III PK 82/04 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 17 marca 2005 r.

III PK 82/04

Dowolne i jednostronne "przypisanie" przez pracodawcę do wydzielonych zakładowych jednostek organizacyjnych pracownika, który wcześniej nie

wykonywał w nich pracy, nie prowadzi do przejęcia tego pracownika przez nowego pracodawcę w razie przejścia na niego tych jednostek organizacyjnych

jako części zakładu pracy (art. 231 k.p.).

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2005 r. sprawy

z powództwa Wioletty S. przeciwko „A.C.” Spółce z o.o. w R. o ustalenie i dopuszczenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 17 czerwca 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyrokiem

z dnia 17 czerwca 2004 r. oddalił apelację pozwanej „A.C.” Spółki z o.o. w R. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia

22 kwietnia 2004 r. ustalającego, że powódkę Wiolettę S. łączy z pozwaną stosunek

pracy na czas nieokreślony na warunkach pracy i płacy obowiązujących strony w

dniu 30 czerwca 2003 r. i nakazującego dopuszczenie powódki do pracy na tych warunkach oraz zasądzającego na rzecz powódki zwrot kosztów procesu. W sprawie tej

ustalono, że powódka w dniu 15 grudnia 1975 r. rozpoczęła pracę w PP „P.”, a z

dniem 1 października 1998 r. stała się pracownikiem strony pozwanej. Przez cały

okres zatrudnienia powódka pracowała jako księgowa w dziale księgowości. Do jej

obowiązków należały wszelkie prace z zakresu księgowości, w tym obsługa kas oraz

wykonywanie poleceń głównego księgowego. W dniu 11 października 2002 r. roz-

wiązano z powódką umowę o pracę z jej winy, ale w toku postępowania sądowego

strony zawarły ugodę i na tej podstawie powódka została przywrócona do pracy na

poprzednio zajmowane stanowisko. Następnie, w dniu 30 czerwca 2003 r. powódka

otrzymała pismo, w którym pozwana poinformowała ją, że w związku z przejęciem

części przedsiębiorstwa „A.C.” Spółki z o.o. przez „R.T.” Spółkę z o.o. w R. z dniem 1

lipca 2003 r., od tej daty z mocy art. 231 k.p. powódka będzie pracownikiem „R.T.”.

W toku postępowania sądowego pozwana wskazywała, że w związku z zarządzeniem prezesa zarządu z dniem 15 kwietnia 2003 r. została zmieniona struktura

organizacyjna, wskutek czego wyodrębniony został wydział blacharsko-lakierniczy,

do którego przyporządkowano kasę, wskazując powódkę jako jej pracownika. Kasa

ta była podporządkowana głównej księgowej. W tej sprawie powódka nie otrzymała

żadnej informacji ani też nie został zmieniony jej zakres czynności. W pozwanej

Spółce funkcjonowały dwie kasy - w biurze obsługi klienta oraz w księgowości. W

obu tych kasach można było dokonywać tych samych płatności, przy czym dla klientów dogodniejsze było korzystanie z kasy w biurze obsługi klienta z uwagi na godziny

funkcjonowania. W tej kasie pobierane były należności za usługi blacharskie, jak i

przedpłaty na zakup samochodów. Do obsługi kas nie przydzielono jednej stałej

osoby. Kasę w B. obsługiwała zarówno powódka, jak i pozostali pracownicy księgowości, w tym główna księgowa, a także pracownica z działu kadr oraz pracownik

W.S. Do obsługi tej kasy pracownicy byli kierowani przez główną księgową. Kierownik stacji obsługi klienta nie wydawał powódce poleceń. W dniu 1 lipca 2003 r. pozwana zawarła z „R.T.” umowę sprzedaży, umowę o współpracy w zakresie likwidacji

szkód oraz umowę o przejęciu pracowników. Powódka od lipca 2003 r. świadczyła

pracę na rzecz „R.T.”, w której nie zajmowała się kasą, ale całą księgowością, gdyż

Spółka ta zwolniła pracowników z działu księgowości. Do Spółki tej nie zostały przekazane żadne sprzęty i urządzenia z kasy lub z księgowości.

W ramach takich ustaleń, Sąd pierwszej instancji uznał roszczenia powódki za

uzasadnione. Nie negując dokonanych u strony pozwanej przekształceń, Sąd ten

przyjął, iż nie spowodowały one zmian w stosunku pracy powódki, która od początku

zatrudnienia wykonywała wszelkie i takie same czynności z zakresu księgowości, jak

pozostałe osoby zatrudnione w dziale księgowości u strony pozwanej. Okoliczności

te wskazują, że przedmiotem zobowiązania pracowniczego powódka była powiązana

z działem księgowości, a nie z wydziałem blacharsko-lakierniczym. Przyporządkowanie jej do tego wydziału było zatem zupełnie dowolne. Także kasa, którą obsługiwała

powódka, nie była powiązana tylko z obsługą wydziału blacharsko-lakierniczego, ale

