Sąd Najwyższy nie uznał za uzasadniony zarzutu

naruszenia zasady równości sędziów wobec prawa, ochrony praw nabytych oraz

proporcjonalności.

Zasada równości nie oznacza zakazu różnicowania na przyszłość sytuacji

prawnej określonych osób, które w danym momencie znajdują się w analogicznej co

do innych elementów sytuacji faktycznej i prawnej. Zasadniczo ustawodawca

wskazać powinien kryteria przyszłego zróżnicowania, a w miarę możności winny to

być kryteria obiektywne, związane z dziedziną, w której następuje zróżnicowanie,

oraz zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej. Ustawodawca istotnie nie

wskazał,

jakimi

kryteriami

winien

kierować

się

Prezes

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego przy dokonywaniu wyboru sędziów ‘delegowanych’ oraz sędziów

‘przeniesionych’. Zostało to pozostawione jego uznaniu. Jednakże, nie narusza to

zasady równości, ponieważ wskazanie ścisłych i całkowicie jednoznacznych

kryteriów ustawowych nie było możliwe. Ponadto, kwestia przenoszenia sędziów

NSA do wojewódzkich sądów administracyjnych dotyczy funkcjonowania władzy

sądowniczej, która zgodnie z art. 173 Konstytucji jest odrębna i niezależna.

Wymusza to niejako ‘wstrzemięźliwość’ i ‘lakoniczność’ ingerencji ustawodawcy w

zakresie dotyczącym kwestii przeniesienia i delegowania konkretnych sędziów.

Należy również uwzględnić, jaki jest zakres zróżnicowania osób, o których mowa w

art. 93-95 przepisów wprowadzających. Wszystkie te osoby pozostają w służbie

sędziowskiej, zachowują prawo do wynagrodzenia według wcześniejszych zasad.

Istotna różnica polega więc na tym, że sędziowie ‘przeniesieni’ i ‘delegowani’

orzekają w sądach I instancji, a więc ich orzeczenia mogą być kontrolowane przez

składy orzekające Naczelnego Sądu Administracyjnego złożone z sędziów, którzy

przed reformą sądownictwa administracyjnego zajmowali równorzędne stanowiska.

Faktycznie więc ‘przeniesienie’ może być odczuwane jako swego rodzaju degradacja

i obniżenie prestiżu związanego z rangą zawodową. Jednakże okoliczności tej nie

można uznać za przejaw daleko idącego zróżnicowania.

Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia zasady ochrony praw nabytych w zakresie

dotyczącym przejścia w stan spoczynku, Sąd Najwyższy stwierdził, iż zarzut ten nie

poddaje się weryfikacji w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest

decyzja Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o przeniesieniu w trybie art.

94 § 1 ustawy. Wyklucza to możliwość badania przez Sąd Najwyższy w tym

postępowaniu innych niż ustawowo określone następstw prawnych decyzji

dotyczącej kwestii przeniesienia.

Z powyższych względów odwołanie – jako nieuzasadnione – podlega

oddaleniu na podstawie art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju

sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) w związku z art. 8 §

1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052

ze zmianami) oraz w związku z art. 75 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zmianami).