III PK 77/04 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 23 lutego 2005 r.

III PK 77/04

Ochrona trwałości stosunku pracy przewidziana w art. 32 ust. 1 ustawy z

dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r.

Nr 79, poz. 854 ze zm.) przysługuje od chwili zawiadomienia pracodawcy o

uchwale zarządu zakładowej organizacji związkowej wskazującej osoby podlegające ochronie.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Katarzyna Gonera (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2005 r. sprawy

z powództwa Józefa K. przeciwko Elektrowni „S.W.” SA w S.W. o przywrócenie do

pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, na skutek kasacji strony

pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Tarnobrzegu z dnia 9 czerwca 2004 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Stalowej Woli-Sądu Pracy z dnia 10 marca 2004

r. [...] w części zasądzającej od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 22.820

(dwadzieścia dwa tysiące osiemset dwadzieścia złotych) tytułem wynagrodzenia za

czas pozostawania bez pracy (punkt I wyroku) oraz w części zasądzającej zwrot

kosztów zastępstwa procesowego (punkt II wyroku) i w tym zakresie przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu w Tarnobrzegu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego;

2. o d d a l i ł kasację w pozostałej części.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Stalowej Woli wyrokiem z 10 marca 2004 r. przywrócił powoda Józefa K. do pracy w pozwanej Elektrowni „S.W.” SA w S.W. na po-

przednich warunkach, a ponadto zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda

kwotę 22.820 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy w okresie

od 1 września 2003 r. do 25 lutego 2004 r. - pod warunkiem jej podjęcia w terminie

siedmiu dni od uprawomocnienia się wyroku.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony u strony pozwanej od 1985 r.

- ostatnio na stanowisku zastępcy kierownika wydziału automatyki. Pismem z 22

sierpnia 2003 r. pozwana rozwiązała z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z

dniem 27 sierpnia 2003 r., podając jako przyczynę niezdolność do pracy trwającą

dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku. Pismo zawierające oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę zostało doręczone powodowi za pośrednictwem poczty 1 września 2003 r. W okresie od 30 października 2002 r. do 26 lipca 2003 r., a więc przez 270 dni, powód - na skutek wypadku przy pracy - przebywał nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim, pobierając w

tym czasie zasiłek chorobowy. Jeszcze przed upływem okresu zasiłkowego, 7 lipca

2003 r., powód złożył w ZUS wniosek o przyznanie mu świadczenia rehabilitacyjnego. W pierwszym dniu roboczym po zakończeniu okresu zasiłkowego, 28 lipca

2003 r., powód stawił się do pracy, po czym na polecenie dyrektora do spraw pracowniczych udał się do lekarza specjalisty z zakresu medycyny pracy, od którego

uzyskał zaświadczenie stwierdzające, że od 26 lipca 2003 r. jest zdolny do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku. W tym samym dniu, 28 lipca 2003 r., powód zwrócił się o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego i urlop taki został mu

udzielony od 28 lipca do 7 sierpnia 2003 r., a następnie - również na jego wniosek przedłużony do 22 sierpnia 2003 r. Decyzją z 13 sierpnia 2003 r. ZUS, uwzględniając

wniosek powoda złożony 7 lipca 2003 r., przyznał mu świadczenie rehabilitacyjne na

okres od 27 lipca 2003 r. do 20 lipca 2004 r. Dowiedziawszy się o tym pozwana

Spółka - uznając, że niezdolność powoda do pracy trwa dłużej niż okres pobierania

przez niego z tego tytułu zasiłku chorobowego - podjęła decyzję o rozwiązaniu z nim

umowy o pracę. Zamiar rozwiązania umowy o pracę z powodem skonsultowała z

komisją zakładową NSZZ Solidarność, ponieważ powód był członkiem tego związku.

Zakładowa organizacja związkowa odniosła się negatywnie do zamiaru rozwiązania

umowy o pracę z powodem, nie wspominając nic o tym, by powód pełnił w związku

jakąś funkcję, która chroniłaby go przed rozwiązaniem stosunku pracy. Dopiero w

piśmie z 4 września 2003 r. - a więc już po doręczeniu powodowi oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia - komisja zakładowa po-

informowała pracodawcę, że powód jest objęty ochroną przed zwolnieniem z pracy.

Organizacja związkowa powołała się przy tym na treść uchwały podjętej 28 sierpnia

2003 r., z której wynikało, że z dniem jej podjęcia powód został objęty ochroną w zakresie przewidzianym w art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o związkach zawodowych.

Wcześniej jeszcze, 18 sierpnia 2003 r., pozwana - w związku z tym, że dysponowała

dwoma wzajemnie się wykluczającymi dokumentami dotyczącymi stanu zdrowia powoda (przedłożonym przez powoda zaświadczeniem o zdolności do pracy oraz decyzją ZUS o przyznaniu mu świadczenia rehabilitacyjnego) - zwróciła się do organu

rentowego o wyjaśnienie sytuacji. Na skutek pisma pozwanej, na polecenie „Naczelnego Lekarza ZUS” wydane w trybie zwierzchniego nadzoru, powód został ponownie

zbadany, a lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z 1 października 2003 r. stwierdził, że

powód jest zdolny do pracy po wykorzystaniu okresu zasiłkowego zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji i zajmowanym stanowiskiem. W oparciu o orzeczenie

lekarza orzecznika decyzją z 5 listopada 2003 r. ZUS zmienił swoją poprzednią decyzję z 13 sierpnia 2003 r. przyznającą powodowi świadczenie rehabilitacyjne i odmówił mu prawa do tego świadczenia, poczynając od 1 października 2003 r. Za

wrzesień 2003 r. powód pobrał świadczenie rehabilitacyjne.