także mechaniczno-powypadkowego, księgowości i salonu sprzedaży. Po przejściu

do Spółki „R.T.” powódka nie zajmowała się kasą, wraz z którą miało nastąpić rzekome przejęcie powódki, której zlecono zajmowanie się księgowością w miejsce

zwolnionych pracownic. Ponadto w pozwanej Spółce nadal funkcjonuje księgowość i

w razie konieczności zmniejszenia zatrudnienia ze względu na sprzedaż części zakładu, pozwana powinna przeprowadzić redukcję zatrudnienia z zastosowaniem odpowiednich kryteriów doboru pracowników, a nie dowolną i fikcyjną procedurę rozdzielenia pracowników księgowości i przypisania ich do wydziałów podlegających

sprzedaży. Ostatecznie Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że do powódki nie

miały zastosowania dyspozycje art. 231 k.p., gdyż przedmiot jej świadczenia pracy w

charakterze księgowej pozostał w pozwanej Spółce i nie był związany z działalnością

przejmowanej części. Powódka pozostaje nadal pracownikiem pozwanej, gdyż jej

stosunek pracy nie został rozwiązany przez żadne oświadczenia woli ani przez czynności faktyczne, a powódka bezpośrednio po uzyskaniu informacji pozwanej o przeniesieniu jej w trybie art. 231 k.p. do innego pracodawcy, zaskarżyła tę czynność pracodawcy w drodze powództwa o ustalenie, z którym pracodawcą pozostaje w stosunku pracy.

Stanowisko takie podtrzymał Sąd Okręgowy, który wskazał, że nie uległo

zmianie podporządkowanie powódki głównej księgowej, co świadczy o zatrudnieniu

powódki cały czas w pionie księgowości, a nie w wydziale blacharsko-lakierniczym,

na bazie którego powstała Spółka „R.T.”.

W kasacji pełnomocnik pozwanej wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku

„poprzez oddalenie powództwa o ustalenie stosunku pracy z pozwanym A.C. Spółki z

o.o. i o dopuszczenie do pracy powódki”, a także o zasądzenie na rzecz pozwanej

kosztów zastępstwa procesowego, alternatywnie domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Jako podstawy kasacji skarżąca wymieniła: 1) zarzut rażącego naruszenia art. 231 § 1 k.p. wskutek

błędnej wykładni pojęcia „zorganizowanej części zakładu pracy skutkującej ustaleniem, że przejście części zakładu pracy na nowego pracodawcę dotyczy tylko i wyłącznie pracowników bezpośrednio związanych z działalnością przejmowanej części

a skoro powódka z uwagi na zakres swoich czynności nie jest związana z częścią

zakładu pracy, która przeszła na nowego pracodawcę przez to nie doszło do

skutecznego przekształcenia jej stosunku pracy i zmiany pracodawcy”, 2) zarzut

rażącego naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. - wskutek „sprzecznego ustalenia, że powódka w strukturze organizacyjnej nie była podporządkowana Wydziałowi LakierniczoBlacharskiemu i przedmiotem swojego zobowiązania nie była związana z działalnością przejmowanej części zakładu”.

Okolicznością uzasadniającą rozpoznanie kasacji jest potrzeba wyjaśnienia

zagadnienia „budzącego poważną wątpliwość i wywołującego rozbieżności w

orzecznictwie. Jak na tle art. 231 § 1 Kodeksu pracy należy rozumieć pojęcie części

zakładu pracy” oraz czy przejście na nowego pracodawcę dotyczy wyłącznie pracowników bezpośrednio związanych z przedmiotem działalności przejmowanej części zakładu pracy, czy też, jak uważa skarżąca, może dotyczyć także pracowników

pośrednio powiązanych ze zorganizowaną częścią zakładu pracy, ale niezbędnych

do jego prawidłowego funkcjonowania. Czy zatem pracodawca ma prawo swobodnego kształtowania swojej struktury organizacyjnej w celu wydzielenia zorganizowanej części zakładu pracy, a następnie zawarcia umów przenoszących poszczególne

wydzielone części na inny podmiot. Zdaniem skarżącej w związku z uprawnionym

wydzieleniem organizacyjnym wydziału blacharsko-lakierniczego, do którego „przypisano” powódkę, a następnie przeniesieniem tego wydziału na nowego pracodawcę,

doszło do skutecznego podmiotowego przekształcenia stosunku pracy powódki,

która stała się z mocy samego prawa pracownikiem Spółki „R.T.”.

Powódka wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, twierdząc, że kasacja zawiera dowolną polemikę z orzeczeniami Sądów obu

instancji, a powołane w niej „prawo i orzecznictwo nie mają nic wspólnego ze stanowiskiem reprezentowanym przez pozwanego”. Wydzielona przez stronę pozwaną

część zakładu pracy nigdy nie była zdolna do prowadzenia samodzielnej działalności

gospodarczej i zatrudniania przekazanych pracowników, bo nie miała własnego majątku, co w szczególności dotyczyło kasy, w której rzekomo została zatrudniona powódka. Wydzielenie wydziału blacharsko-lakierniczego, z którego powstała Spółka

„R.T.” było zatem pozorne i miało na celu pozbycie się powódki, będącej chronionym

działaczem związkowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji nie dawały wystarczających podstaw do jej uwzględnienia.

