III PK 18/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PK 18/19 POSTANOWIENIE Dnia 19 lutego 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z powództwa A. K. ‎przeciwko Izbie Administracji Skarbowej w […]. ‎o odprawę pieniężną,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 lutego 2020 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. ‎z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt IV Pa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej Izby Administracji Skarbowej w […]. 1.350 zł (jeden tysiąc i trzysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 19 października 2018 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w K. z 24 lipca 2018 r. i oddalił powództwo A. K. przeciwko Izbie Administracji Skarbowej w […]. , w którym wnosił o zasądzenie na jego rzecz wyrównania odprawy należnej w związku z wygaśnięciem z dniem 31 sierpnia 2017 r. stosunku pracy wraz z odsetkami.W postępowaniu nie było sporne, że powód był pracownikiem administracji skarbowej (od dnia 1 października 1984 r.), a w ostatnich latach był członkiem korpusu służby cywilnej (od 1 marca 2017 r. do 31 sierpnia 2017 r.), zatrudnionym w Izbie Administracji Skarbowej w […]..

Stosunek pracy powoda wygasł z mocy prawa na podstawie art. 170 ust. 1 pkt 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. Na podstawie art. 170 ust. 4 tej ustawy powodowi należała się odprawa z tego tytułu.Pozwany wypłacił powodowi odprawę w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia przewidzianą w ustawie z dnia 13 marca 2013 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Powód twierdził zaś, że odprawa była wypłacona w zaniżonej wysokości, gdyż przysługuje mu odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zgodnie z przepisami ustawy o Służbie Celnej w związku z ustawą o Krajowej Administracji Skarbowej.Sąd Okręgowy uznał, że użycie przez ustawodawcę terminu „świadczenia” w liczbie mnogiej wskazuje na odmienność świadczeń przysługujących funkcjonariuszom i pracownikom.

Sformułowanie zaś „odpowiednio” ma znaczenie porządkujące kwestię, kto i w wyniku zajścia jakich zdarzeń otrzyma należne świadczenie. W ocenie sądu drugiej instancji przez użycie wyrażenia „pracownikom oraz funkcjonariuszom przysługują świadczenia należne odpowiednio w związku z likwidacją urzędu lub zniesienia jednostki organizacyjnej w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3” ustawodawca rozdzielił i wyodrębnił pojęcie „likwidacja urzędu” od pojęcia „zniesienia jednostki organizacyjnej w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3” przez co stworzono dwie odmienne sytuacje prawne dla pracowników i funkcjonariuszy, dla których stosuje się odmienne reżimy prawne zawarte w różnych aktach normatywnych.Powód wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył wyrok w całości.

Jako podstawy kasacyjne wskazał 1) naruszenie art. 170 ust. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1948 ze zm.) przez błędną wykładnię tego przepisu, to jest nieprawidłowe ustalenie przez Sąd drugiej instancji rzeczywistej treści norm prawnych zawartych w art. 170 ust. 4 ustawy poprzez zaniechanie dokonania analizy syntaktycznej znaczenia spójnika międzyzdaniowego „oraz” w początkowej części przepisu oraz pominięcie wyników wykładni systemowej i celowościowej, co doprowadziło do błędnej rekonstrukcji norm prawnych w nim zawartych, poprzez nieuprawnione i nie znajdujące w literalnym brzmieniu powołanego przepisu przyjęcie, że art. 170 ust. 4 wskazuje, że zarówno pracownikom, jak i funkcjonariuszom Krajowej Administracji Skarbowej do których odnosi się art. 170 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej przysługują świadczenia należne w związku z likwidacją urzędu, a funkcjonariuszom świadczenia należne w związku ze zniesieniem jednostki organizacyjnej w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, to jest ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (jednolity tekst:

Dz.U. z 2016 r., poz. 1799 ze zm.).Skarżący zarzucił ponadto, że nieuprawnione jest, że co do zakresu świadczeń przysługujących pracownikom i funkcjonariuszom Krajowej Administracji Skarbowej w razie odpowiednio likwidacji urzędu albo zniesienia jednostki organizacyjnej przepis art. 170 ust. 4 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej odsyła odpowiednio do właściwych ustawy regulujących zasady zatrudnienia poszczególnych grup osób – pracowników i funkcjonariuszy.2) naruszenie art. 8 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (jednolity tekst:

Dz.U. z 2018 r., poz. 1969) przez niewłaściwą wykładnię tego przepisu przez Sąd drugiej instancji i nieuprawnione przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że przepis ten określa świadczenia należne pracownikom Krajowej Administracji Skarbowej, których stosunki pracy wygasły na podstawie art. 170 ust. 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej.Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazując na publicznoprawną potrzebę wykładni art. 170 ust. 4 ustawy z 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej w ramach przewidzianego w art. 183 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nadzoru judykacyjnego nad działalnością sądów powszechnych.

W ocenie powoda wykładnia w/w przepisu przeprowadzona przez Sąd drugiej instancji w przedmiotowej sprawie budzi poważne wątpliwości i istnieje potrzeba dokonania wykładni przez Sąd Najwyższy zastosowanego przez Sąd drugiej instancji przepisu prawa materialnego. Ponadto – wykładnia przepisu art. 170 ust. 4 w/w ustawy wywołuje istotne rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych – sądów pracy.W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o 1) odrzucenie skargi kasacyjnej w części w jakieś zaskarżono nią punkt II wyroku, 2) oddalenie skargi kasacyjnej w pozostałej części, 3) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie przedstawia podstawy przedsądu przemawiającej za przyjęciem jej do rozpoznania. Nie spełnia się podstawa przesądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie istnieje potrzeba wykładni art. 170 ust. 4 ustawy z 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1948, dalej jako: p.w. KAS) z uwagi na to, że przedstawiona problematyka była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 23 stycznia 2019 r. (III PZP 5/18, OSNP 2019 nr 7, poz. 80). W uchwale tej przyjęto, że pracownikowi o statusie członka korpusu służby cywilnej, którego stosunek pracy wygasł na podstawie art. 170 ust. 1 p.w.

KAS, przysługuje odprawa pieniężna na podstawie art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1969). Powyższa konstatacja została oparta na wynikach szerokiej wykładni powoływanych przepisów, a ponadto Sąd Najwyższy uznał, że jest ona zgodna z celem analizowanych przepisów, którym było zapewnienie funkcjonariuszom oraz pracownikom, których stosunki pracy wygasały w związku z dokonaną reorganizacją administracji skarbowej, odpowiednich świadczeń mających zrekompensować im utratę zatrudnienia, która była spowodowana czynnikami niezależnymi od pracowników.

Wykładnia ta jest akceptowania w kolejnych orzeczeniach Sądu Najwyższego – postanowienie z 7 marca 2019 r., III PZP 1/19 i ostatni wyrok z 22 stycznia 2020 r., I PK 217/18. W odniesieniu do sformułowania „w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3”, w ocenie Sądu Najwyższego, należało przyjąć, że dotyczy ono pojęć: „urząd” i „jednostka organizacyjna”. Taka konstatacja wynika z faktu, że sfomułowanie „w rozumieniu” używane jest w aktach prawnych na ogół w odniesieniu do definicji legalnych, a ustawa o Służbie Celnej zawierała stosowne definicje wspomnianych pojęć.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 u.s.cel. urzędem w rozumieniu rozdziałów 2, 7-12 i 14 tej ustawy była izba celna wraz z podległymi urzędami celnymi, natomiast jednostkami organizacyjnymi Służby Celnej były, zgodnie z art. 22 u.s.cel., komórki organizacyjne w urzędzie obsługującym ministra; izby celne oraz urzędy celne wraz z podległymi oddziałami celnymi.Z kolei użycie słowa „świadczenia” w liczbie mnogiej wskazuje, że ustawodawca miał na myśli różne świadczenia, dla różnych grup uprawnionych. Potwierdza to dodatkowo wskazanie odrębnie na pracowników oraz funkcjonariuszy, jak również podkreślenie, że należne im w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej świadczenia przysługują „odpowiednio”.

