III PO 15/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PO 15/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z odwołania sędziego A. S.

od decyzji Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 1 marca 2004 r.,

w przedmiocie przeniesienia na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...],

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 16 lutego 2006 r.,

oddala odwołanie.

Uzasadnienie

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia 1 marca 2004 r.,

wydaną na podstawie art. 94 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy

wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze

zmianami, powoływanej dalej jako ustawa Przepisy wprowadzające), przeniósł z

dniem 15 marca 2004 r. sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Annę Stępień

na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego do Wojewódzkiego

Sądu Administracyjnego w [...]. W uzasadnieniu decyzji Prezes Naczelnego Sądu

Administracyjnego

podniósł,

administracyjnego

było

iż

podstawowym

zapewnienie

celem

sprawnego

reformy

sądownictwa

wykonywania

działalności

orzeczniczej przez 14 wojewódzkich sądów administracyjnych, utworzonych

rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia

wojewódzkich sądów administracyjnych oraz utworzenia ich siedzib i obszarów

właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652). Osiągnięcie tego celu było możliwe w drodze

przenoszenia

sędziów

NSA

na

stanowiska

sędziowskie

w

odpowiednich

wojewódzkich sądach administracyjnych na podstawie art. 94 § 1 ustawy, który

upoważnia Prezesa NSA do przeniesienia sędziego NSA na stanowisko sędziego

wojewódzkiego sądu administracyjnego, po zasięgnięciu opinii Kolegium Naczelnego

Sądu Administracyjnego. W skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wchodziło

280 sędziów powołanych na te stanowiska na podstawie dotychczasowych

przepisów. Na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów NSA, Prezydent RP

rozporządzeniem z dnia 18 lutego 2004 r. w sprawie ustalenia liczby stanowisk

sędziowskich w Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz liczby wiceprezesów

(Dz.U. Nr 26, poz. 228), ustalił liczbę stanowisk sędziowskich na 50. Wymagało to

przeniesienia znacznej liczby powołanych wcześniej sędziów Naczelnego Sądu

Administracyjnego do wojewódzkich sądów administracyjnych. W odniesieniu do

przenoszonych

sędziów

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego,

zajmujących

dotychczas stanowiska sędziowskie w zniesionych z dniem 1 stycznia 2004 r.

ośrodkach zamiejscowych NSA, Kolegium NSA i Zgromadzenie Ogólne Sędziów

NSA przyjęły regułę, że będą oni wykonywać obowiązki sędziowskie w wojewódzkich

sądach administracyjnych utworzonych w miejscowościach siedzib zniesionych

ośrodków zamiejscowych NSA, w których sędziowie dotychczas pełnili służbę.

Decyzja o przeniesieniu sędziego Naczelnego Sądy Administracyjnego A. S. została

podjęta w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania Wojewódzkiego Sądu

Administracyjnego w [...].

W

odwołaniu

od

powyższej

decyzji

sędzia

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego A. S. zarzuciła naruszenie 94 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające

oraz art. 2, 32, 178 ust. 1 i 180 Konstytucji RP i wniosła o uchylenie zaskarżonej

decyzji w całości.

Odwołująca podniosła, iż stosownie do art. 94 § 1 zdanie pierwsze ustawy, w

okresie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy - Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, póz. 1269), sędzia Naczelnego Sądu

Administracyjnego może być przeniesiony przez Prezesa Naczelnego Sądu

Administracyjnego, po zasięgnięciu opinii Kolegium tego Sądu, na stanowisko

sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego w miejscowości, w której

dotychczas pełnił służbę, z pozostawieniem mu prawa do wynagrodzenia i tytułu

przysługującego sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie ma wątpliwości

co do tego, że posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem „po zasięgnięciu opinii"

oznacza podjęcie zindywidualizowanego, odnoszącego się do konkretnej osoby, aktu

opiniowania. Do wydania tak pojmowanej opinii nie doszło, o czym świadczy już

sama treść osnowy decyzji Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (nie

wskazano w niej na zasięgnięcie jakiejkolwiek opinii). Z informacji przekazanych

odwołującej przez członków Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika,

że poprzestano jedynie na przedstawieniu listy przenoszonych do wojewódzkich

sądów administracyjnych sędziów. W uzasadnieniu decyzji powołano się natomiast

ogólnikowo

na

„przyjęcie

reguły"

przez

Kolegium

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego i Zgromadzenie Ogólne Sędziów tego Sądu, powielającej

dokładnie treść wskazanego na wstępie przepisu ustawowego. Zdaniem odwołującej

już tylko ta okoliczność dyskwalifikuje w sensie prawnym zaskarżoną decyzję

(nakazuje uznać ją za naruszającą ustawowy tryb współdziałania).

