III PK 73/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PK 73/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa A.P.

przeciwko Stowarzyszeniu A.

o ustalenie istnienia stosunku pracy,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 2 marca 2012 r.,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 18 kwietnia 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 18

kwietnia 2011 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 31 grudnia 2010 r. i ustalił, że powódkę A. P. i pozwane

Stowarzyszenie łączył stosunek pracy w okresach od 14 kwietnia 2009 r. do 31

maja 2009 r. i od 1 lipca 2009 r. przedłużony do dnia porodu oraz zasądził od

pozwanego na rzecz powódki kwotę 120 złotych tytułem kosztów procesu za

obydwie instancje.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną pozwanego. Skargę

oparto na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe

zastosowanie art. 22 § 1 k.p. oraz art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. i

uznanie, że strony łączył stosunek pracy, a nadto na podstawie naruszenia prawa

procesowego, tj. art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1

k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i

niewyjaśnienie

w

uzasadnieniu

wyroku

kwestii

wiarygodności

dowodów

przeciwnych tym, jakie stanowiły podstawę zmiany zaskarżonego orzeczenia.

Skarżący wniósł o uchylenie wyroku i oddalenie apelacji albo o uchylenie wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, w każdym

przypadku z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano oczywistą zasadność skargi oraz potrzebę wykładni art. 328 § 2 k.p.c.,

gdyż interpretacja tego przepisu wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie warto podkreślić, iż Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie

jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to

uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu

publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje

tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych a art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas,

gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania

lub gdy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W konsekwencji tegoż w

art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca

wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na

możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać

wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące

w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one

ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując

wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 398 4 k.p.c.

obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia

(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów

powszechnych

oraz

na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., II

UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/8, LEX nr 459291, z

dnia 9 czerwca 2008 r., II UK38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II

UZ 18/08, LEX nr 406392).

W niniejszym przypadku skarżący wskazał dwie ustawowe przesłanki

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, tj. oczywistą zasadność skargi oraz

potrzebę wykładni przepisu prawa. Jednocześnie uzasadnienie wniosku zawiera

odesłania

do

motywów

podstaw

kasacyjnych

w

zakresie

argumentów

przemawiających

za

istnieniem

powołanych

przesłanek

przedsądu.

W

konsekwencji Sąd Najwyższy musiałby poszukiwać w uzasadnieniu podstaw i

zarzutów kasacyjnych innych elementów konstrukcyjnych skargi. Już to sytuuje

przedmiotową skargę kasacyjną na pograniczu jej dopuszczalności.

Godzi się zauważyć, że w razie wskazania tej przesłanki przedsądu, jaką

jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć

wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić

argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK

204/06, LEX nr 421035, z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289, z

dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205, z dnia 3 kwietnia 2008 r., II

PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). O ile dla

uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla

przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego

oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej

analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX

nr 82274, z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego

2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr

490364, z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca

2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, iż przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodował wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjne jest oczywiście uzasadniona

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP

2004 r., nr 13, poz. 230, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z

dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II

UK 37/08, LEX nr 494133).

W rozpoznawanej sprawie nie sposób podzielić twierdzenia skarżącego w

kwestii oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej upatruje

owej zasadności w kwalifikowanym (w jego ocenie) naruszeniu przez Sąd

Okręgowy art. 22 § 1 k.p., zawierającego definicję stosunku pracy. Z uzasadnienia

podstaw kasacyjnych wynika jednak, że owo widoczne prima facie naruszenie

tegoż przepisu polegało nie tyle na jego błędnej wykładni, ile na zastosowaniu w

ustalonym przez Sąd drugiej instancji, a kwestionowanym (na co wskazują zarzutu

podniesione w ramach kasacyjnej podstawy obrazy prawa procesowego) przez

skarżącego, stanie faktycznym. Tymczasem w świetle art. 398¹³ § 2 k.p.c. Sąd

Najwyższy

związany

jest

ustaleniami

faktycznym

stanowiącymi

podstawę

zaskarżonego orzeczenia. Wypada również przytoczyć treść art. 398³ § 3 k.p.c.,

zgodnie z którym podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. Skarżący nie może więc skutecznie

powoływać się na brak wszechstronnego i wnikliwego rozważenia zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego, ponieważ zakres ten nie jest objęty kognicją

Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym. Takie stanowisko zajął sam Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 września 2005 r., III CSK 13/05 (OSNC

2006, nr 4, poz. 76). W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że treść i

kompozycja art. 398³ § 3 k.p.c. sugerują, iż chociaż generalnie dopuszczalne jest

oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów postępowania, to

jednak z wyłączeniem zarzutów dotyczących ustalania faktów i oceny dowodów,

nawet jeżeli naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Inaczej

mówiąc, niedopuszczalne jest oparcie skargi kasacyjnej na podstawie, którą

wypełniają takie właśnie zarzuty. W sytuacji, gdy skarga kasacyjne ogranicza się

tylko do zarzutów dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów, nie wskazując

na inne naruszenia prawa, jest ona niedopuszczalna jako nieoparta na ustawowej

podstawie.

Z kolei odnośnie do potrzeby wykładni przepisów prawa należy zauważyć, że

ta przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zachodzi wtedy, gdy

przepisy mające być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego należą do katalogu

przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach

podstawy skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I

PKN 682/01, OSNP 2004 r. nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś

wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości (ze

sprecyzowaniem, na czy te poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się

wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie

sadów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (postanowienia Sadu Najwyższego

z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151, z dnia 28

marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351, z dnia 15 października 2002 r., II CZ

102/02, LEX nr 57231, z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009, nr 2-4

poz.43 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Oczywiste jest, iż

budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a

jego

wykładnia

–

mieć

znaczenie

dla

jej

rozstrzygnięcia.

Przedmiotem

zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie

konkretnego sporu. Omawiana przesłanka uwzględnienia wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest spełniona, gdy wskazane przez

skarżącego

przepisy

zostały

dostatecznie

wyjaśnione

w

dotychczasowej

judykaturze sądowej, w szczególności w judykaturze Sądu Najwyższego, a w

skardze kasacyjnej nie przytoczono argumentów przemawiających za zmianą

dotychczasowego orzecznictwa.

W niniejszym przypadku skarżący wskazał art. 328 § 2 k.p.c. jako przepis

prawa wymagający wykładni z uwagi na rozbieżności w orzecznictwie sądowym na

tle jego interpretacji. Tymczasem w judykaturze wyjaśniono, że zarzut naruszenia

powołanego przepisu może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną wtedy,

gdy uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji nie posiada wszystkich koniecznych

elementów lub gdy zawiera kardynalne braki, które uniemożliwiają kontrolę

kasacyjną. Chodzi o sytuację, gdy treść uzasadnienia orzeczenia uniemożliwia

całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania wyroku

(orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97; z dnia

19 lutego 2002 r., IV CKN 718/00; z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 656/01 i z dnia

22 maja 2003 r., II CKN 121/02, niepublikowane oraz z dnia 10 listopada 1998 r., III

CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83; z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05, LEX

nr 190753 i z dnia 9 lipca 2008 r., I PK 2/08, LEX nr 497691). Trzeba zaś pamiętać,

iż art. 328 § 2 k.p.c. zastosowany odpowiednio do uzasadnienia orzeczenia sądu

drugiej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.) oznacza, że uzasadnienie to nie musi zawierać

wszystkich elementów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, ale takie

elementy, które ze względu na treść apelacji i na zakres rozpoznawanej sprawy,

wyznaczony przepisami ustawy, są potrzebne do rozstrzygnięcia sporu przez tenże

sąd (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2007 r., II CSK 244/07, LEX nr

487508). W sytuacji, gdy sąd drugiej instancji nie uzupełnia postępowania

dowodowego ani, po rozważeniu zarzutów apelacyjnych, nie znajduje podstaw do

zakwestionowania

oceny

dowodów

i

ustaleń

faktycznych

orzeczenia

pierwszoinstancyjnego, może te ustalenia przyjąć za podstawę faktyczną swojego

rozstrzygnięcia.

Wystarczające

jest

wówczas,

by

stanowisko

to

znalazło

odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia sądu odwoławczego (wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98, LEX nr 50863 i z dnia 17

lipca 2009 r., IV CSK 110/09, LEX nr 518138).

Wobec utrwalonej w orzecznictwie sądowym wykładni art. 328 § 2 k.p.c. nie

jest spełniona również ta przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 398 9 § 2 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji.