III PO 1/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PO 1/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko B. – P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę wynagrodzenia za urlop, ekwiwalent za urlop, premii, ekwiwalent za

odzież,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 kwietnia 2011 r.,

skargi powoda o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 29 marca 2006 r., i postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia

2006 r., sygn. akt II PK 238/06

1. odrzuca skargę;

2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz

radcy prawnego B. Ś. kwotę 1.800 (tysiąc osiemset) złotych

powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w

postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania.

UZASADNIENIE

Powód J. B. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej B. – P. Spółki z

o.o. wynagrodzenia i ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, premii oraz

ekwiwalentu za pranie odzieży roboczej w łącznej kwocie 14.000 złotych.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 3 czerwca 2005 r., zasądził od

pozwanej na rzecz powoda tytułem ekwiwalentu za urlop kwotę 1.075 złotych,

tytułem wynagrodzenia za urlop kwotę 503 złotych, tytułem premii kwotę 11.600

złotych wraz z ustawowymi odsetkami oraz umorzył postępowanie co do kwoty 450

złotych i nadał rozstrzygnięciu rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty

320,78 złotych.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 29

marca 2006 r. zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zamiast kwoty

1.075 złotych zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 320,78 zł wraz z

ustawowymi odsetkami od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia zapłaty i oddalił

powództwo w pozostałym zakresie a także odstąpił od obciążenia powoda kosztami

zastępstwa procesowego strony pozwanej za obie instancje.

Od wyroku Sądu Okręgowego powód wniósł skargę kasacyjną. Sąd

Najwyższy postanowieniem z dnia 18 grudnia 2006 r., sygn. akt II PK 238/06

odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.

W dniu 22 września 2009 r. powód wniósł skargę o wznowienia

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego oraz

postanowieniem Sądu Najwyższego,

powołując się na orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 01 lipca 2008 r., wydane w sprawie o sygnaturze SK 40/07.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 9

listopada 2009 r. odrzucił skargę, ponieważ nie spełniała wymogu przewidzianego

w art. 87 § 1 k.p.c. Na skutek zażalenia powoda Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie

w sprawie, przekazując skargę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu, a nadto

ustanowił powodowi w sprawie skargi o wznowienie postępowania pełnomocnika z

urzędu.

W następstwie powyższego pełnomocnik powoda

dnia 21 października 2010 r. sprecyzował

pismem procesowym z

skargę o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 29 marca 2006 r.

oraz postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2006 r. W

przedmiotowej sprawie zdaniem powoda zachodzą dwie podstawy wznowienia

postępowania: art. 401 pkt 2 k.p.c. i art. 401 1 k.p.c. Uzasadniając podstawy

wznowienia postępowania w odniesieniu do przesłanki wskazanej w art. 401 pkt 2

k.p.c. wskazał, iż nie był należycie reprezentowany w sprawie i mając przeciwko

sobie zawodowego pełnomocnika nie mógł skutecznie bronić swoich interesów, a

nadto na skutek naruszenia przez Sądy obydwu instancji przepisów postępowania,

tj. art. 233 k.p.c., został pozbawiony możliwości działania w procesie. Natomiast co

do przesłanki określonej w art. 4011 k.p.c. powołał się na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2008 r. o sygnaturze SK 40/07.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, iż w postępowaniu cywilnym obowiązuje

wyrażona w art. 365 § 1 k.p.c. zasada niewzruszalności prawomocnych wyroków

sądowych. Przepisy określające warunki, na jakich może nastąpić uchylenie lub

zmiana prawomocnego wyroku muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej

reguły, interpretowane ściśle. Skarga o wznowienie postępowania podlega badaniu

przez sąd pod kątem dopuszczalności o dwojakim charakterze, to jest o

dopuszczalności samej skargi oraz dopuszczalności wznowienia postępowania. O

dopuszczalności decyduje zaś zachowanie ustawowego terminu do jej wniesienia

(art. 407 i 408 k.p.c.) oraz oparcie skargi na ustawowych podstawach

wymienionych w art. 401, 4011 i 403 k.p.c.

Przy ocenie dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania

analizę zwykło się rozpoczynać od sprawdzenia, czy zachowany został termin do

jej wniesienia. W przedmiotowym przypadku rozważania w tym zakresie byłyby

jednak bezprzedmiotowe z uwagi na to, iż wskazane przez powoda podstawy

skargi o wznowienie postępowania nie mieszczą się w ustawowych podstawach.

Zgodnie z kolejnością wskazaną przez powoda w skardze, odnieść należy

się w pierwszej kolejności do podstawy wskazanej w art. 401 1 k.p.c. W świetle

powołanego artykułu można żądać wznowienia postępowania również w wypadku,

gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z

Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie

którego zostało wydane orzeczenie. Należy podkreślić, że w myśl poglądu

wyrażonego w uchwale składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17

grudnia 2009 r.(III PZP 2/09, OSNC 2010, Nr 7-8 poz. 97), jedynie orzeczenie o

niezgodności z Konstytucją określonych przepisów, które tracą moc obowiązującą

jako akt normatywny w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji, uzasadnia

wznowienie postępowania na podstawie art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji w związku z

art. 4041 k.p.c.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wypada

zauważyć, iż powołanym jako podstawa wznowienia postępowania wyrokiem

Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2008 r. (SK 40/07, Dz. U. z 2008 r. Nr 120,

poz. 779) stwierdzono niezgodność z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art.)

art. 3986 § 2 i 3 w związku z art. 3984 § 1 pkt 3 oraz samego art. 3984 § 1 pkt 3

ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43,

poz. 296, ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o

zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), w zakresie, w jakim

wprowadzają

niedopuszczalne

ograniczenia

odnośnie

do

korzystania

z

konstytucyjnych wolności i praw, skutkujące pozbawieniem skarżącej prawa do

sądu, przez wprowadzenie sankcji z tytułu niedopełnienia wymogów formalnych

wniesienia skargi kasacyjnej nieuzasadnionych i nieproporcjonalnych w stosunku

do celu regulacji. Chodziło zaś o sankcję odrzucenia – bez wezwania do usunięcia

braku – skargi kasacyjnej niezawierającej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania

wraz z jego uzasadnieniem.

