III PK 5/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PK 5/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 kwietnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Andrzej Wróbel

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z powództwa A. D.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym Zakładowi Taboru w L. w likwidacji

o odprawę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 1 kwietnia 2004 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w L.

z dnia 8 października 2003 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 października 2003 r.,

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L. uwzględnił apelację pozwanych Polskich Kolei

Państwowych Zakładu Taboru w L. w likwidacji od wyroku Sądu Rejonowego –

Sądu Pracy w P., który w sprawie z powództwa A. D. zasądził od strony pozwanej

na jego rzecz kwotę 20 848, 32 zł z ustawowymi odsetkami tytułem odprawy

wynikającej z przepisu art. 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji,

restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje

Państwowe” (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.). Rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu,

że powód był zatrudniony przez stronę pozwaną a jego stosunek pracy uległ

rozwiązaniu 31 lipca 2000 r. z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Sąd pierwszej

instancji uznał, że skoro ustawa z dnia 8 września 2000 r. objęła swoją regulacją

pracowników zwalnianych w latach 2000-2002, to powód, jako zwolniony w tym

przedziale czasowym, jest uprawniony do odprawy, o jakiej mowa w art. 48 tej

ustawy, mimo że ustawa ta weszła w życie z dniem 27 października 2000 r. Sąd

drugiej instancji, przyjąwszy, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do zastosowania

przepisów art. 48 i 49 ustawy do pracowników, z którymi rozwiązano stosunki pracy

przed jej wejściem w życie, zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.

Kasację od tego wyroku wniósł powód, który zarzucił naruszenie art. 48 i 49

ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. w związku z art. 3 k.c. przez przyjęcie, że

ustawa dotyczy jedynie pracowników PKP, z którymi rozwiązano stosunek pracy po

dniu 27 października 2000 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie ma uzasadnionych podstaw.

Kwestia objęcia prawem do jednorazowej odprawy, określonej w art. 48 i 49

ustawy z dnia 8 września 2000 r. pracowników, z którymi rozwiązano umowy o

pracę w roku 2000, jednakże przed dniem wejścia w życie wyżej wymienionej

ustawy, była przedmiotem rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego. W uchwale

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004 r., III PZP 11/03

(jeszcze nieopublikowanej) Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do jednorazowej

odprawy pieniężnej określonej w art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r.

przysługuje tylko tym pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło

po dniu wejścia ustawy w życie. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy

zauważył, że za ewentualnym przyjęciem tezy, iż jednorazowa odprawa

przewidziana w art. 48 ustawy przysługuje każdemu pracownikowi zwolnionemu z

pracy w 2000 r. przemawiają wyłącznie argumenty językowe. Jednocześnie jednak

należy mieć na względzie, że art. 83 tej ustawy jednoznacznie stanowi, że ustawa

wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (poza wyjątkami nie

dotyczącymi jednak przepisu art. 48), a odmiennego stanowiska nie można

wyprowadzić z przepisu art. 3 k.c., który dotyczy sytuacji, w których ustawa określa

w przepisach przejściowych datę jej wejścia w życie wcześniejszą niż data

opublikowania aktu prawnego w Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim, albo nie

określa jej w ogóle. Należy przy tym zauważyć, że w art. 48 i 49 ustawy chodzi nie

tyle o czas przeszły, ile o tryb dokonany. Zauważył też Sąd Najwyższy pewną

niekonsekwencję ustawodawcy w zakresie form gramatycznych i poprawności

merytorycznej i formalnej w redagowaniu przepisów rozdziału 8, co nie pozwala z

pełnym zaufaniem odnieść się do rezultatów wykładni tylko językowej. Natomiast

nie ulega wątpliwości, że uprawnienia przewidziane w rozdziale 8 ustawy łączą się

z komercjalizacją i restrukturyzacją PKP, przeto nie mogą przypadać na czas

poprzedzający te procesy ani też po ich zakończeniu. Przepis art. 3 ustawy

zakreśla termin komercjalizacji PKP (do 27 stycznia 2001 r.), po komercjalizacji

następuje

etap

restrukturyzacji

(organizacyjnej,

finansowej,

majątkowej

i

zatrudnienia), przy czym restrukturyzacja organizacyjna, polegająca na utworzeniu

spółek pracowniczych (art. 14) i spółki akcyjnej do prowadzenia działalności w

zakresie zarządzania liniami kolejowymi (art. 15) ma być przeprowadzona w

terminie 6 miesięcy od jej wpisu do rejestru handlowego (art. 16), restrukturyzacja

majątkowa następuje z dniem wejścia w życie ustawy (art. 34 ust. 1). Zdaniem

Sądu Najwyższego, jeżeli powyższe działania mają nastąpić po wejściu w życie

ustawy, brak jest podstaw do przyjęcia, aby funkcjonalnie z nimi związana

restrukturyzacja zatrudnienia mogła je poprzedzać. Restrukturyzacja zatrudnienia

nie może być oderwana od celów ustawy, a brak jest podstaw do uznania, aby

celem regulacji rozdziału 8 ustawy było zagwarantowanie takich samych uprawnień

wszystkim pracownikom zwalnianym z PKP z przyczyn dotyczących pracodawcy i

wyrównanie poziomu osłon finansowych dla pracowników zwalnianych w różnych

okresach restrukturyzacji.

Zwolnienia z przyczyn ekonomicznych następowały w PKP także przed

wejściem w życie ustawy z dnia 8 września 2000 r., a zatem bez związku z

komercjalizacją

i

prywatyzacją,

a

uprawnienia

zwalnianych

pracowników

kształtowały postanowienia kolejnych paktów gwarancji pracowniczych, czyniąc to

korzystniej od przepisów powszechnie obowiązujących. Ostatni pakt z 19 marca

1998 r. obowiązywał do dnia 26 października 2000 r. tj. do dnia poprzedzającego

wejście w życie ustawy, a przepisy tej ustawy zastępują jego postanowienia w

przedmiocie preferencyjnego ukształtowania prawa do świadczeń dla pracowników

zwolnionych z przyczyn dotyczących pracodawcy, co „stanowi istotny argument

przeciwko nadawaniu przepisom rozdziału 8 ustawy „mocy wstecznej’”. Zwrócił też

uwagę Sąd Najwyższy, że przepis art. 50 ust. 3 ustawy stanowi, że pracownikom,

którzy nabyli prawo do jednorazowej odprawy, nie przysługuje odprawa na

podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, „ani żadne inne

świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy”. Przyjęcie zatem wcześniejszego prawa do odprawy niż data wejścia w życie

ustawy (27 października 2000 r.) spowodowałoby niczym nieusprawiedliwione

uprzywilejowanie pracowników, którzy zostali zwolnieni pomiędzy 1 stycznia a 26

października 2000 r. i otrzymali odprawy z art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach

grupowych, jak i na podstawie ponadzakładowego układu zbiorowego pracy, a

jednocześnie dyskryminację pracowników zwolnionych po dniu 26 października

2000 r. (pozbawionych przez przepis art. 50 ust. 3 ustawy rekompensat i odpraw z

PUZP i z ustawy o zwolnieniach grupowych), jak i pracowników zwolnionych przed

1 stycznia 2000 r.

Skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela te poglądy i dlatego kasacja

podlegała oddaleniu na podstawie art. 39312 k.p.c.