Niekonstytucyjności unormowań art. 93-95 ustawy Przepisy wprowadzające

odwołująca upatruje również w tym, że wbrew swej stylistyce odebrały one

przenoszonym sędziom przysługujące im dotychczas i nabyte pod rządem

obowiązującego przed dniem 1 stycznia 2004 r. ustawodawstwa uprawnienia,

chociażby prawo przejścia w stan spoczynku po ukończeniu 60 roku życia w razie

przepracowania nie mniej niż 9 lat na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu

Administracyjnego. Odwołująca wskazała na treść art. 93 ustawy, zgodnie z którym

osoby powołane na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego na

podstawie dotychczasowych przepisów pozostają sędziami Naczelnego Sądu

Administracyjnego podnosząc, iż za sprzeczne z tym przepisem należy uznać

uregulowanie z art. 94 § 1 ustawy, w tym zasadę, że w przypadku przeniesienia

sędziego

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego

na

stanowisko

sędziego

wojewódzkiego sądu administracyjnego pozostawia mu się prawo do wynagrodzenia

i tytuł przysługujący sędziom Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nadto przepisy

art. 94 § 1 i art. 95 § 1 ustawy dopuściły zastosowanie przez Prezesa Naczelnego

Sądu Administracyjnego różnych odmiennych w swych skutkach prawnych instytucji

– przeniesienia do wojewódzkiego sądu administracyjnego i delegowania „do

pełnienia obowiązków w wojewódzkim sądzie administracyjnym". Ta swoboda, a

wręcz dowolność w roszadach odnoszących się do stanowisk sędziowskich kłóci się

w sposób oczywisty z zasadą państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasadą

równego traktowania (art. 32 Konstytucji RP) oraz zasadami niezawisłości

sędziowskiej i nieusuwalności sędziów (art. 178 ust. l i art. 180 Konstytucji RP).

Skarżąca podkreśliła, iż ani do niej, ani do innych sędziów nie zwracano się o

wyrażenie zgody na przeniesienie na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego, nie zaistniała również w rozważanym przypadku sytuacja

określona w art. 75 § 2 pkt 1 ustawy z 27 lipca 2001r. - Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. nr 98, póz. 1070 ze zmianami). Odwołanie się do dyspozycji

art. 180 ust. 5 Konstytucji RP wymagałoby zaś, wobec różnicowania trybów z art.

94 § 1 i art. 95 § 1 ustawy, sformułowania jasnych kryteriów podejmowanych decyzji

personalnych, przy pełnym poszanowaniu zasad przejrzystości działania i ochrony

praw nabytych.

W konkluzji odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o oddalenie odwołania

podkreślając, że zmiany ustroju sądów administracyjnych wymusiły przeniesienia

niektórych

sędziów

administracyjnych,

z

NSA

na

stanowiska

pozostawieniem

im

sędziów

tytułu

i

wojewódzkich

wynagrodzenia

sądów

sędziego

Naczelnego Sądu Administracyjnego, co odpowiada art. 180 ust. 5 Konstytucji. Takie

decyzje o przeniesieniu nie naruszały żadnych zasad konstytucyjnych, ale były

konieczne i zmierzały do realizacji reformy sądownictwa administracyjnego, a przy

tym zostały podjęte po wypracowaniu przez Kolegium NSA zasadniczych kryteriów

przenoszenia sędziów, które zostały zaakceptowane przez Zgromadzenie Ogólne

Sędziów tego Sądu w sposób, który umożliwiał każdemu sędziemu zgłoszenie

wniosków odrębnych lub propozycji odmiennych oraz odniesienia się do każdego

indywidualnego przypadku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Odwołanie zostało oparte na zarzucie naruszenia 94 § 1 ustawy Przepisy

wprowadzające oraz art. 180 Konstytucji RP.

Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności art. 93-95 ustawy Przepisy

wprowadzające z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż sądy

powszechne mogą badać zgodność z Konstytucją przepisów ustaw stanowiących

podstawę prawną rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy (wyrok SN z dnia 10

stycznia 2000 r, II UKN 270/99). Jednakże, sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy

związane są oceną konstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę rozstrzyganej

sprawy, dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

12 stycznia 2006 r., III PO 1/04 – nie publikowany). Trybunał Konstytucyjny w wyroku

z dnia 7 listopada 2005 r., P 20/04 uznał, że art. 94 § 1 ustawy reformującej

sądownictwo administracyjne jest zgodny z art. 2, art. 32, art. 178 ust. 1 i art. 180

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu powołanego wyroku, którego

Sąd Najwyższy nie będzie powielał, Trybunał odniósł się do kwestii zgodności

zakwestionowanej regulacji z Konstytucją w wielu aspektach, w tym w zakresie

obejmującym przepisy Konstytucji powołane w odwołaniu. W szczególności,

Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w przedmiocie konstytucyjności zakresu i

skali zróżnicowania statusu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, o których

mowa w art. 93 – 95 ustawy oraz zasady praw nabytych wskazując, iż „nie ma

czegoś takiego, jak konstytucyjne podmiotowe prawo sędziego do „nieusuwalności”

czy też do „zajmowania określonego stanowiska służbowego w określonym sądzie”,

a „dopiero w sytuacji, gdyby okazało się, że w praktyce sądowej art. 94 § 1 ustawy

rozumiany jest w taki sposób, iż prowadzi to do odebrania lub ograniczenia

konkretnie wskazanych praw podmiotowych, byłaby podstawa do ewentualnych

rozważań, czy doszło do naruszenia zasady praw nabytych”.

