III PK 23/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PK 23/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa Ewy C.

przeciwko Powiatowemu Urzędowi Pracy w R.

o przywrócenie do pracy ewentualnie odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 listopada 2010 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L.

z dnia 26 listopada 2009 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Ewa C. w sprawie przeciwko Powiatowemu Urzędowi Pracy w R. o

przywrócenie do pracy wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w

L. z dnia 26 listopada 2009 r.. Zaskarżonym wyrokiem zmieniono wyrok Sąd

pierwszej instancji – zasądzający na rzecz powódki 12.859,20 zł tytułem

odszkodowania za wadliwe wypowiedzenie

zmieniające umowę

o pracę i

oddalający powództwo o przywrócenie do pracy – w ten sposób, że oddalono

powództwo.

Powódka była zatrudniona u strony pozwanej na podstawie umowy o pracę

od 1 stycznia 1993 r., a z dniem 30 sierpnia 2007 r. została powołana na

stanowisko dyrektora pozwanego Urzędu. Dnia 24 września tegoż roku powódka

złożyła rezygnację z zajmowanego stanowiska i wniosła o powierzenie jej pracy

odpowiedniej do kwalifikacji i doświadczenia zawodowego. Z dniem 2 października

2007 r. Starosta R. odwołał powódkę ze stanowiska dyrektora i do czasu

powierzenia

odpowiedniego

stanowiska

zwolnił

powódkę

z

obowiązku

wykonywania pracy z zachowaniem prawa do dotychczasowego wynagrodzenia. W

dniu 10 grudnia 2007 roku Starosta zaproponował powódce przeniesienie na

podstawie art. 7a ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych

do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w R. na stanowisko związane z

obsługą organizacyjną i kadrową jednostki. W dniu 7 stycznia 2008 r. ponowiono

propozycję pracy na stanowisku ds. organizacyjno - kadrowych w PCPR w R..

Powódka w obu przypadkach nie wyraziła zgody. Od 30 stycznia 2008 r. do 26

maja 2008 r. powódka przebywała na zwolnieniu lekarskim. W dniu 27 maja 2008 r.

powódka stawiła się do pracy i tegoż dnia otrzymała propozycję zatrudnienia na

stanowisku pośrednika pracy-stażysty w PUP w R. - Filia w D. oraz na stanowisku

referenta ds. pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy, również w Filii w D.. Obie

propozycje zatrudnienia powódka odrzuciła. Dlatego pozwany pracodawca, w tym

samym dniu wypowiedział powódce warunki umowy o pracę z zachowaniem

trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który upłynął w dniu 31 sierpnia 2008 r.

Od dnia 1 września 2008 r. powódka miała pracować na stanowisku referenta ds.

pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy w Filii w D., jednocześnie powierzono

powódce pracę na tym stanowisku w okresie wypowiedzenia. Powódka odmówiła

przyjęcia proponowanych warunków pracy i płacy, jej umowa o pracę uległa

rozwiązaniu z dniem 31 sierpnia 2008 r.

Zdaniem Sądu Rejonowego, mimo że podstawą objęcia przez powódkę

stanowiska dyrektora pozwanego Urzędu było powołanie, to jej stosunek pracy

zachował charakter umowny. Powódka została powołana na stanowisko dyrektora

Powiatowego Urzędu Pracy przez Starostę R. na podstawie art. 9 ust. 5 ustawy z

dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U.

Nr 99, poz. 1001 ze zm.), a przepis ten nie stanowi, że powołanie powoduje

powstanie stosunku pracy. Nadto, art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o

pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593

ze zm.), wymieniający pracowników zatrudnionych na podstawie powołania, nie

zalicza do nich dyrektorów powiatowych urzędów pracy. Zaskarżone przez

powódkę wypowiedzenie

zmieniające spełniło wymagania formalne i miało

uzasadnioną przyczynę w postaci utraty stanowiska pracy wskutek odwołania oraz

odmowy przyjęcia wcześniejszych propozycji pracodawcy zmiany rodzaju pracy. To

wypowiedzenie było jednak nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p., gdyż

było połączone z propozycją zatrudnienia w warunkach nienadających się do

przyjęcia. Z uwagi na niecelowość przywrócenia powódki do pracy Sąd Rejonowy

zasądził na jej rzecz odszkodowanie określone w art. 471 k.p.

