III PK 5/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PK 5/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa J. F.

przeciwko S. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o wynagrodzenie za pracę i ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop

wypoczynkowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 8 września 2010 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda 900

(dziewięćset)

zł

tytułem

zwrotu

kosztów

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

zastępstwa

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z 8 września 2010 r. oddalił apelację skarżącej

spółki z o.o. S. (pozwanego pracodawcy) od wyroku Sądu Rejonowego z 22

kwietnia 2010 r., zasądzającego na rzecz powoda J. F. wynagrodzenie za

październik 2008 r. i ekwiwalent za część urlopu wypoczynkowego za ten miesiąc z

odsetkami. Spór dotyczył zasadniczo daty doręczenia powodowi wypowiedzenia

umowy o pracę z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia. Sądy ustaliły, że

wypowiedzenie doręczono powodowi 6 lipca 2008 r., kiedy odebrał je osobiście w

siedzibie pozwanej spółki. Natomiast wypowiedzenie wysłane wcześniej do powoda

przesyłką pocztową Pocztex nie zostało mu skutecznie doręczone. Było awizowane

łącznie przez 10 dni, choć dla skuteczności doręczenia awizowanie winno trwać 14

dni, odpowiednio do przepisów rozporządzenia z 17 czerwca 1999 r. w sprawie

szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu

cywilnym. Ponadto powód był zwolniony ze świadczenia pracy i w tym okresie

mógł, jak wyjaśnił w piśmie procesowym, przebywać w S., a nie pod adresem

zamieszkania podanym do akt osobowych (w B.), na który wysłano wypowiedzenie.

Zważywszy, że powszechnie znane są terminy dwukrotnego awizowania wszelkich

przesyłek

urzędowych,

to

osoby

wyjeżdżające

na

dłuższy

pobyt

biorą

odpowiedzialność za skutki niepodjęcia takich przesyłek w terminie i brak

ustanowienia ewentualnego pełnomocnika do doręczeń. Przed upływem tych

terminów natomiast nie muszą się obawiać i pozostawać w niepewności co do

skutków nieobecności w miejscu stałego zamieszkiwania. Najbardziej miarodajny

będzie okres awizowania z wskazanego rozporządzenia. Po wyczerpaniu takiego

okresu można z całą pewnością przyjąć założenie, że dalsze niepodejmowanie

przesyłki jest uchylaniem się pracownika i takie negatywne zachowanie nie

zasługuje już na ochronę. Sąd drugiej instancji podzielając pogląd Sądu pierwszej

instancji uznał, że przy skróconym awizowaniu powód nie miał realnej możliwości

zapoznania się z oświadczeniem woli pracodawcy. Skoro powód zapoznał się z

wypowiedzeniem w lipcu 2008 r., a nie w czerwcu 2008 r., gdyż doręczenie

wypowiedzenia z 26 maja 2008 r. za pośrednictwem kurierskiej przesyłki pocztowej

Pocztex nie było skuteczne, to przy trzymiesięcznym okresie wypowiedzenia powód

był pracownikiem także w październiku 2008 r. i dlatego należało zasądzić

wyrównanie wynagrodzenia i ekwiwalentu urlopowego za ten miesiąc.

W skardze kasacyjnej pozwany pracodawca wniósł o uchylenie wyroków i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o oddalenie powództwa.

Skarga znajduje oparcie w art. 3981 § 1 w związku z art. 3983 § 1 k.p.c., albowiem

doszło do naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię. Wniosek o

przyjęcie skargi do rozpoznania uzasadniono tym, że: 1) istnieje potrzeba

dokonania wykładni przepisu prawnego budzącego poważne wątpliwości, tj. art. 61

k.c. w związku z art. 300 k.p. poprzez ustalenie, czy druga strona miała możliwość

zapoznania się z oświadczeniem woli – wypowiedzeniem umowy o pracę,

przesłanym na jej adres tylko wtedy, gdy to oświadczenie zostało doręczone

zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 17 czerwca 1999 r. w

sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w

postępowaniu cywilnym czy też sąd orzekający w każdym przypadku winien

indywidualnie badać okoliczności czy osoba miała możliwość zapoznania się z

oświadczeniem woli – wypowiedzeniem umowy o pracę do niej skierowanym w

odniesieniu do konkretnej sprawy i wszystkich okoliczności towarzyszących próbie

doręczenia przesyłki zawierającej oświadczenia woli; 2) skarga jest oczywiście

uzasadniona, albowiem Sąd drugiej instancji dokonał błędnej wykładni przepisu art.