Oceniając ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę naruszało art. 53 § 1 pkt 1 k.p. Decyzja pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę na tej podstawie musi być poprzedzona uzyskaniem przez pracodawcę orzeczenia lekarskiego o dalszej niezdolności pracownika do pracy pomimo wyczerpania zasiłku chorobowego. O tym, że powód był zdolny

do pracy już w pierwszym dniu po upływie okresu zasiłkowego świadczy nie tylko

przedstawione przez niego pozwanemu pracodawcy zaświadczenie wydane przez

lekarza specjalistę z zakresu medycyny pracy, ale również stwierdzenie jego zdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS w orzeczeniu z 1 października 2003 r.

Uznając, że doszło do naruszenia przez pracodawcę art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p., Sąd

Rejonowy przywrócił powoda do pracy. Sąd przyjął, że w dniu 1 września 2003 r.,

kiedy to pismo pozwanej o rozwiązaniu umowy o pracę zostało doręczone powodowi,

był on już objęty ochroną związkową przed zwolnieniem. W ocenie Sądu chwilą decydującą o czasowym zakresie tej ochrony była data podjęcia przez organizację

związkową uchwały w tym przedmiocie, czyli 28 sierpnia 2003 r. W ustalonym stanie

faktycznym nie istnieją przesłanki pozwalające na traktowanie faktu objęcia powoda

ochroną związkową jako wykorzystywania art. 32 ustawy o związkach zawodowych

dla celu sprzecznego z istotą gwarancji związkowych. Skutkiem przyjęcia, że powód

w chwili rozwiązywania z nim umowy o pracę był objęty ochroną jako szczególnie

chroniony działacz związkowy, było zasądzenie na jego rzecz na podstawie art. 57 §

2 k.p. wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu wyrokiem z 9 czerwca 2004 r. oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego. Pozwana zarzuciła w apelacji naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 32 ustawy o związkach zawodowych, art.

61 k.c. w związku z art. 300 k.p., art. 57 § 2 k.p., a ponadto sprzeczność istotnych

ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego co do zdolności powoda do

pracy po ustaniu okresu zasiłkowego oraz co do podlegania przez niego ochronie

związkowej.

Sąd Okręgowy, uzupełniając postępowanie dowodowe, dopuścił dowód z akt

ZUS dotyczących wniosku powoda o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego. Sąd

ustalił, że w związku ze zgłoszonymi przez stronę pozwaną wątpliwościami co do

zasadności decyzji organu rentowego o przyznaniu powodowi świadczenia rehabilitacyjnego „Naczelny Lekarz ZUS” skierował sprawę powoda do ponownego rozpatrzenia przez lekarza orzecznika ze względu na to, że orzeczenie z 7 sierpnia 2003 r.

ustalające uprawnienia powoda do świadczenia rehabilitacyjnego budziło zastrzeżenia merytoryczne w konfrontacji z zaświadczeniem lekarskim z 28 lipca 2003 r. wydanym przez lekarza uprawnionego do przeprowadzania badań profilaktycznych,

potwierdzającym zdolność powoda do wykonywania dotychczasowej pracy wobec

braku przeciwwskazań zdrowotnych. Lekarz orzecznik ZUS po ponownym zbadaniu

powoda i w oparciu o dostępną dokumentację medyczną orzeczeniem z 1 października 2003 r. stwierdził, że powód jest zdolny do pracy zgodnej z poziomem kwalifikacji zawodowych i brak jest podstaw do przyznania mu świadczenia rehabilitacyjnego.

W związku z tym ZUS odmówił powodowi prawa do świadczenia rehabilitacyjnego

poczynając od 1 października 2003 r. w związku z odzyskaniem zdolności do pracy

po wyczerpaniu okresu zasiłku chorobowego.

W wyniku oceny całokształtu zgromadzonego materiału Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. Przede wszystkim stwierdził - na podstawie zaświadczenia lekarskiego z 28 lipca 2003 r. wystawionego przez uprawnionego lekarza specjalisty z zakresu medycyny pracy oraz na

podstawie akt organu rentowego dotyczących ustalenia prawa powoda do świadcze-

nia rehabilitacyjnego - że od 27 lipca 2003 r., czyli od dnia wyczerpania okresu

pobierania zasiłku chorobowego, powód jest zdolny do pracy. Nie była zgodna z

prawem decyzja pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę w sytuacji, gdy pracownik następnego dnia po wyczerpaniu okresu zasiłkowego zgłosił się do pracy i przedstawił zaświadczenie lekarskie wydane przez uprawnionego lekarza stwierdzające

jego zdolność do pracy. Skoro pozwana, rozwiązując z powodem umowę o pracę

naruszyła art. 53 § 1 k.p., to wyrok Sądu Rejonowego przywracający powoda do

pracy na podstawie art. 56 § 1 k.p. jest zgodny z prawem. Ponadto Sąd Okręgowy

stwierdził, że powodowi przysługuje na podstawie art. 57 § 2 k.p. wynagrodzenie za

cały czas pozostawania bez pracy, ponieważ był pracownikiem szczególnie chronionym. W ocenie Sądu Okręgowego, powód był objęty ochroną związkową jeszcze

przed rozwiązaniem z nim umowy o pracę, ponieważ 28 sierpnia 2003 r. międzyzakładowa organizacja związkowa NSZZ „Solidarność” podjęła uchwałę, według której

powód jako członek związku stał się osobą upoważnioną do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy w rozumieniu art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o związkach

zawodowych. Co prawda, organizacja związkowa zawiadomiła pozwaną o tym, że

powód jest objęty ochroną w zakresie przewidzianym w powołanym przepisie dopiero

4 września 2003 r., ale ochrona przysługuje powodowi już od chwili podjęcia

uchwały. Objęcie powoda ochroną prawną w zakresie wynikającym z art. 32 ustawy

o związkach zawodowych ma znaczenie jedynie dla ustalenia wysokości zasądzonego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, ponieważ przywrócenie powoda

do pracy nastąpiło nie w związku z naruszeniem przez pracodawcę art. 32 ustawy o

związkach zawodowych, lecz z powodu rozwiązania umowy pomimo odzyskania

przez pracownika zdolności do pracy po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, a zatem z

powodu braku przesłanek do zastosowania art. 53 § 1 k.p. Odnosząc się do podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 61 k.c. w związku z art. 300 k.p., Sąd

Okręgowy stwierdził, że pismo organizacji związkowej informujące pracodawcę o

treści uchwały z 28 sierpnia 2003 r. o objęciu powoda ochroną z art. 32 ust. 1 pkt 1

ustawy o związkach zawodowych nie miało charakteru prawnego oświadczenia woli,

a zatem nie stosuje się do tego pisma art. 61 k.c. Ochrona z art. 32 ustawy o związkach zawodowych obejmuje pracownika - działacza związkowego od dnia podjęcia

przez zarząd uchwały o objęciu go ochroną, nie zaś od chwili dotarcia o tym informacji do pracodawcy. W ocenie Sądu powód został objęty ochroną od 28 sierpnia 2003

r., nie zaś od 4 września 2003 r., kiedy to pracodawca otrzymał informację o treści

uchwały podjętej przez zarząd organizacji związkowej. W chwili rozwiązania umowy

o pracę - co nastąpiło 1 września 2003 r. - powód był już objęty ochroną związkową.

Powodowi przysługuje wobec tego wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez

pracy, poczynając od 1 września 2003 r., a zatem Sąd Rejonowy nie naruszył art. 57

§ 2 k.p. Powoda pozbawiono przyznanego wcześniej świadczenia rehabilitacyjnego

dopiero od 1 października 2003 r., co jednak nie ma wpływu na wysokość (rozmiar)

zasądzonego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Na podstawie art. 57

§ 2 k.p. powodowi przysługuje wynagrodzenie od chwili utraty pracy, nie przysługuje

mu natomiast - za okres po odzyskaniu zdolności do pracy - świadczenie rehabilitacyjne. Oceny tej nie zmienia fakt, że za okres do 1 października 2003 r. świadczenie

rehabilitacyjne wypłacono powodowi, ponieważ brak było ku temu podstaw ze

względu na stwierdzoną zdolność powoda do pracy.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła pozwana, zaskarżając wyrok

ten w całości. Kasację oparto na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: 1) art. 56 § 1 k.p. w wyniku przyjęcia,

że rozwiązanie umowy o pracę zostało dokonane sprzecznie z art. 53 § 1 pkt 1 lit. b

k.p., 2) art. 32 ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 8 k.p. w wyniku

przyjęcia, że ochrona związkowa przysługuje z chwilą podjęcia stosownej uchwały

przez organizację związkową, a nie z chwilą wskazania pracodawcy osób objętych

ochroną oraz że powołanie do zarządu związku w momencie rozwiązywania z pracownikiem umowy o pracę nie było nadużyciem prawa, 3) art. 57 § 2 k.p. przez przyznanie powodowi wynagrodzenia w oparciu o ten przepis, pomimo braku podstaw, w

tym również za okres pobierania świadczenia rehabilitacyjnego. Skarżąca wniosła o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie w całości poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonych wyroków i oddalenie powództwa.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji skarżąca wskazała występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne dotyczące zakresu ochrony związkowej wynikającej z art. 32 ustawy o związkach zawodowych, związane z nadużywaniem tej ochrony przez pracowników oraz organizacje związkowe. Zdaniem skarżącej konieczne jest wyjaśnienie sprzeczności poglądu o braku obowiązku poinformowania pracodawcy przez organizację związkową o objęciu ochroną pracownika (wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z 16 czerwca 1999 r., I PKN 120/99,

OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 648) i poglądu uznającego za sprzeczny ze społecznogospodarczym przeznaczeniem prawa wybór pracownika w skład organu związku (i

objęcie go ochroną związkową) wyłącznie w celu obrony tego pracownika przed dokonanym wypowiedzeniem umowy o pracę (wynikającego z wyroku Sądu Najwyższego z 22 grudnia 1998 r., I PKN 509/98, OSNAPiUS 2000 nr 4, poz. 133). Weryfikacja tych poglądów jest konieczna po zmianie od 1 lipca 2003 r. treści art. 32

ustawy o związkach zawodowych. Drugim ważnym zagadnieniem jest - zdaniem

pozwanej - rozstrzygnięcie wątpliwości związanych ze stosowaniem art. 53 § 1 k.p. w

związku z wykluczającymi się dokumentami - zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym zdolność do pracy po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego oraz prawomocną decyzją ZUS przyznającą za ten sam okres świadczenie rehabilitacyjne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W części dotyczącej oddalenia apelacji w zakresie przywrócenia powoda do

pracy kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Podstawą faktyczną przywrócenia powoda do pracy było ustalenie Sądu Rejonowego - zaakceptowane w całości

(po uzupełnieniu materiału dowodowego) przez Sąd Okręgowy - że powód po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, poczynając od 27 lipca 2003 r. stał się zdolny do wykonywania dotychczasowej pracy. O zdolności powoda do pracy świadczyło nie tylko

jego zgłoszenie się w miejscu pracy i przedstawienie - na żądanie pracodawcy - zaświadczenia o zdolności do pracy wystawionego przez uprawnionego lekarza specjalistę z zakresu medycyny pracy, ale także udzielenie powodowi przez pracodawcę

urlopu wypoczynkowego. Stwierdzenie przez pracodawcę, że powód jest niezdolny

do pracy po wyczerpaniu okresu zasiłkowego, nie powinno prowadzić do udzielenia

mu urlopu wypoczynkowego, lecz do niezwłocznego - natychmiast po wyczerpaniu

okresu zasiłkowego - rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie

art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. Ustalenie Sądu Okręgowego, że powód poczynając od 27

lipca 2003 r. był zdolny do pracy, nie zostało skutecznie podważone w kasacji i jest

wiążące w postępowaniu kasacyjnym. Kasacji nie oparto bowiem na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, a jedynie przez zarzuty naruszenia przepisów dotyczących dokonywania ustaleń faktycznych i oceny materiału dowodowego skarżąca

mogłaby kwestionować ustalenia Sądu przyjęte za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.

Z przepisu art. 53 § 3 k.p. wynika, że pracodawca nie może rozwiązać z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia, gdy ustała już przyczyna usprawiedliwiająca jego nieobecność w pracy, a pracownik stawił się do pracy. Udzielenie

pracownikowi przez pracodawcę urlopu wypoczynkowego wskazuje prima facie na

ustanie przyczyny usprawiedliwiającej jego nieobecność w pracy. Rozpoczęcie przez

pracownika korzystania z udzielonego mu przez pracodawcę urlopu wypoczynkowego jest równoznaczne ze stawieniem się do pracy w związku z ustaniem przyczyny

nieobecności w rozumieniu art. 53 § 3 k.p., chyba że nie było podstaw do udzielenia

tego urlopu z powodu przedłużającej się niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 4 kwietnia 2000 r., I PKN 565/99, OSNAPiUS 2001 nr 17, poz. 530).

Udowodnienie faktu przedłużania się niezdolności powoda do pracy po wyczerpaniu

okresu zasiłkowego i braku podstaw do udzielenia mu w związku z tym urlopu wypoczynkowego obciążało pozwanego pracodawcę. Uwzględnienie powództwa o przywrócenie do pracy oznaczało, że w ocenie Sądu Okręgowego pozwana Spółka nie

wykazała, aby powód był nadal niezdolny do pracy po wyczerpaniu okresu zasiłkowego. Zakaz rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia po stawieniu się pracownika do pracy w związku z ustaniem przyczyny nieobecności (art. 53 § 3 k.p.) nie

ma zastosowania, jeżeli pracownik jest nadal niezdolny do pracy wskutek choroby, a

do pracy zgłasza się w celu przerwania biegu okresu uprawniającego pracodawcę do

rozwiązania umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1999 r., I PKN

415/99, OSNAPiUS 2001 nr 10, poz. 342). Okoliczność dalszej niezdolności pracownika do pracy wymaga jednak wykazania w postępowaniu prowadzonym w sprawie o

przywrócenie do pracy. Tego jednak nie udało się stronie pozwanej skutecznie wykazać. Co prawda, pracodawca nie może skutecznie udzielić urlopu wypoczynkowego

pracownikowi niezdolnemu do pracy nawet wówczas, gdy pracownik wyraził na to

zgodę, a więc udzielenie urlopu wypoczynkowego w takiej sytuacji nie przerywa niezdolności pracownika do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 listopada 1999 r.,

I PKN 350/99, OSNAPiUS 2001 nr 6, poz. 198), jednak w rozpoznawanej sprawie

usprawiedliwione wynikami postępowania dowodowego było ustalenie Sądów obu

instancji, że powód po wyczerpaniu zasiłku chorobowego był zdolny do pracy, a urlop

wypoczynkowy został mu udzielony zgodnie z prawem.

Dodatkowych argumentów przemawiających za prawidłowością oceny co do

zdolności powoda do pracy po wyczerpaniu okresu zasiłkowego dostarczyło postępowanie przeprowadzone przez organ rentowy po przekazaniu przez Głównego Le-

karza Orzecznika ZUS sprawy przyznania powodowi świadczenia rehabilitacyjnego

do ponownego rozpatrzenia przez lekarza orzecznika, który po ponownym badaniu

powoda i w oparciu o dostępną dokumentację medyczną orzeczeniem z 1 października 2003 r. stwierdził, że powód jest zdolny do pracy zgodnej z poziomem kwalifikacji zawodowych i brak jest podstaw do przyznania mu świadczenia rehabilitacyjnego.

W związku z tym organ rentowy w decyzji z 5 listopada 2003 r. odmówił powodowi

prawa do świadczenia rehabilitacyjnego poczynając od 1 października 2003 r. w

związku z odzyskaniem zdolności do pracy po wyczerpaniu okresu zasiłkowego.

Zawarte w uzasadnieniu kasacji przypuszczenia, że powód w czasie pobierania zasiłku chorobowego złożył do organu rentowego wniosek o świadczenie rehabilitacyjne „zapewne” wraz z zaświadczeniem lekarskim mówiącym o jego dalszej niezdolności do pracy, że lekarzowi z zakresu medycyny pracy, który wystawił zaświadczenie o zdolności powoda do pracy „jak można domniemywać” nie była znana dokumentacja medyczna i historia choroby powoda i „zapewne” powód w czasie krótkiej wizyty nie wspomniał lekarzowi, że złożył dokumenty o przyznanie świadczenia

rehabilitacyjnego, nie mają żadnego znaczenia dla oceny prawidłowości zastosowania przez Sąd Okręgowy art. 56 § 1 k.p. w związku z art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. Są to

jedynie przypuszczenia skarżącego, niepoparte w żaden sposób przeprowadzonymi

na jego wniosek (z jego inicjatywy) dowodami.

Przedstawione przez stronę skarżącą zagadnienie dotyczące rozstrzygnięcia

wątpliwości związanych ze stosowaniem art. 53 § 1 k.p. w związku z wykluczającymi

się dokumentami: zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym zdolność pracownika

do pracy po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego oraz decyzją ZUS przyznającą temu pracownikowi za ten sam okres świadczenie rehabilitacyjne, powinno

być ocenione jako w istocie zagadnienie natury procesowej, a mianowicie, któremu z

tych dokumentów należy przypisać większe znaczenie (moc dowodową). Nie chodzi

zatem w związku z tymi dokumentami o prawidłowe stosowanie art. 53 § 1 pkt 1 k.p.

Sąd ocenił moc dowodową obu tych dokumentów dochodząc do konkluzji, która

znalazła usprawiedliwienie w wynikach postępowania dowodowego. Przedstawione

zagadnienie okazało się ponadto nieistotne z punktu widzenia sposobu rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, skoro pierwotna decyzja ZUS z 13 sierpnia 2003 r. przyznająca powodowi prawo do świadczenia rehabilitacyjnego od 27 lipca 2003 r. do 20

lipca 2004 r. została następnie wzruszona decyzją z 5 listopada 2003 r. W wyniku

rozpoznania sprawy w trybie nadzoru przez Głównego Lekarza Orzecznika ZUS i w

wyniku wydania przez lekarza orzecznika orzeczenia z 1 października 2003 r. decyzją z 5 listopada 2003 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 83

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art.

66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa, organ rentowy zmienił swoją wcześniejszą decyzję z 13 sierpnia 2003 r. przyznającą świadczenie rehabilitacyjne i odmówił powodowi prawa do tego świadczenia. Z uzasadnienia decyzji ZUS z 5 listopada 2003 r. jednoznacznie wynika, że ponowne badania powoda pozwoliły na

stwierdzenie, iż był on zdolny do pracy bezpośrednio po wykorzystaniu okresu zasiłkowego, co oznacza, że pierwotna decyzja ZUS - przyznająca powodowi świadczenie rehabilitacyjne - była wadliwa.

Zawarta w uzasadnieniu kasacji sugestia, jakoby w sytuacji ujawnienia wykluczających się dokumentów medycznych, na Sądach pierwszej lub drugiej instancji

spoczywał obowiązek przeprowadzenia „obiektywnego” dowodu z opinii biegłych sądowych odpowiednich specjalności na okoliczność wyjaśnienia tych sprzeczności, a

„wydaje się”, że dowód taki był niezbędny, nie jest prawnie doniosła. Po pierwsze,

nie została powiązana z zarzutem naruszenia przepisów postępowania, z których

ewentualnie mógłby wynikać obowiązek Sądów obu instancji przeprowadzenia takiego dowodu - i to z urzędu, bo strona pozwana nie zgłaszała przecież wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza na tę okoliczność. Po drugie, sugestia

ta nie uwzględnia oczywistego skądinąd faktu, że postępowanie cywilne - także postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy - opiera się na założeniu

aktywności dowodowej stron prowadzących między sobą spór, a działanie sądu z

urzędu - także sądu pracy - w kierunku dopuszczenia dowodów niezgłoszonych

przez strony, dotyczyć powinno sytuacji wyjątkowych.