Po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony

wyrok w części zasądzającej

na rzecz powódki

odszkodowanie i oddalił

powództwo. Jego zdaniem powódka była zatrudniona na podstawie powołania w

rozumieniu art. 68 § 1 k.p., stanowiącego, że stosunek pracy nawiązuje się na

podstawie powołania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach. Takim

przepisem jest art. 9 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku

pracy, na podstawie którego powódka została powołana na stanowisko dyrektora

Powiatowego Urzędu Pracy. Odwołanie powódki ze stanowiska spowodowało

natychmiastową utratę stanowiska oraz rozpoczęło bieg okresu wypowiedzenia.

Ponieważ odwołanie może nastąpić w każdym czasie to nie stosuje się do niego

przepisów o zasadności wypowiedzenia (odnoszonej odpowiednio do odwołania

równoznacznego

również

z wypowiedzeniem). Sąd Okręgowy podkreślił ponadto, że

w razie uznania stosunku pracy za umowny, roszczenia powódki nie

zasługują na uwzględnienie. Odwołanie ze stanowiska spowodowało bowiem

konieczność zmiany warunków pracy i płacy w trybie wypowiedzenia zmieniającego

z art. 42 k.p. W przypadku odmowy przyjęcia pracy na zaproponowanym

stanowisku – uzależnionym od możliwości pracodawcy, a nie od kwalifikacji i

doświadczenia zawodowego powódki – jej umowa uległaby rozwiązaniu z upływem

okresu

wypowiedzenia.

Na

skutek

uchybień

Starosty

R. wypowiedzenie

zmieniające zostało powódce wręczone nie w dniu odwołania, lecz dopiero 27 maja

2008 r., wobec braku jej zgody na wcześniej proponowane stanowiska. Zdaniem

Sądu Okręgowego w realiach rozpoznawanej sprawy nie sposób przyjąć, że

zaproponowane powódce warunki pracy i płacy były tego rodzaju, że nie nadawały

się

do

przyjęcia.

Nadto

bez

podstawy

prawnej

powódka

otrzymywała

wynagrodzenie przez rok mimo nieświadczenia pracy.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie art. 9 ust. 5 ustawy o

promocji zatrudnienia i rynkach pracy w związku z art. 68 § 1 k.p. polegające na

uznaniu, że jej stosunek pracy oparty był na powołaniu, a nie na umowie o pracę

oraz naruszenie art. 69 pkt 1 w związku z art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p.

polegające na przyjęciu, że nie ma ona prawa do odszkodowania, mimo że

wypowiedzenie warunków pracy i płacy było nieuzasadnione.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, mimo że pierwszy z zarzutów jest uzasadniony.

Zgodnie z art. 68 § 1 k.p. stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania w

przypadkach określonych w odrębnych przepisach. Z brzmienia tego artykułu

wynika, że powołanie wtedy powoduje powstanie stosunku pracy, gdy skutek ten

wynika z odrębnych przepisów. Jeżeli przepis stanowiący

o powołaniu na

stanowisko lub inny przepis nie przewiduje tego skutku, to powołanie powoduje

powstanie umownego stosunku pracy lub zmianę dotychczasowego stosunku

umownego w zakresie rodzaju pracy (ten przypadek zachodzi w niniejszej sprawie)

– w obu przypadkach z zachowaniem wymogu zgody pracownika. Tak też ten

przepis rozumiany jest w orzecznictwie, tytułem przykładu można powołać wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2008 r., II PK 78/08 (OSNP 2010 nr 7 – 8,

poz. 89) stwierdzający, że dyrektor powiatowego urzędu pracy nie jest zatrudniony

na podstawie powołania. Ponieważ powódka była pracownikiem samorządowym, to

miała do niej zastosowanie nieobowiązująca już ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o

pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593

ze zm.). Ustawa ta w art. 2 pkt 3 wymieniała pracowników

zatrudnionych na

podstawie powołania, jednakże brak wśród nich dyrektora powiatowego urzędu

pracy. Brak przepisu przewidującego zatrudnienie powódki na podstawie powołania

– co trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej – oznacza, że należy stosować

przepisy Kodeksu pracy dotyczące umowy o pracę.

Drugi zarzut oparty jest na twierdzeniu, że wypowiedzenie warunków pracy i

płacy naruszało art. 45 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p., ponieważ było

nieuzasadnione. Jego bezzasadność polega – zdaniem skarżącej - na złożeniu

niewłaściwej propozycji zmiany rodzaju pracy i wysokości wynagrodzenia, gdyż nie

odpowiadały one jej kwalifikacjom i doświadczeniu zawodowemu. Tego zarzutu

Sąd Najwyższy nie podziela.