61 k.c. w związku z art. 300 k.p. poprzez przyjęcie, iż powód miał realną możliwość

zapoznania się z oświadczeniem woli – wypowiedzeniem umowy o pracę do niego

skierowanym przez pozwanego dopiero 9 lipca 2008 r. a nie przed 6 czerwca 2008

r., kiedy przesyłka zawierająca oświadczenie woli skierowane do powoda, została

zwrócona pozwanemu wskutek jej niepodjęcia przez powoda w wyznaczonym

terminie.

W odpowiedzi powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania lub

o jej oddalenie i zasądzenie kosztów za instancję kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna podlega rozpoznaniu w granicach podstawy kasacyjnej

(art. 39813 § 1 k.p.c.), co już na wstępie rodziło zasadniczą wątpliwość, czy

nie powinna zostać odrzucona, gdyż w jej układzie redakcyjnym nie

wyodrębniono tej części, która - zgodnie z art. 3984 § 1 pkt 1 k.p.c. - wymaga

przytoczenia podstawy kasacyjnej. Niemniej, w ocenie składu, skarga

kasacyjna ma znaczenie jako całość i dlatego należało uznać, że zawiera

podstawę kasacyjną, która dotyczy zarzutu naruszenia art. 61 k.c. Wskazuje

na to treść i argumentacja uzasadnienia skargi, w tym również to, że

oczywistą zasadność skargi łączy się z błędną wykładnią art. 61 k.c. w

związku z art. 300 k.p. przez przyjęcie, że powód miał realną możliwość

zapoznania się z wypowiedzeniem skierowanym do niego dopiero 9 lipca

2008 r., a nie 6 czerwca 2008 r., kiedy przesyłka zawierająca oświadczenie

woli została zwrócona wskutek niepodjęcia w wyznaczonym terminie. Taki

zarzut wskazuje jednak na niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, a nie na

błędną wykładnię art. 61 k.c. Ponadto równie ważne jest to, że strona

przeciwna, czyli powód również dostrzega podstawę kasacyjną, skoro w

odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, koncentrując się właśnie na

zastosowaniu art. 61 k.c.

2. Skarga nie otwiera jednak kolejnej instancji w rozpoznaniu sprawy, w takim

zakresie jak przed sądem powszechnym, lecz sprowadza się tylko do oceny

zasadności zarzutu skargi (art. 39813 § 1 k.p.c.). Zachodzi przy tym

związanie

ustalonym

stanem

faktycznym

stanowiącym

podstawę

zaskarżonego wyroku (art. 39813 § 2 k.p.c.). Jeżeli więc za jedyną wskazaną

w skardze podstawę kasacyjną może być uznany zarzut naruszenia art. 61

k.c., to na tle ustalonego i wiążącego stanu faktycznego zarzut naruszenia

tego przepisu nie jest zasadny. Nie może być wątpliwości co do wykładni

tego przepisu, skoro sam literalnie stwierdza, że oświadczenie woli, które ma

być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki

sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W sprawie ustalono, że

powód

nie

przebywał pod

adresem,

na

który wysłano

do

niego

wypowiedzenie umowy o pracę. Przy takim wiążącym ustaleniu o

nieobecności powoda w miejscu, do którego skierowano do niego

korespondencję zawierającą wypowiedzenie, zarzut naruszenia art. 61 k.c.

