III PK 91/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PK 91/04

POSTANOWIENIE

Dnia 28 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowo - Usługowego

"S." K.T. w R.

przeciwko I. W.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 28 stycznia 2005 r.,

na skutek kasacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w .

z dnia 29 kwietnia 2004 r., sygn. akt IV Pa …/04,

odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Uzasadnienie.

Sąd Okręgowy w R. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 29

kwietnia 2004 r., w sprawie IV Pa …/04, oddalił apelację pozwanej I. W. od wyroku

Sądu Rejonowego w R. – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 7 października

2003 r., w sprawie IV Pm …/01, utrzymującego w całości w mocy nakaz zapłaty z

21 czerwca 2001 r., którym nakazano pozwanej zapłatę na rzecz powoda K. T.,

prowadzącego Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe „S.” w R. kwoty

18.929,89 zł z ustawowymi odsetkami.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł w imieniu pozwanej I. W. jej

pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w całości. Jako podstawy kasacji wskazano: 1)

naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 10 prawa wekslowego przez

błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, że przepis ten nie ma w sprawie

zastosowania, mimo że weksel został wypełniony do określonej kwoty pieniężnej i

na jego podstawie został wydany nakaz zapłaty, chociaż weksel był wystawiony do

innego stosunku pracy, jaki wiązał strony do 31 grudnia 1996 r., a od 1 stycznia

1997 r. strony zawarły nową umowę o pracę i weksel oraz deklaracja wekslowa z

poprzedniej umowy nie mogły stanowić podstawy do zabezpieczenia, a następnie

wypełnienia weksla, zwłaszcza że pozwana nie wyraziła na to zgody, deklaracja

wekslowa nie zawiera żadnej daty, ponadto weksel został wypełniony, mimo że –

zdaniem pozwanej – nie było niedoboru kasowego, a w każdym razie pozwana nie

przyczyniła się do jego powstania, b) art. 124 i art. 125 k.p. przez błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów w wyniku przyjęcia przez Sąd

Okręgowy, że niedobór kasowy był bezsporny, mimo kwestionowania go przez

pozwaną od pierwszego momentu ujawnienia rzekomego niedoboru i przez cały

czas trwania procesu oraz że pozwana nie wykazała, aby szkoda powstała z

przyczyn od niej niezależnych, chociaż z zebranego materiału dowodowego

wynika, że powód jako pracodawca nie zapewnił należytych warunków pracy, 2)

naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: a) art. 217 § 1 i 2 , art. 232 i art.

381 k.p.c. przez to, że Sąd Okręgowy nie zajął stanowiska co do zgłoszonych

wniosków dowodowych, b) art. 233 § 1 i art. 382 k.p.c. przez rażące przekroczenie

granic swobodnej oceny dowodów, c) art. 328 § 2 k.p.c. przez to, że Sąd Okręgowy

nie zawarł w uzasadnieniu swojego wyroku wyjaśnień, z jakich przyczyn i dlaczego

odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zeznaniom pozwanej i nie ustosunkował

się do szeregu dowodów.

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie i rozpoznanie kasacji pozwana

wskazała: po pierwsze – że w sprawie niniejszej istnieje rozbieżność dotycząca

orzecznictwa

w zakresie zabezpieczenia wekslowego, po drugie - że weksel

gwarancyjny pozwanej odpowiadał opłacie skarbowej w wysokości 5.000 zł, weksel

został wypełniony do kwoty 18.929,89 zł, ale opłata skarbowa nie została

uzupełniona, a mimo to Sąd Rejonowy wydał nakaz zapłaty; weksel jako wadliwy

nie mógł stanowić podstawy do wydania nakazu zapłaty, po trzecie – że w sprawie

zostały naruszone przepisy prawa materialnego i prawa procesowego w sposób

oczywisty, albowiem Sąd Okręgowy pominął zupełnie okoliczności, które wskazują,

że powód nie zabezpieczył należytych warunków pracy, a tylko w tej sytuacji

pozwana mogłaby odpowiadać za niedobór kasowy; naruszone przez to zostały art.

