III PO 12/96 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 7 sierpnia 1996 r.

III PO 12/96

Sprawy o roszczenia wynikające ze stosunku służbowego zawodowych nie

żołnierzy nie są sprawami pracowniczymi ani cywilnymi w rozumieniu KPC, lecz

sprawami administracyjnymi.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski

(sprawozdawca), Andrzej Kijowski, przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości

Tadeusz Szóstakowski, przedstawiciel Ministra Obrony Narodowej Stanisław

Winiarczyk.

Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym, z udziałem prokuratora

Włodzimierza Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 1996 r. na posiedzeniu

niejawnym sprawy z wniosku Romana M. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego

między Sądem Rejonowym w B. a Szefem Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. o

uposażenie i inne należności związane ze zwolnieniem żołnierza z zawodowej służby

wojskowej.

p o s t a n o w i ł:

stwierdzić, że właściwy do rozpoznania sprawy jest Szef Wojewódzkiego Sztabu

Wojskowego w B.

Uzasadnienie

Roman M. wniósł o rozpatrzenie sporu o właściwość, gdyż zarówno organ

administracji państwowej - Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B., jak i Sąd

Rejonowy w B., uznały się za niewłaściwe w jego sprawie.

Wnioskodawca podał, że w dniu 27 marca 1995 r. został zwolniony z zawodowej

służby woskowej. Według jego oceny nie otrzymał wielu należności pieniężnych i

wystąpił o nie z powództwem. Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia 1 marca

1996 r. [...] uznał się niewłaściwym i przekazał sprawę Szefowi Wojewódzkiego Sztabu

Wojskowego w B. Sąd Rejonowy powołał się na przepis art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 17

grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r., Nr 5, poz. 18

ze zm.), zgodnie z którym od decyzji wydanych przez organy wojskowe w sprawach

dotyczących uposażenia żołnierzy można wnieść odwołanie do organu wojskowego

wyższego stopnia, a także skargę do sądu administracyjnego. Sąd Rejonowy uznał w

tej sytuacji, że roszczenia wnioskodawcy nie stanowią przedmiotu sprawy ze stosunku

pracy i orzekł zgodnie z przepisem art. 464 § 1 KPC.

Jednakże pismem z dnia 9 kwietnia 1996 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu

Wojskowego w B., z powołaniem się na ten sam przepis art. 9 ust. 4 ustawy o uposażeniu żołnierzy, uznał się niewłaściwym, gdyż jego zdaniem przepis ten ma zastosowanie tylko do żołnierzy, a nie osób zwolnionych już z zawodowej służby wojskowej.

Kolegium Kompetencyjne zważyło, co następuje:

Wnioskodawca był żołnierzem zawodowym, pełniąc służbę na zasadach ustawy

z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (jednolity tekst:

Dz. U. z 1992 r., Nr 8, poz. 31 ze zm.). Zgodnie z art. 84 tej ustawy żołnierzom

zawodowym zwolnionym z zawodowej służby wojskowej przysługuje odprawa,

uposażenie oraz inne należności związane ze zwolnieniem z tej służby, według zasad

określonych w ustawie o uposażeniu żołnierzy. Te należności, jak i samo uposażenie

żołnierzy zawodowych, regulowane są przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o

uposażeniu żołnierzy. Zgodnie z art. 9 ust. 4 tej ustawy od decyzji wydanych przez

organy wojskowe w sprawach roszczeń z tytułu prawa do uposażenia i innych

należności pieniężnych żołnierz może wnieść, w terminie siedmiu dni od daty

doręczenia mu decyzji, odwołanie do organu wojskowego wyższego stopnia, a także

skargę do sądu administracyjnego. Według przepisu art. 18 omawianej ustawy żołnierzom zwolnionym z zawodowej służby wojskowej pełnionej jako służba stała,

niezależnie od odprawy, przysługuje między innymi co miesiąc przez okres roku po

zwolnieniu ze służby uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym,

należne na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym i ekwiwalent pieniężny za

urlop wypoczynkowy nie wykorzystany w roku zwolnienia ze służby oraz za urlopy

zaległe. Już z tej regulacji wynika jednoznacznie, że przepis art. 9 ust. 4 dotyczy nie

tylko należności uposażeniowych aktualnych żołnierzy, ale także należności żołnierzy

zwolnionych ze służby (byłych żołnierzy). Nie jest istotne czy dochodzący roszczeń jest

żołnierzem czy też byłym żołnierzem, lecz ważne jest to, z jakiego stosunku prawnego

wywodzi swoje roszczenie. Przykładowo w sprawach z zakresu prawa pracy za

pracownika uważa się także byłego pracownika dochodzącego roszczeń ze stosunku

pracy lub z nim związanych, a także spadkobierców pracownika (por. art. 476 § 5 pkt 1a

KPC).

Należy stwierdzić, że wykładnia językowa przepisu art. 9 ust. 4 ustawy o

uposażeniu żołnierzy nie jest najważniejsza. Decydujące jest bowiem to, że stosunek

prawny, na podstawie którego wnioskodawca dochodzi roszczeń nie jest stosunkiem

cywilnoprawnym (stosunkiem pracy), a stosunkiem o charakterze administracyjnoprawnym. Żołnierze zawodowi pełnią bowiem służbę i pracę wykonują na podstawie

stosunku służbowego, który nie jest stosunkiem pracy w rozumieniu przepisów Kodeksu

pracy, lecz niepracowniczym, administracyjnym stosunkiem zatrudnienia. W tym

zakresie zgodne są poglądy doktryny i orzecznictwa (por. np. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 9 kwietnia 1992 r., III ARN 17/92, OSNCP 1993 z. 3 poz. 44, czy wyrok

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 1991 r., II SA 35/91, ONSA 1991

z. 3, poz. 64). Sprawy o roszczenia wynikające ze stosunku służbowego żołnierzy

zawodowych nie są więc sprawami cywilnymi w rozumieniu przepisów Kodeksu

postępowania cywilnego (art. 1 KPC) i do ich rozpoznawania nie są powołane sądy

powszechne (art. 2 § 1 KPC). Są to sprawy administracyjne, rozpoznawane w drodze

postępowania administracyjnego z ewentualną skargą do Naczelnego Sądu

Administracyjnego (por. art. 107 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie żołnierzy

zawodowych). Przepis art. 9 ust. 4 ustawy o uposażeniu żołnierzy nie stanowi w tej

sytuacji normy przekazującej sprawę cywilną na drogę postępowania administracyjnego

(art. 2 § 3 KPC). Jest to przepis, który w ramach drogi postępowania administracyjnego

dla tego rodzaju spraw określa organ właściwy do jej rozstrzygnięcia, tj. organ wojskowy

wyższego stopnia (por. także rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 16

marca 1993 r. w sprawie określenia organów wojskowych i organów wojskowych

wyższego stopnia, właściwych w sprawach określonych w ustawie o służbie wojskowej

żołnierzy zawodowych oraz w ustawie o uposażeniu żołnierzy, Dz. U. Nr 23, poz. 101).

Wobec powyższego należało stwierdzić, że właściwym do rozpoznania roszczeń

wnioskodawcy, jako wynikających ze stosunku służbowego żołnierza zawodowego i

związanych ze zwolnieniem z tej służby, jest organ wojskowy wyższego stopnia

względem dowódcy jednostki, w której służył wnioskodawca, czyli Szef Wojewódzkiego

Sztabu Wojskowego w B.