W

konsekwencji

zarzut

niezgodności

art.

93-95

ustawy

Przepisy

wprowadzające z przepisami Konstytucji powołanymi w odwołaniu należy uznać za

nieuzasadniony. Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy podkreśla, iż zarzut

pozbawienia odwołującej korzystniejszych rozwiązań prawnych w zakresie prawa do

stanu spoczynku nie poddaje się weryfikacji w niniejszym postępowaniu, którego

przedmiotem

jest

decyzja

Prezesa

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego

o

przeniesieniu w trybie art. 94 § 1 ustawy. Wyklucza to możliwość badania przez Sąd

Najwyższy w tym postępowaniu innych niż ustawowo określone następstw prawnych

decyzji dotyczącej kwestii przeniesienia.

Nie można również zaakceptować zarzutu naruszenia art. 94 § 1 ustawy

Przepisy wprowadzające w zakresie wskazanym w odwołaniu. Z wyroku Trybunału

Konstytucyjnego oraz utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż

zgodna

z

Konstytucją

ustawowa

kompetencja

Prezesa

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego do skutecznego przeniesienia sędziego Naczelnego Sądu

Administracyjnego na stanowisko sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego

w miejscowości, w której pełnił służbę, z pozostawieniem mu prawa do

wynagrodzenia

i

tytułu

przysługującego

sędziemu

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego (art. 94 § 1 zdanie pierwsze ustawy), wymagała jedynie

zasięgnięcia opinii Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przepis ten nie

wymaga uzyskania zgody sędziego na takie przeniesienie, ani też zapytania go o

taką zgodę. Ze stanowiska Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartego

w odpowiedzi na odwołanie i nie podważanego przez odwołującą wynika, że

zasadnicze kryteria dotyczące przenoszenia sędziów zostały wypracowane przez

Kolegium

Naczelnego

Sądu

Administracyjnego

i

zaakceptowane

przez

Zgromadzenie Ogólne Sędziów tego Sądu w dniu 9 lutego 2004 r. W konsekwencji w

trakcie obrad w dniu 23 lutego 2004 r. Kolegium zaopiniowało przeniesienie

poszczególnych sędziów. Polegało to na odczytywaniu przez przewodniczącego

Kolegium kolejno nazwisk wszystkich przenoszonych sędziów, zadaniu pytania, czy

w stosunku do propozycji przeniesienia wymienionych sędziów są inne propozycje, a

następnie przystąpieniu do aktu głosowania. Ten sposób postępowania umożliwiał

zgłoszenie odrębnego wniosku w przypadku każdego sędziego, odmiennej

propozycji oraz odniesienia się do każdego indywidualnego przypadku oddzielnie.

Termin posiedzenia Kolegium był ogłoszony w trakcie poprzedzającego go

Zgromadzenia Ogólnego, a przebieg posiedzenia – powszechnie znany, gdyż w

skład Kolegium wchodzili członkowie reprezentujący wszystkie Ośrodki Zamiejscowe

Naczelnego Sądu Administracyjnego i wszystkie wydziały orzecznicze tego Sądu w

Warszawie. Taki skład Kolegium został powołany celem zapewnienia wszystkim

jednostkom organizacyjnym Sądu przedstawiciela w tym organie w związku z

reformą sądownictwa. Uniknięto indywidualnych ocen w zakresie wypełniania przez

poszczególnych sędziów obowiązków sędziowskich, a zwłaszcza działalności

orzeczniczej sędziów, co naruszałoby zasadę niezawisłości sędziowskiej oraz

podważało przyczynę przeniesienia, którą była zmiana ustroju sądów.

Należy uznać, iż zastosowany tryb procedury spełniał ustawowe wymagania

zasięgnięcia opinii Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego koniecznej dla

skutecznego przeniesienia sędziego na podstawie art. 94 § 1 zdanie pierwsze

ustawy, gdyż faktycznie i realnie umożliwiał indywidualizację formułowania tego typu

opinii w stosunku do poszczególnych sędziów. Tryb ten był wprowadzony po

uprzedniej

konsultacji

oraz

akceptacji

przez

całe

środowisko

sędziowskie

Naczelnego Sądu Administracyjnego (jego Kolegium i Zgromadzenie Ogólne),

zapewniał obiektywnie sprawne i szybkie przeprowadzenie tej procedury w stosunku

do wszystkich przenoszonych sędziów, a w konsekwencji zapewniał skuteczne

wywiązanie

się

wprowadzenia

upoważnionych

w

życie

tego

organów z ciążącego

etapu

reformy

na nich

ustrojowej

obowiązku

sądownictwa

administracyjnego. Tryb ten nie naruszał również żadnych obowiązujących w tym

zakresie przepisów ustawowych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006

r., III PO 1/04 – nie publikowany).

Z powyższych względów odwołanie – jako nieuzasadnione – podlega

oddaleniu na podstawie art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju

sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) w związku z art. 8 §

1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052

ze zmianami) oraz w związku z art. 75 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zmianami).