124 § 2 i 3 i art. 125 k.p.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego oraz wcześniejszego wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W odpowiedzi na kasację pełnomocnik powoda wniósł o odmowę przyjęcia

kasacji do rozpoznania, a w przypadku jej przyjęcia do rozpoznania – o jej

oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W nowym modelu kasacji – obowiązującym od 2000 r. – doniosłe znaczenie

procesowe ma spełnienie przez skarżącego wymagania konstrukcyjnego kasacji

dotyczącego przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji

(przyjęcie kasacji do rozpoznania), o którym mowa w art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c., oraz

sposób wywiązywania się przez skarżącego z obowiązku przedstawienia w kasacji

tych okoliczności.

Kasacja stanowi środek odwoławczy spełniający przede wszystkim funkcje

publiczne, a jej podstawowym celem jest zapewnienie jednolitości wykładni oraz

wkład w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).

Wymaganie przewidziane w art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. łączy się ściśle z

instytucją tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy może odmówić przyjęcia

kasacji do rozpoznania (art. 393 § 1 i art. 3937 § 1 k.p.c.). Z tej przyczyny spełnienie

wymagania określonego w art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. wymaga wyodrębnionego

przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji przez wyraźne

odniesienie się do przesłanek wynikających z art. 393 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 k.p.c. i

uzasadnienie twierdzenia, że przesłanki te w sprawie zachodzą (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3,

poz. 52, z dnia 30 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 22 czy z dnia

17 października 2001 r., III CZ 98/01, OSNC 2002, nr 5, poz. 71). W uzasadnieniu

uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego, Izby Administracyjnej, Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych i Izby Cywilnej, z dnia 17 grudnia 2002 r., III CZP 72/02,

OSNC 2003 nr 7-8, poz. 92, podkreślono natomiast, że spełnienie obowiązku

wynikającego z art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. powinno przybrać formę wyodrębnionego

wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie konkretnie występujące w

sprawie okoliczności pozwalają zakwalifikować kasację do rozpoznania, i uzasadni,

dlaczego

odpowiadają

one

ustawowemu

katalogowi

przesłanek

usprawiedliwiających przyjęcie kasacji.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanki, uniemożliwiające odmowę

przyjęcia kasacji do rozpoznania, a zatem uzasadniające przyjęcie kasacji do

rozpoznania, zostały sformułowane w art. 393 k.p.c. jako:

1) występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

2) potrzeba dokonania wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie,

3) oczywiste naruszenie prawa przez zaskarżone orzeczenie,

4) nieważność postępowania.

W ujęciu pozytywnym oznacza to, że przesłanki te tworzą zespół przyczyn

usprawiedliwiających skierowanie kasacji do merytorycznego rozpoznania. Katalog

ten ma charakter rozłączny w tym sensie, że zaistnienie którejkolwiek przesłanki

jest wystarczającą przyczyną przyjęcia kasacji do rozpatrzenia, wszystkie one

stanowią zaś podstawę mechanizmu prawnego selekcjonowania kasacji pod kątem

dopuszczenia tego środka odwoławczego do rozpoznania.

Jednocześnie okolicznościami uzasadniającymi rozpoznanie kasacji (art.

3933 § 1 pkt 3 k.p.c.) są tylko takie okoliczności (art. 393 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2

k.p.c.), które Sąd Najwyższy może wziąć pod uwagę przy rozpoznawaniu kasacji

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2002 r., II CZ 22/02, OSNC

2003 nr 7-8, poz. 104).

Oznacza to, że druga z przytoczonych wyżej okoliczności mających

uzasadniać przyjęcie kasacji do rozpoznania (dotycząca wadliwości weksla, który

odpowiadał opłacie skarbowej w wysokości 5.000 zł, a został wypełniony do kwoty

18.929,89 zł) nie może być brana pod uwagę, ponieważ nie da się jej

zakwalifikować jako żadnej z czterech przesłanek kasacji.

W kasacji wniesionej w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie konstruuje

jakiegokolwiek zagadnienia prawnego, powołuje się natomiast na rozbieżność

orzecznictwa w zakresie zabezpieczenia wekslowego, twierdzi także, że w sprawie

zostały naruszone przepisy prawa materialnego i prawa procesowego, wskazując,

że chodzi o naruszenie art. 124 § 2 i 3 k.p. oraz art. 125 k.p.