Z przepisu art. 45 § 1 k.p. wynika, że wypowiedzenie definitywne umowy o

pracę zawartej na czas nieokreślony ma być uzasadnione. Na mocy art. 42 § 1

k.p. odpowiednio odnosi się to do wypowiedzenia zmieniającego. Według

ustalonych poglądów orzecznictwa i doktryny, odpowiednie stosowanie art. 45 § 1

k.p. do wypowiedzenia zmieniającego polega na ocenie zasadności nie tylko w

odniesieniu do samego wypowiedzenia umowy, ale także wobec drugiego elementu

tej złożonej czynności prawnej czyli w stosunku do oferty nowych warunków

umowy. W rozpoznawanej sprawie zasadność wypowiedzenia, oparta na odwołaniu

powódki z zajmowanego stanowiska przez uprawniony organ, nie budzi wątpliwości

i nie jest kwestionowana przez nią w skardze kasacyjnej.

Ocena zasadności proponowanych przez pracodawcę nowych warunków

umowy

o

pracę,

dokonywana

jest

wypowiedzenia zmieniającego (tak

definitywnego).

indywidualnie

w

każdym

przypadku

samo jak w przypadku wypowiedzenia

W skardze kasacyjnej

postawiono zarzut, że zaproponowana

powódce praca jest poniżej jej kwalifikacji i doświadczenia zawodowego. Skarga

opiera więc ocenę zasadności wypowiedzenia tylko w płaszczyźnie interesu

pracownika. Jest to błędne rozumienie zasadności wypowiedzenia w ogólności, w

tym także odpowiedniości proponowanych nowych warunków umowy o pracę.

Od początku obowiązywania Kodeksu pracy jego przepis art. 45 § 1 był

rozumiany w ten sposób, że ocena zasadności wypowiedzenia powinna być

dokonywana także z uwzględnieniem słusznych interesów pracodawcy, a nie tylko

okoliczności leżących po stronie pracownika (zob. np. tezę II uchwały pełnego

składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 1985 r., III PZP

10/85, OSNCP 1985 nr 11, poz. 164). W niniejszej sprawie pracodawca miał wybór

między

wypowiedzeniem

definitywnym

a

wypowiedzeniem

zmieniającym.

Zastosował on wypowiedzenie zmieniające będące środkiem mniej dolegliwym dla

powódki. Zaproponował powódce taką pracę, do wykonywania której miała ona

wystarczające kwalifikacje. Co prawda powódka mogła wykonywać pracę

wymagającą wyższych kwalifikacji, ale w skardze nie stawia się zarzutu, że w

spornym okresie zostało powierzone przez pozwanego innej osobie stanowisko

pracy, na którym kwalifikacje powódki znalazłyby szersze zastosowanie. Przyjąć

więc trzeba, że pracodawca zaproponował powódce taką pracę, jaką dysponował.

Nie był on natomiast zobowiązany do podejmowania

szczególnych czynności

organizacyjnych, takich jak na przykład przenoszenie pracowników

na inne

stanowiska w tym celu, aby zapewnić powódce stanowisko w pełni odpowiadające

jej kwalifikacjom. Rodzaj przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie zmieniające nie

jest obojętny przy ocenie zasadności proponowanych

warunków dalszego

zatrudnienia. W rozpoznawanej sprawie odwołanie powódki przez organ leżący

poza pracodawcą miało istotne znaczenie w tym zakresie. Ponieważ to odwołanie

może uzasadniać wypowiedzenie definitywne, to aby nie zniechęcać pracodawców

do stosowania w jego miejsce wypowiedzenia zmieniającego, nie można stawiać

przed nimi zbyt wysokich wymagań w odniesieniu do proponowanej pracownikowi

pracy i wysokości wynagrodzenia.

Odwołanie

ze

stanowiska

przez

uprawniony

organ

pracownika

zatrudnionego na podstawie umowy o pracę może uzasadniać wypowiedzenie

definitywne lub wypowiedzenie zmieniające. Zaproponowanie pracownikowi w tym

wypowiedzeniu zmieniającym nowej pracy poniżej jego kwalifikacji nie jest

przeszkodą do uznania tego wypowiedzenia za uzasadnione w rozumieniu art. 45

§ 1 w związku z art. 42 § 1 k.p.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 14 k.p.c.

/tp/