Proceduralny zarzut kasacyjny dotyczący rzekomo rażącego naruszenia art. 233 § 1

k.p.c. nie był uzasadniony, albowiem Sądy obu instancji w sposób uprawniony oceniły, że w stosunku pracy powódki zatrudnionej na stanowisku księgowej u strony

pozwanej nie wystąpiły okoliczności powodujące skuteczne przeniesienie jej do

pracy w Spółce „R.T.”. Po organizacyjnym wydzieleniu wydziału blacharsko-lakierniczego, w którym powódka bezpośrednio nie pracowała, nie została ona w drodze

żadnej czynności prawnej (porozumienia stron lub wypowiedzenia zmieniającego)

związana z działalnością tak wydzielonej części zakładu pracy. Przeciwnie, po utworzeniu z tego wydzielonego wydziału Spółki „R.T.”, powódka została do niej „przypisana” jednostronną decyzją pozwanej, ale nadal wykonywała takie same czynności z

zakresu księgowości, jak pozostałe osoby zatrudnione u strony pozwanej. Sądy obu

instancji nie wykroczyły zatem poza granice swobodnej sędziowskiej oceny dowodów

(art. 233 § 1 k.p.c.) wykluczając subsumcję ustaleń faktycznych pod normatywne

oddziaływanie art. 231 § 1 k.p. Skoro bowiem pracownicze zobowiązanie powódki do

świadczenia pracy na stanowisku księgowej pozostało u strony pozwanej, a powódka

w zakresie przedmiotu świadczenia pracy była nadal podporządkowana głównej

księgowej, to cały czas pozostawała w zatrudnieniu w pionie księgowości pozwanej,

a nie w wydziale blacharsko-lakierniczym, na bazie którego utworzono Spółkę „R.T.”.

Dla osiągnięcia normatywnego skutku z art. 231 § 1 k.p. decydujące znaczenie ma

bowiem bezpośrednie powiązanie zatrudnienia pracownika z działalnością wydzielonej części zakładu pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1997

r., I PKN 299/97, OSNAPiUS 1998 nr 18, poz. 536). Tymczasem w świetle miarodajnych dla Sądu Najwyższego ustaleń faktycznych (art. 39311 § 2 k.p.c.) nie może

podlegać kwestii, że powódka jako księgowa nie była związana w taki sposób z wydziałem blacharsko-lakierniczym, a w szczególności strona pozwana nie uzasadniła

legalności jednostronnego przypisania powódki „z dnia na dzień” do zatrudnienia w

tym wydziale, z którego następnie powstała Spółka „R.T.”. W sytuacji dalszego wykonywania pracy przez powódkę na rzecz tej nowopowstałej spółki, jak i na rzecz

strony pozwanej, ale jej podporządkowania poleceniom głównej księgowej strony

pozwanej, nie mogło być mowy o podmiotowym przekształceniu jej stosunku pracy w

trybie art. 231 § 1 k.p. (po stronie pracodawczej) tylko dlatego, że w wydzielonej

strukturze organizacyjnej, z której powstała Spółka „R.T.”, także istniało zapotrzebowanie na prace z zakresu księgowości, skoro wcześniej w wydziale blacharsko-lakierniczym nie było oddzielnej księgowości ani kasy. Wprawdzie kształtowanie

struktur organizacyjnych zakładu pracy pozostaje w swobodnej gestii pracodawcy, to

pozbawione tej swobody było dowolne, bo jednostronne „przypisywanie” do wydzielanych zakładowych struktur organizacyjnych pracowników, którzy wcześniej nie byli

bezpośrednio związani z pracą konkretnych wydziałów, zwłaszcza że pozwana w

kasacji nie zawarła ani nie przeprowadziła żadnych wywodów prawnych, które mogłyby uzasadniać lub przemawiać za stanowiskiem o skutecznym jednostronnym rozmieszczaniu („przypisywaniu”) pracowników do konkretnych struktur organizacyjnych

pozwanego pracodawcy. Oznacza to, że sytuacja prawna powódki jako pracownika

działu księgowości podlegałaby normatywnemu oddziaływaniu art. 231 § 1 k.p. tylko

wtedy, gdyby wcześniej pracowała w księgowości wydzielonego wydziału blacharsko-lakierniczego lub została przydzielona do takiej pracy w drodze legalnej czynności prawa pracy (porozumienia stron lub wypowiedzenia zmieniającego jej organizacyjne podporządkowanie w zakresie miejsca wykonywania pracy).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił niemającą usprawiedliwionych podstaw kasację, nie orzekając o żądaniu powódki zasądzenia od pozwanej

kosztów zastępstwa procesowego z uwagi na to, że wniesiona odpowiedź na kasację

została podpisana wyłącznie przez powódkę a nie przez pełnomocnika procesowego

uprawnionego do występowania w postępowaniu kasacyjnym.