W ocenie Sądu Najwyższego kasacja nie zasługuje na przyjęcie jej do

rozpoznania.

Jeśli chodzi o pierwszą z przesłanek – a mianowicie „rozbieżność dotyczącą

orzecznictwa w zakresie zabezpieczenia wekslowego” – skarżąca nie wskazuje

choćby jednego przykładu rozbieżnych orzeczeń w tej kwestii. Powołanie się na

jedno orzeczenie Sądu Najwyższego (z 9 listopada 1960 r., IV CR 910/59, OSNCK

1961 nr 4, poz. 123), nie spełnia wymagania przedstawienia rozbieżności w

orzecznictwie sądów. Wykazanie istnienia rozbieżności w orzecznictwie wymaga

powołania się na co najmniej dwa rozbieżne orzeczenia. Ponadto, powołane przez

skarżącą orzeczenie w sprawie IV CR 910/59 dotyczyło zasadniczo innej sytuacji

faktycznej niż będąca przedmiotem analizy i oceny w rozpoznawanej sprawie.

Przedstawienie

okoliczności

uzasadniających

przyjęcie

kasacji

do

rozpoznania nie może polegać na powtórzeniu treści przepisu art. 393 § 1 pkt 2

k.p.c., albo abstrakcyjnym powołaniu się na rozbieżności w orzecznictwie, lecz

konieczne jest określenie, jakie przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze

wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z

przedstawieniem rozbieżności występujących w orzecznictwie sądów (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr

1, poz. 11, z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156, oraz z

11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151).

Jeśli chodzi o drugą przesłankę kasacji - „naruszenie przepisów prawa

materialnego jak i prawa procesowego w sposób oczywisty” - stwierdzić należy, że

również ta okoliczność w sprawie nie występuje.

Zaskarżone kasacją orzeczenie oczywiście narusza prawo w rozumieniu art.

393 § 2 k.p.c. wówczas, gdy jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i

niepodlegającymi różnej wykładni przepisami albo zostało wydane w wyniku

błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które są w sposób pewny

i niewątpliwy z góry widoczne dla prawnika, bez potrzeby głębszej analizy

prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 marca 2002 r., I PKN

341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100). Oczywiste naruszenie prawa jako przesłanka

rozpoznania kasacji (art. 393 § 2 k.p.c.) ma miejsce wówczas, gdy popełniony

przez sąd drugiej instancji błąd w wykładni lub zastosowaniu prawa jest wyraźnie

widoczny, bez potrzeby dokonania pogłębionej analizy wchodzących w grę

przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 października 2001 r., I PKN

157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437).

Oczywistość naruszenia prawa w rozumieniu art. 393 § 2 k.p.c. powinna być

rozumiana jako widoczna bez pogłębionej analizy sprzeczność wykładni lub

stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie pojętymi regułami

interpretacji (postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01,

OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494); oczywiste naruszenie prawa przez zaskarżony

wyrok jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy jest ono z góry widoczne dla

każdego prawnika, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej (por. orzeczenie Sądu

Najwyższego z 8 czerwca 1934 r., C III 76/34, Zb.Urz. 1935 r., poz. 15); gdy jest

zupełnie pewne i nie może ulegać żadnej wątpliwości (por. orzeczenie Sądu

Najwyższego z 25 września 1934 r., C II 1532/34, Zb.Urz. 1935 r., poz. 98); gdy jest

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni

przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ

3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286). Zaskarżone kasacją orzeczenie nie narusza

w sposób oczywisty wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego i

procesowego w ujęciu wynikającym z przytoczonych orzeczeń.