W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 56 § 1 k.p., przez przyjęcie, że rozwiązanie umowy o pracę z powodem zostało dokonane przez pracodawcę sprzecznie z art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p., okazał się nieuzasadniony.

Kasacja jest natomiast uzasadniona w części zarzucającej naruszenie art. 57

§ 2 k.p. w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Zgodnie z art.

57 § 1 k.p., pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie więcej jednak niż za

trzy miesiące i nie mniej niż za jeden miesiąc. Jeżeli jednak umowę o pracę rozwiązano z pracownikiem, w stosunku do którego rozwiązanie umowy o pracę podlega

ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego, wówczas wynagrodzenie przysługuje

za cały czas pozostawania bez pracy (art. 57 § 2 k.p.). Do kategorii pracowników,

których stosunek pracy podlega ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę i którym - w razie podjęcia pracy w wyniku przywrócenia do pracy - przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy, należą szczególnie chronieni działacze

związkowi, o których mowa w art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.)

Zgodnie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2003 r. (wprowadzonym ustawą z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie

ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 135, poz.

1146), pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej,

między innymi, wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym

uchwałą zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy, z wyjątkiem sytuacji gdy dopuszczają to

odrębne przepisy, przy czym zarząd zakładowej organizacji związkowej wskazuje

pracodawcy pracowników podlegających ochronie przewidzianej w art. 32 ust. 1 w

liczbie określonej w ust. 3 lub w ust. 4. W nowym stanie prawnym, obowiązującym od

1 lipca 2003 r., doniosłe znaczenie ma imienne wskazanie pracodawcy przez zarząd

zakładowej organizacji związkowej pracowników podlegających ochronie, którymi nie

są już - jak poprzednio, przed 1 lipca 2003 r. - wszyscy „członkowie zarządu i członkowie komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu”, lecz jedynie „imiennie wskazani

uchwałą zarządu jego członkowie lub inni pracownicy będący członkami danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionymi do reprezentowania tej organizacji

wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w

sprawach z zakresu prawa pracy”.

Przedstawiona zmiana stanu prawnego ma fundamentalne znaczenie dla

oceny, od kiedy pracownikowi imiennie wskazanemu pracodawcy przez zakładową

organizację związkową przysługuje ochrona z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Istota zagadnienia wymagającego rozstrzygnięcia sprowadza się do

tego, jakie znaczenie należy przypisać nałożonemu na zakładową organizację

związkową obowiązkowi dotyczącemu imiennego wskazania pracodawcy osób pod-

legających szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy. W tym kontekście rozważenia wymaga sytuacja powoda, który został objęty ochroną na podstawie

uchwały zarządu międzyzakładowej organizacji związkowej podjętej 28 sierpnia 2003

r., o której treści pracodawca został powiadomiony dopiero 4 września 2003 r., w

sytuacji, gdy umowa o pracę z powodem została rozwiązana 1 września 2003 r.

Sąd Okręgowy - podzielając w tym zakresie stanowisko Sądu Rejonowego przyjął, że ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy przysługuje pracownikowi od

chwili podjęcia uchwały zarządu organizacji związkowej o objęciu go taką ochroną.

Jest to w obecnym stanie prawnym pogląd błędny. W poprzednim stanie prawnym

możliwe było przyjęcie, że o czasowym zakresie ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy decyduje data wyboru członka związku zawodowego do organów

związku - w tym między innymi do zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej. Taki pogląd był wyrażany w dotychczasowym orzecznictwie Sądu

Najwyższego, który przyjmował - w odniesieniu do poprzednio obowiązującego stanu

prawnego - że przewidziana w art. 32 ustawy o związkach zawodowych wzmożona

ochrona trwałości stosunku pracy działaczy związkowych przysługuje z mocy samego prawa i de lege lata nie jest uzależniona od poinformowania pracodawcy o jej

podmiotowym zakresie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 czerwca 1999 r., I PKN

120/99, OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 648, w którym stwierdzono, że to pracodawcę,

a nie zakładową organizację związkową, obarcza powinność uzyskania wiadomości

o osobach, z którymi rozwiązanie stosunku pracy wymaga uzyskania zgody właściwego organu związków zawodowych). W poprzednim stanie prawnym odnoszenie

skutku prawnego, w postaci objęcia działaczy związkowych szczególną ochroną

przed rozwiązaniem stosunku pracy, do chwili podjęcia przez organizację związkową

uchwał powołujących określone osoby w skład zarządu i komisji rewizyjnej miało

bezpośredni związek z brakiem obowiązku powiadamiania przez zakładową organizację związkową pracodawcy o dokonanych wyborach. To był istotny argument przy

kształtowaniu czasowego zakresu obowiązywania ochrony (od chwili podjęcia stosownej uchwały o wyborze określonej osoby na członka zarządu lub członka komisji

rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej, a nie od chwili powiadomienia o treści

tej uchwały pracodawcy). Od 1 lipca 2003 r., w nowym stanie prawnym, należy przyjąć, że ochrona jest uzależniona od powiadomienia pracodawcy o osobach podlegających ochronie, imiennie wskazanych w uchwale zarządu zakładowej organizacji

związkowej.