(w związku z art. 300 k.p.) nie jest zasadny. Skarżący nie może więc

twierdzić, że wypowiedzenie umowy o pracę wysłane do powoda przesyłką

kurierską zostało mu skutecznie doręczone. Skarżący wadliwie odczytuje

stanowisko Sądu Okręgowego, który wcale nie stwierdził, że „powód miałby

realną szansę na zapoznanie się z wskazanym oświadczeniem jeżeli próbę

doręczenia pozwany dokonałby za pomocą listu poleconego, zgodnie z

przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 czerwca 1999 r. w

sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w

postępowaniu cywilnym”. Sąd stwierdził bowiem brak doręczenia nie ze

względu na niezastosowanie takiego trybu doręczenia, lecz wobec ustalenia,

że powód nie przebywał w B. (czyli pod adresem podanym pracodawcy do

korespondencji). Nie stwierdził również Sąd Okręgowy, „iż z możliwością

zapoznania się z oświadczeniem woli przesłanym przesyłką pocztową

możemy mieć do czynienia jeżeli próba doręczenia czyni zadość przepisom”

tego rozporządzenia. Trafne stanowisko zajął w tym zakresie Sąd Okręgowy

przyjmując, że pracodawca może doręczyć pracownikowi wypowiedzenie w

dowolny sposób. Po prostu nie jest on szczególnie określony w prawie jako

bezwzględnie obowiązujący. Jeżeli pracodawca wybrał usługę kurierską

Poczty Polskiej (Pocztex), to w tej sprawie postawiono dwie istotne tezy.

Pierwszą, że ten sposób doręczenia nie jest niemożliwy, ale należałoby

odpowiednio stosować terminy awizowania takie jak w przesyłkach pism

sądowych dla stron. Po wtóre, że nawet takie terminy awizowania nie

pozwalałyby stwierdzić doręczenia wypowiedzenia umowy o pracę, gdyż

ustalono, że powód nie przybywał pod adresem, na który wysłano mu

wypowiedzenie. Wobec ustalenia, że powód nie przebywał pod adresem

wskazanym do korespondencji, nie miałoby znaczenia dochowanie terminów

awizowania przesyłki według wskazanego rozporządzenia, czy krótszych

terminów awizowania przesyłki nadanej pocztą kurierską PP (Pocztex).

3. W prawie pracy nie ma też szczególnej do art. 61 k.c. regulacji, według której

wypowiedzenie umowy o pracę wysłane na adres podany przez pracownika

jest zawsze skutecznie doręczone. Taka norma (przepis) pomijałaby wiele

różnorakich sytuacji, w których adres pracownika podany pracodawcy nie

jest aktualny. Przede wszystkim jednak nie zachodzi potrzeba takiej normy,

skoro z natury zatrudnienia pracownik jest blisko pracodawcy i dlatego

wypowiedzenia umowy o pracę dokonuje się z reguły osobiście. Jeżeli

jednak nie jest to możliwe, to uprawnione może być ustalenie oparte na

domniemaniu, że skoro pracownik podał pracodawcy określony adres do

korespondencji, to tam też przebywa i dlatego korespondencja wysyłana na

ten adres doręczana jest skutecznie. W tej sprawie ustalenie nie zostało

jednak oparte na domniemaniu, lecz na stwierdzeniu, że nawet przy

przyjęciu sposobu doręczenia dla pism sądowych, to wypowiedzenie nie

zostało doręczono powodowi w czerwcu 2008 r. Jeżeli jednak skuteczność

oświadczenia woli, a w tym przypadku wypowiedzenia umowy o pracę,

zależy od złożenia go pracownikowi, to badaniu podlega czy doszło do niego

w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią. Innymi słowy przepis art.

61 k.c. nie jest wystarczającą podstawą do podważania skarżonego wyroku,

gdyż w istocie jego zastosowanie zależy od stanu faktycznego. Zatem nie

można stwierdzić, że wypowiedzenie wysłane przesyłką kurierską zostało

skutecznie doręczone, skoro Sąd ustalił, że powód nie mógł się z nim

zapoznać, albowiem nie przebywał pod adresem na który wysłano

wypowiedzenie.