Słusznie

podnosi

skarżąca

w

kasacji,

że

abstrakcyjny

charakter

zobowiązania z weksla in blanco nie zwalnia sądu pracy z obowiązku ustalenia, czy

i w jakim zakresie pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę powstałą w

powierzonym mu mieniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 marca 1998 r., I PKN

436/97, OSNP 1999 nr 4, poz. 126). Zobowiązanie wekslowe ma charakter

abstrakcyjny. Nie można jednak, zwłaszcza w stosunkach pracy, bezwarunkowej

odpowiedzialności wekslowej odrywać od ustawowego zakresu odpowiedzialności

materialnej pracownika za szkodę powstałą w powierzonym mu mieniu. Suma

wekslowa, na jaką został wypełniony weksel przez wierzyciela – pracodawcę,

powinna odpowiadać wysokości niedoboru, za który odpowiada dłużnik pracownik. Sąd winien zatem badać prawidłowość wypełnienia weksla w tej części,

a zatem i sposób wyliczenia niedoboru. Powinien także, na zarzut dłużnika

wekslowego, wyjaśnić okoliczności jego powstania w aspekcie ewentualnego

przyczynienia się pracodawcy lub innej osoby do powstania lub zwiększenia szkody

(art. 117 k.p. w związku z art. 127 k.p.), mimo, że odpowiedzialność z weksla nie

jest odpowiedzialnością z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy

o pracę.

Mając na uwadze przytoczone stanowisko orzecznictwa w kwestii

zabezpieczenia wekslowego zobowiązań pracownika z tytułu odpowiedzialności

materialnej za szkodę powstałą w powierzonym mu mieniu, Sąd Rejonowy – Sąd

Pracy przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie

przesłanek odpowiedzialności pozwanej na podstawie art. 124 i 125 k.p. Ustalenia i

wnioski wynikające z tych ustaleń podzielił Sąd Okręgowy. Sprawa była zatem

rozpoznawana przede wszystkim w płaszczyźnie materialnej odpowiedzialności

pozwanej, a nie w płaszczyźnie jej zobowiązania wekslowego. Takie podejście do

zakresu odpowiedzialności pozwanej i rozpoznanie sprawy w tym aspekcie

postuluje pełnomocnik pozwanej

w kasacji. Dlatego twierdzenie o oczywistym

naruszeniu

wyrok

przez

zaskarżony

art.

prawa

wekslowego

jest

nieusprawiedliwione. Podstawą materialnoprawną uwzględnienia powództwa były

bowiem przepisy art. 124 i 125 k.p.

Nie

można

również

podzielić poglądu

pełnomocnika

skarżącej, że

zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza art. 124 i 125 k.p. Ocena

materialnoprawna odpowiada dokonanym ustaleniom faktycznym. Z kolei w kasacji

nie przedstawiono wystarczająco przekonujących argumentów na poparcie tezy, że

zaskarżony wyrok w sposób oczywisty narusza wskazane w ramach podstaw

kasacji przepisy prawa procesowego.

Przesłanką uzasadniającą rozpoznanie kasacji nie jest samo oczywiste

naruszenie prawa, lecz sytuacja, w której zaskarżone orzeczenie oczywiście

narusza prawo. Konieczne jest więc wykazanie, że do ustalonych okoliczności

faktycznych sprawy zastosowano konkretny przepis prawny błędnie interpretowany,

a nadto, że spowodowało to wydanie nieprawidłowego orzeczenia. Nie wystarczy

więc tylko wykazanie, że sąd błędnie interpretuje określony przepis, ale także

należy uzasadnić, że spowodowało to nieprawidłowe rozstrzygnięcie (w istotny

sposób na to rozstrzygnięcie wpłynęło). Jeżeli nawet sąd błędnie interpretuje

określony przepis (choćby w sposób oczywisty), ale nie wpływa to na

rozstrzygnięcie, to nie występuje okoliczność uzasadniająca rozpoznanie kasacji.

O ile dla uwzględnienia kasacji wystarczy wykazanie usprawiedliwionej

podstawy, np. przez wykazanie, że zaskarżone orzeczenie narusza prawo

materialne i formalne w sposób określony w art. 3931 pkt 1 i 2 k.p.c., o tyle dla jej

przyjęcia do rozpoznania wysiłek autora kasacji powinien koncentrować się na

wykazaniu

kwalifikowanej

postaci

tego

naruszenia

polegającej

na

jego

oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ

187/02, OSNC 2004 nr 3, poz. 49, z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr

82274).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 3937 § 1 k.p.c.