Za przyjęciem proponowanej wykładni, zgodnie z którą ochrona przewidziana

w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych przysługuje od chwili zawiadomienia pracodawcy o podjętej przez zarząd zakładowej organizacji związkowej uchwale,

wskazującej imiennie osoby podlegające ochronie, przemawia przede wszystkim

treść przepisów, kładących nacisk na wskazanie pracodawcy przez zarząd zakładowej organizacji związkowej pracowników podlegających ochronie (art. 32 ust. 1 pkt 1,

ust. 3, ust. 8). Stanowcze sformułowanie art. 32 ust. 3: „Zarząd zakładowej organizacji związkowej (...) wskazuje pracodawcy pracowników podlegających ochronie

przewidzianej w ust. 1 (...).”, a także swoista sankcja za zaniechanie takiego wskazania przewidziana w art. 32 ust. 8: „W przypadku, gdy właściwy organ nie dokona

wskazania (...), ochrona przewidziana w ust. 1 przysługuje - w okresie do dokonania

wskazania - odpowiednio przewodniczącemu zakładowej organizacji związkowej

bądź przewodniczącemu komitetu założycielskiego”, potwierdzają ten pogląd. Z kolei

rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 16 czerwca

2003 r. w sprawie powiadamiania przez pracodawcę zarządu zakładowej organizacji

związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę kierowniczą w zakładzie pracy oraz

wskazywania przez zarząd oraz komitet założycielski zakładowej organizacji związkowej pracowników, których stosunek pracy podlega ochronie, a także dokonywania

zmian w takim wskazaniu (Dz.U. Nr 108, poz. 1013), wydane na podstawie art. 32

ust. 10 ustawy o związkach zawodowych, przewiduje - w § 2 - że zarząd oraz komitet

założycielski zakładowej organizacji związkowej imiennie wskazują pracodawcy na

piśmie pracowników, których stosunek pracy podlega ochronie, o której mowa w art.

32 ust. 1 ustawy (§ 2 ust. 1), oraz że zmiany we wskazaniu, o którym mowa w ust. 1,

zarząd oraz komitet założycielski zakładowej organizacji związkowej dokonują na

piśmie w terminie siedmiu dni od dnia zaistnienia zmiany (§ 2 ust. 2). Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika nałożony ustawą o związkach zawodowych na

zarząd zakładowej organizacji związkowej obowiązek imiennego wskazania pracodawcy na piśmie pracowników objętych ochroną z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych.

Dodatkowo za przedstawioną wykładnią przemawiają względy pragmatyczne.

Do 1 lipca 2003 r. krąg osób podlegających ochronie był precyzyjnie określony ustawowo (np. art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych przed nowelizacją stanowił, że pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej

wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem

zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania

mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu). Dlatego można było przyjąć, że

ochrona przysługuje ex lege, niezależnie od poinformowania pracodawcy o jej podmiotowym zakresie. W obecnym stanie prawnym nie ma ustawowego sprecyzowania

podmiotowego zakresu ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy - to nie ustawa,

lecz zakładowa organizacja związkowa wyznacza krąg pracowników podlegających

tej ochronie. Z tej właśnie przyczyny zakładowa organizacja związkowa ma obowiązek wskazać pracodawcy imiennie krąg osób podlegających ochronie, zwłaszcza że

nie muszą to być osoby pełniące funkcje w organach tej organizacji. Wskazanie pracodawcy pracowników podlegających ochronie, o czym stanowi art. 32 ust. 3 ustawy

o związkach zawodowych, nie oznacza jedynie zwykłego poinformowania. Ustawodawca nie formułuje wszak tego obowiązku jako obowiązku poinformowania, lecz

jako obowiązek wskazania. Wskazanie ma znacznie większą rangę. Od tego wskazania - jego dotarcia do wiadomości pracodawcy - zależy ochrona pracowników wybranych przez zarząd zakładowej organizacji związkowej do tej ochrony.

W zmienionym stanie prawnym dotychczasowa wykładnia art. 32 ustawy o

związkach zawodowych co do tego, od kiedy przysługuje szczególna ochrona przed

rozwiązaniem stosunku pracy, przestaje być aktualna. W nowej sytuacji normatywnej

nie tylko zakres podmiotowy ochrony, ale także zasięg czasowy tej ochrony, zależy

od wskazania pracodawcy osób (pracowników), którym ona przysługuje. Pracodawca

zaś jest związany przepisami o szczególnej ochronie stosunku pracy działaczy

związkowych od chwili powiadomienia go o zakresie podmiotowym tej ochrony (art.

32 ust. 4 w związku z ust. 1 ustawy o związkach zawodowych). Ochrona rozpoczyna

się z chwilą wskazania pracodawcy określonych imiennie osób jako podlegających

tej ochronie.