W ocenie Sądu Najwyższego słowo „odpowiednio” zostało w niniejszym przepisie użyte w dwojakim znaczeniu. Po pierwsze, wyraz ten jest elementem alternatywy rozłącznej dotyczącej przyznania świadczeń należnych w związku z likwidacją urzędu albo zniesieniem jednostki organizacyjnej. Użycie słowa „odpowiednio” w tym znaczeniu nie zmienia sensu użytej alternatywy, jednak wskazuje wyraźnie, że ustawodawca miał na myśli odrębne świadczenia, które stanowią element odrębnego statusu funkcjonariuszy i pracowników, których sytuacja prawna jest różna, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.Po drugie, użycie słowa „odpowiednio” wskazuje, że ustawodawca miał na myśli odpowiednie stosowanie jakichś norm prawnych przyznających odpowiednie świadczenia.

Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 159 pkt 3 w związku z art. 260 p.w. KAS, ustawa o Służbie Celnej utraciła moc z dniem 28 lutego 2017 r., przy czym ustawa KAS nie zawiera żadnego przepisu, który pozwalałby dalej stosować przepisy ustawy o Służbie Celnej dotyczące świadczeń należnych z tytułu likwidacji urzędu albo zniesienia jednostki organizacyjnej. Jak bowiem wskazano, sformułowanie „w rozumieniu ustawy uchylanej w art. 159 pkt 3” dotyczy jedynie stosowania definicji legalnych zawartych w ustawie o Służbie Celnej, nie zaś przepisów stanowiących materialną podstawę przyznania wskazanych świadczeń.

W tej sytuacji błędem jest wyprowadzanie prawa do świadczeń z ustawy, która została uchylona, bez wyraźnego przepisu intertemporalnego, który przewidywałby dalsze stosowanie przepisów ustawy uchylonej. W takiej sytuacji, przepisów regulujących świadczenia należne pracownikom w związku z likwidacją urzędu oraz funkcjonariuszom w związku ze zniesieniem jednostki organizacyjnej należy poszukiwać w ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej. Wobec braku szczególnych przepisów regulujących sytuację prawną członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych Krajowej Administracji Skarbowej należy uznać, że kwestie te, w tym także „świadczeń należnych w związku z likwidacją urzędu”, regulują przepisy ustawy o służbie cywilnej.

Stosowną regulację zawiera przepis art. 73 ust. 1 u.s.c., zgodnie z którym w razie rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej w razie likwidacji urzędu (jeżeli nie jest możliwe przeniesienie), w okresie między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej, urzędnikowi temu przysługuje świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa, przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, przy czym świadczenie to nie przysługuje urzędnikowi, który nabył prawo do emerytury.

Trzeba jednak zauważyć, że przywołany przepis expressis verbis ogranicza krąg potencjalnych adresatów tego świadczenia wyłącznie do urzędników służby cywilnej, a zatem członków korpusu zatrudnionych wprawdzie w ramach stosunku pracy, ale na podstawie mianowania (art. 3 u.s.c.); nie ma zatem zastosowania do pracowników KAS zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Co więcej, w art. 170 ust. 5 p.w. KAS ustawodawca jednoznacznie wskazał, że do urzędników służby cywilnej, do których mają zastosowanie przepisy rozdziału 5 ustawy o służbie cywilnej (regulujące zmianę i ustanie stosunku pracy w służbie cywilnej), w ogóle nie stosuje się przepisów art. 170 ust. 1 i 4 p.w.

KAS. Wyłączone jest zatem nie tylko stosowanie stanowiącego podstawę dochodzenia określonych świadczeń art. 170 ust. 4 p.w. KAS, ale przede wszystkim regulującego „wygaśnięcie” stosunków pracy osób zatrudnionych w jednostkach KAS art. 170 ust. 1 p.w. KAS. Ustawodawcy chodziło zatem nie tyle o wyłączenie prawa do świadczeń urzędników służby cywilnej, co raczej o wyłączenie możliwości wygaśnięcia ich stosunków pracy w trybie art. 170 ust. 1 p.w. KAS, gdyż byłoby to sprzeczne z zasadą wzmożonej stabilności zatrudnienia pracowników mianowanych (także zatrudnionych w służbie cywilnej).