W wyniku powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

ustawą

zmieniającą z dnia 19 marca 2009 r. (Dz. U. Nr 69, poz. 592) nadano nowe

brzmienie art. 3984 oraz art. 3986 § 1. W aktualnej redakcji przepisów rozróżnia się

dwa rodzaje warunków formalnych skargi kasacyjnej: elementy o charakterze

konstrukcyjnym, których braki nie podlegają uzupełnieniu (efektem jest odrzucenie

skargi)

oraz

elementy

odpowiadające

wymaganiom

właściwym

pismom

procesowym (braki te podlegają uzupełnieniu). Do braków skargi kasacyjnej

podlegających uzupełnieniu dodano brak wniosku o przyjęcie do rozpoznania

skargi lub uzasadnienia tego wniosku.

Zarówno cytowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jak i dokonana w jego

następstwie zmiana stanu prawnego dotyczą zatem kwestii odrzucania (uprzednio

bez wezwania strony do usunięcia braku formalnego, a obecnie po bezskutecznym

upływie terminy do uzupełnienia owego braku) skargi kasacyjnej niezawierającej

wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania oraz jego uzasadnienia. Tymczasem w

niniejszym przypadku toczące się między stronami postępowanie procesowe

zostało zakończone wydanym z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. postanowieniem Sądu

Najwyższego o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przepis, na

podstawie

którego

zapadło

powyższe

orzeczenie,

nie

był

przedmiotem

rozstrzygnięcia zawartego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, powołanym

w

podstawie skargi o wznowienie postępowania. W świetle art. 401¹ k.p.c. podstawą

wznowienia może zaś być tylko takie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które

stwierdza

niezgodność z Konstytucją,

ratyfikowaną

przez

Polskę

umową

międzynarodową lub ustawą unormowania, na którego podstawie wydano

zaskarżony wyrok.

Co się zaś tyczy drugiej z powołanych podstaw - art. 401 pkt 2 k.p.c.,

zdaniem skarżącego została ona spełniona z uwagi na to, że

powód nie był

należycie

procesie

reprezentowany

przed

sądem

(występował

w

bez

profesjonalnego pełnomocnika), a także przez to, iż w wyniku naruszenia przez

Sądu obydwu instancji przepisów

(tj. art. 233 k.p.c., głównie poprzez

nieuwzględnienie wniosków dowodowych strony) pozbawiony został możliwości

działania.

Godzi się zauważyć, iż sformułowanie podstawy wznowienia w sposób

odpowiadający przepisom art. 401-403 k.p.c. nie oznacza oparcia skargi na

ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że

wskazywana podstawa nie zachodzi (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28

października 1999 r., II UKN 174/99, OSNP 2001, nr 4, poz. 133; z dnia 7 lipca

2005 r., IV CO 6/05, LEX nr 155376; z dnia 17 września 2009 r.,IV CZ 57/09,

niepublikowane; z dnia 22 października 2009 r., I UZ 64/09, LEX nr 560531 i z dnia

6 listopada 2009 r., I CZ 57/09, LEX nr 599744). W sprawie będącej przedmiotem

analizy występuje taki przypadek. Zarzut polegający na tym, że powód nie był

reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie może być rozumiany

jako nienależyte reprezentowanie w rozumieniu art. 401 pkt 2 k.p.c. Jak wskazywał

Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie, nienależyta reprezentacja strony

powodująca nieważność postępowania uzasadniającą jego wznowienie odnosi się

w pierwszej kolejności do osób prawnych oraz do jednostek organizacyjnych, o

których mowa w art. 331 k.c. W odniesieniu do osób fizycznych w grę może

ewentualnie wchodzić sytuacja, kiedy strona nie ma przedstawiciela ustawowego,

co powoduje niemożliwość dokonywania przez nią czynności procesowych

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007 r., I CZ 114/07,

niepublikowane). Brak należytej reprezentacji strony w rozumieniu art. 401 pkt 2

k.p.c. występuje wtedy, gdy przedstawiciel ustawowy strony niemającej zdolności

procesowej utracił ten przymiot, nie oznacza natomiast braku pełnomocnika

procesowego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1999 r., II

UKN 178/99, OSNP 2000/15/599). Odnośnie natomiast pominięcia wniosku

dowodowego – okoliczność ta może uzasadniać kwestionowanie przez stronę

ustaleń sądu, nie jest natomiast pozbawieniem strony możności obrony swych praw

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., II UKN 121/00, OSNP

2002/17/421).

Reasumując, pomimo zacytowania ustawowych podstaw wznowienia

postępowania, niniejsza skarga nie jest oparta na tychże

podstawach i jako

niedopuszczalna podlega odrzuceniu z mocy art. 410 § 1 w związku z art. 412 § 4

k.p.c. O kosztach zastępstwa procesowego rozstrzygnięto stosownie do § 15 pkt 1

w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 i § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).