W przedstawionym kontekście prawnym powinna być oceniona zasadność

roszczeń powoda o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Bezsporne jest,

że w chwili składania powodowi przez pracodawcę oświadczenia o rozwiązaniu z nim

umowy o pracę nie pełnił on żadnej funkcji związkowej - nie był ani przewodniczącym, ani zastępcą przewodniczącego, ani też członkiem zarządu zakładowej organizacji związkowej. Podczas posiedzenia międzyzakładowej organizacji związkowej

działającej u strony pozwanej, które odbyło się 28 sierpnia 2003 r., została podjęta

uchwała ustalająca imienną listę osób podlegających ochronie na podstawie art. 32

ustawy o związkach zawodowych. Na liście tej znalazł się również powód, przy czym

jako jedyna spośród wskazanych przez zarząd osób nie pełnił w tym czasie żadnej

funkcji w organizacji związkowej - był jej szeregowym członkiem. W piśmie z 4 września 2003 r., które tego samego dnia doszło do wiadomości pozwanego pracodawcy,

międzyzakładowa organizacja związkowa stwierdziła, że osoby wymienione w podjętej uchwale z dniem jej podjęcia uzyskują ochronę prawną w zakresie przewidzianym w art. 32 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o związkach zawodowych. W tym czasie

powód nie pozostawał już jednak w stosunku pracy z pozwaną, bowiem umowa o

pracę została rozwiązana bez wypowiedzenia z dniem 1 września 2003 r.

Skoro nieprawidłowe jest stanowisko Sądu Okręgowego co do wykładni art. 32

ustawy o związkach zawodowych (zgodnie z którym o czasowym zakresie ochrony

decyduje data podjęcia przez zarząd zakładowej organizacji związkowej uchwały

dotyczącej imiennego wskazania członka zarządu lub innego pracownika będącego

członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do jej reprezentowania wobec pracodawcy), to tym samym błędny jest pogląd, że w chwili rozwiązania z nim stosunku pracy powód podlegał ochronie z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Stawia to pod znakiem zapytania zasadność jego roszczenia o

wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Roszczenie takie - na podstawie art. 57 § 2 k.p. - przysługuje wówczas, gdy umowę o pracę rozwiązano z pracownikiem, w stosunku do którego rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu

z mocy przepisu szczególnego, np. z mocy art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Powód w chwili rozwiązywania z nim stosunku pracy nie był pracownikiem

szczególnie chronionym, w stosunku do którego rozwiązanie umowy o pracę podlegało ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego.

Z powyższych rozważań wynika, że powodowi nie przysługuje wynagrodzenie

za cały czas pozostawania bez pracy na podstawie art. 57 § 2 k.p., ponieważ w

chwili rozwiązywania z nim umowy o pracę nie był szczególnie chronionym działaczem związkowym. Przysługuje mu jedynie wynagrodzenie za czas pozostawania

bez pracy limitowany na podstawie art. 57 § 1 k.p.

W celu wyliczenia wysokości tego wynagrodzenia Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w części zasądzającej od strony pozwanej na rzecz powoda wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Podniesione w kasacji zarzuty dotyczące nadużycia prawa przez powoda w

związku z „powołaniem go do zarządu związku w momencie rozwiązywania z nim

umowy o pracę” są nieuzasadnione. Przede wszystkim powód nie został wybrany do

zarządu związku, lecz zarząd zakładowej organizacji związkowej wskazał go imiennie jako podlegającego szczególnej ochronie pracownika będącego członkiem danej

zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy (art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych). Ponadto, skarżący nie wykazał w żaden sposób, aby podniesione przez niego w uzasadnieniu kasacji okoliczności (zgłoszenie wniosku o świadczenie rehabilitacyjne tuż

przed zakończeniem zwolnienia chorobowego, przedłożenie „na zamówienie” zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy po zakończeniu zwolnienia chorobowego, nieodbieranie korespondencji z wypowiedzeniem, czekanie na stosowną

uchwałę organizacji związkowej) miały rzekomo ewidentnie świadczyć o nadużyciu

przez powoda prawa do ochrony związkowej, które zgodnie z art. 8 k.p. nie powinno

podlegać ochronie. Wreszcie przyjęcie przez Sąd Najwyższy, że szczególna ochrona

przysługiwała powodowi dopiero od chwili wskazania jego osoby pozwanemu pracodawcy jako osoby podlegającej takiej ochronie, co nastąpiło już po ustaniu stosunku

pracy, sprawia, że kwestia ewentualnego nadużycia przez powoda prawa podmiotowego (do szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy) nie jest prawnie

doniosła. Zarzutu naruszenia art. 8 k.p. skarżąca nie stawia bowiem wyraźnie w stosunku do roszczenia powoda o zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy. Żądania zasądzenia takiego wynagrodzenia na podstawie art. 57 § 1 k.p.

nie można byłoby uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Oceniając ewentualny wpływ pobranego przez powoda świadczenia rehabilitacyjnego na

wysokość wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy należy uwzględnić dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące tej kwestii (por. uchwałę z

15 maja 1992 r., I PZP 27/92, PiZS 1992 nr 8, s. 59, wyrok z 25 stycznia 1983 r., I

PRN 139/82, OSNCP 1983 nr 9, poz. 138, wyrok z 14 listopada 1980 r., I PRN

117/80, OSNCP 1981 nr 6, poz. 110).

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.