4. Nie został uwzględniony wniosek skargi o rozpoznanie jej na rozprawie (art.

39811 § 1 k.p.c.), gdyż sformułowana we wniosku o przyjęcie skargi kwestia

nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego, które ma na uwadze przepis

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie stanowi bowiem istotnego zagadnienia

prawnego to, co sprowadza się tylko do zwykłej wykładni i stosowania

prawa. Wniosek jedynie hasłowo odwołuje się do istotnego zagadnienia

prawnego, gdyż dalej redukuje je do „potrzeby dokonania wykładni przepisu

prawnego budzącego poważane wątpliwości, tj. art. 61 k.c. w zw. z art. 300

k.p.”. Jakościowo wykładnia prawa i istotne zagadnienie prawne nie są

tożsame i ustawodawca wyraźnie to rozróżnia w podstawach (przesłankach)

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Nawet wykładnia prawa jako

podstawa przedsądu jest ściśle uwarunkowana potrzebą wykładni przepisów

wynikającą z poważnych wątpliwości lub z rozbieżności w orzecznictwie

sądów. Postawione we wniosku kwestie nie składają się na istotne

zagadnienie prawne. Dotyczą tylko wykładni i stosowania prawa. Inaczej nie

można też ocenić pytania o to, czy pracownik „miał możliwość zapoznania

się z oświadczeniem woli – wypowiedzeniem umowy o pracę, przesłanym na

jego adres tylko wtedy, gdy to oświadczenie zostało doręczone zgodnie z

rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 17 czerwca 1999 r. w sprawie

szczególnego

trybu

doręczania

pism

sądowych

przez

pocztę

w

postępowaniu cywilnym, czy też sąd orzekający w każdym przypadku winien

indywidualnie badać okoliczności czy dana osoba miała możliwość

zapoznania się z oświadczeniem woli – wypowiedzeniem umowy o pracę do

niej skierowanym w odniesieniu do konkretnej sprawy i wszystkich

okoliczności

towarzyszących

próbie

dręczenia

przesyłki

zawierającej

oświadczenie woli - gdyż nie zawiera istotnych jurydycznie wątpliwości co do

wykładni. Nie powinno budzić wątpliwości, że wskazane rozporządzenie ma

zastosowanie tylko do doręczania pism sądowych przez pocztę w

postępowaniu cywilnym. Wszak wynika to z podstawy ustawowej, w oparciu

o którą zostało wydane (art. 131 § 2 k.p.c.). Tak też stwierdził Sąd Okręgowy

w zaskarżonym wyroku – zresztą zgodnie z zapatrywaniem skarżącego –, że

„żaden z przepisów kodeksu pracy i kodeksu postępowania cywilnego nie

nakłada na pracodawcę obowiązku doręczeń przez pocztę w trybie

wskazanego rozporządzenia”. Nie było więc problemu wykładni, a tym

bardziej istotnego zagadnienia prawnego, skoro dalej w zaskarżonym

wyroku stwierdzono jednocześnie, że „pracodawca może przesłać do

pracownika złożone mu oświadczenie w sposób dowolny, np.: przez firmę

kurierską, innego operatora pocztowego bądź upoważnionego pracownika

byleby adresat tego oświadczenia woli się z nim zapoznał lub miał realną

możliwość zapoznania się z jego treścią”. Takie stanowisko nie jest wątpliwe

i odpowiada na kwestie postawione we wniosku o przyjęcie skargi, z których

wszak wynika akceptacja dla takiego kierunku wykładni.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 398 14 k.p.c.

Oddalenie skargi uzasadniało zasądzenie na rzecz powoda zwrotu kosztów

zastępstwa

procesowego

w

postępowaniu

kasacyjnym,

których

wysokość

określono według stawki minimalnej dla wartości przedmiotu zaskarżenia - § 6 pkt

5, § 12.1. pkt 2 i § 13.4. pkt 2 rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat

za czynności adwokackie.