Zauważyć jednak należy, że wyłączenie to nie dotyczy pracowników służby cywilnej (członków korpusu zatrudnionych na podstawie umowy o pracę - art. 3 u.s.c.). W konsekwencji - zestawiając ze sobą zakres podmiotowy art. 170 ust. 4 i 5 p.w. KAS - trzeba by uznać, że odnosząc się nie tylko do funkcjonariuszy, ale i do pracowników, a jednocześnie - wyłączając z ich kręgu podgrupę mianowanych pracowników służby cywilnej - ustawodawca przewidział, że właśnie osobom o statusie prawnym takim jak powód, to jest pracownikom służby cywilnej zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w jednostkach organizacyjnych służby celnej, „przysługują” - z tytułu wygaśnięcia stosunku pracy na podstawie art. 170 ust. 1 p.w.

KAS - „świadczenia należne odpowiednio w związku z likwidacją urzędu”. Jak już jednak wyżej wskazano ani przepisy ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, ani poprzedzającej ją ustawy o Służbie Celnej, ani wreszcie ustawy o służbie cywilnej nie przewidują dla pracowników służby cywilnej świadczeń w związku z likwidacją urzędu, do których odnosi się art. 170 ust. 4 p.w. KAS.W związku z tym, należy odwołać się do art. 9 ust. 1 u.s.c., który stanowi, że w sprawach dotyczących stosunku pracy w służbie cywilnej, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy.

Analizując możliwość uznania, że art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych stanowi podstawę przyznania świadczenia „należnego w związku z likwidacją urzędu”, należy zauważyć, że przepisy tej ustawy stosuje się w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, w drodze wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę, a także na mocy porozumienia stron, jednak nie stosuje się ich (przynajmniej na podstawie literalnego brzmienia przepisów tejże ustawy) w odniesieniu do ustania stosunku pracy w wyniku zdarzeń prawnych, w tym wygaśnięcia, nawet jeśli nie jest to wygaśnięcie, o którym mowa w Kodeksie pracy, ale przewidziane w przepisach szczególnych, regulujących przekształcanie struktur administracji rządowej.Ponadto należy mieć na względzie, że mimo iż ustawa o zwolnieniach grupowych dotyczy jedynie rozwiązania stosunku pracy w drodze wypowiedzenia przez pracodawcę lub porozumienia stron (następującego z inicjatywy pracodawcy), to jednak art. 170 ust. 4 p.w.

KAS wskazuje na „odpowiednie” stosowanie przepisów przewidujących dla pracowników świadczenia z tytułu likwidacji urzędu, co oznacza, że przepisów tych nie stosuje się wprost. To również przemawia za możliwością stosowania art. 8 ustawy o zwolnieniach grupowych do pracowników, których stosunki pracy wygasły w sytuacjach opisanych w art. 170 ust. 1 p.w. KAS.Przechodząc do konkluzji w uchwale z 23 stycznia 2019 r., III PZP 5/18 Sąd Najwyższy podkreślił, że jednocześnie systematyka oraz cele ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej i p.w.

KAS wskazują, że nowa regulacja podtrzymuje zróżnicowanie sytuacji prawnej funkcjonariuszy oraz pracowników Krajowej Administracji Skarbowej, przyznając szczególną, stabilniejszą pozycję funkcjonariuszom, co powinno znaleźć wyraz również w odniesieniu do świadczeń należnych tym dwóm grupom pracowników z tytułu wygaśnięcia ich stosunków pracy.Sąd Najwyższy w przywoływanej uchwale podkreślił ponadto, że przyznawanie pracownikom administracji publicznej, nieposiadającym statusu funkcjonariusza, zatrudnionym na innej podstawie niż mianowanie, odprawy z tytułu wygaśnięcia ich stosunku pracy, na takich samych zasadach, jak odprawa należna pracownikom z tytułu rozwiązania umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracowników, stanowi pewną utrwaloną praktykę legislacyjną, co dodatkowo pozwala utwierdzić się w przekonaniu, że właśnie odprawę z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników miał na myśli ustawodawca, przyznając w art. 170 ust. 4 p.w.

KAS pracownikom odpowiednio prawo do świadczeń należnych w związku z likwidacją urzędu.Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).O kosztach orzeczono na podstawie § 2 pkt 5, § 9 ust. 1 pkt 2, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z 22 października 2015 r. (stawka minimalna dla wpz 18.214 zł – 3.600 zł x 75% x 50%).