III PK 1/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III PK 1/14

POSTANOWIENIE

Dnia 8 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa H. M.

przeciwko P. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (…) Zakładowi P. w S.

o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 8 maja 2014 r.,

na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt IV Pa (…),

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 900

(dziewięćset) złotych tytułem kosztów zastępstwa prawnego w

postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 12 września 2013 r. oddalił apelację wniesioną przez powoda H. M. od wyroku

Sądu Rejonowego w S. z dnia 1 lutego 2013 r. oddalającego powództwo H. M. w

sprawie przeciwko pozwanym P. Spółce z o.o. (…) Zakładowi P. w S. o wyrównanie

wynagrodzenia

zasadniczego

i

dodatku

stażowego

oraz

o

zasądzenie

wynagrodzenia za czas dojazdu do miejsca rozpoczęcia wykonywania pracy oraz

powrotu.

Powód H. M. wniósł do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku

Sądu Okręgowego w K., zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając mu

naruszenie prawa materialnego, to jest art. 65 k.c., art. 128 k.p. w związku z art. 81

k.p., art. 112 k.p. w związku z art. 300 k.p. w związku z art. 415 k.p.

W ocenie skarżącego istnieją podstawy do przyjęcia jego skargi kasacyjnej

do rozpoznania. W zakresie pierwszego zgłoszonego roszczenia, tj. zapłaty

wynagrodzenia za dojazdy do miejsca rozpoczęcia pracy i powroty, skarga

kasacyjna jest bowiem oczywiście uzasadniona. Z pewnością miejsce wykonywania

pracy powinno być określone w umowie. Tak też było w relacjach pomiędzy

stronami i skoro określiły one to miejsce w S., to zdaniem skarżącego, jakakolwiek

wykładnia rozszerzająca w tym zakresie jest nieuzasadniona. Sąd dokonał zaś

ewidentnej nadinterpretacji umowy. Dojazdy wykonywane były na polecenie

pracodawcy i w jego interesie. Przy jednoznacznym zapisie umownym, że

miejscem pracy jest S., trudno przyjąć inne założenie niż te, że dojazdy poza S.

przedsiębrane w celu świadczenia pracy, powinny być zaliczane do czasu pracy.

W zakresie roszczenia o zapłatę odszkodowania za nierówne traktowanie w

zatrudnieniu, skarżący wskazał z kolei, że na gruncie niemalże identycznych

stanów faktycznych, Sąd Rejonowy w Z. oraz Sąd Okręgowy w Z. uznały

roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 11 2 k.p. w zw. z art. 300 k.p. w zw.

z art. 415 k.p. Powodowie w tamtych sprawach, podobnie jak H. M. w niniejszej

sprawie, oparli swoje roszczenie na podstawie przepisów odnoszących się do

dyskryminacji. Niemniej jednak sądy zielonogórskie uznały, że koniecznym było

dokonanie oceny roszczenia powodów w oparciu o treść art. 11 2 k.p. Wynikało to z

tego, że sądy nie są związane wskazanymi podstawami prawnymi roszczenia.

Z powyższego skarżący wywiódł wniosek, że w orzecznictwie sądów

powszechnych, w zakresie wykładni przepisów prawa, istnieją rozbieżności. Sądy w

Z. zauważają bowiem podstawę prawną dla dochodzonych roszczeń osób

powołujących się na identyczne okoliczności co H. M., podczas gdy Sąd Okręgowy

w K. takich podstaw nie zauważa. Z tego powodu uzasadnione jest przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c.,

a jego uzasadnienie (sporządzone odrębnie od uzasadnienia podstaw kasacyjnych)

winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element

interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie

będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Należy ponadto przypomnieć, że skarga jest oczywiście uzasadniona, jeżeli

zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa,

zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez

potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub

stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2001 r.,

I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494 oraz z dnia 17 października 2001 r.,

I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 437), jest możliwe do przyjęcia tylko

wówczas,

gdy orzeczenie

jest

niewątpliwie

sprzeczne

z

zasadniczymi

i

niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu

Najwyższego z dnia 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).

Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia wywodu prawnego

zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa

materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima

facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do

uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr

585777 oraz z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy,

jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w

niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być

przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX

nr 602638).

Przedmiotowa skarga nie jest oczywiście uzasadniona w przedstawionym

wyżej rozumieniu.

Przedstawiony w skardze problem był już przedmiotem orzecznictwa Sądu

Najwyższego. W uchwale z dnia 18 marca 1998 r., III ZP 20/97 (OSNAPiUS 1998

nr 21, poz. 619) Sąd Najwyższy stwierdził zaś, że czas dojazdu ze stacji

macierzystej do stacji świadczenia pracy wlicza się do czasu pracy nie tylko wtedy,

gdy harmonogram określa inne niż macierzysta stacja miejsce rozpoczęcia pracy

(zmiany), lecz przede wszystkim, gdy pracownik zobowiązany jest stawić się do

dyspozycji pracodawcy w stałym miejscu pracy (lokomotywownia macierzysta)

przed rozpoczęciem pracy. Pracownik wykazuje bowiem gotowość do pracy od

momentu stawienia się w lokomotywowni macierzystej i od tej chwili pracodawca

może dysponować jego czasem i jego osobą. Pogląd ten nie jest kwestionowany.

Trzeba natomiast zauważyć, że zgodnie ze ustaleniami faktycznymi

dokonanymi w sprawie, w przypadku wykonywania pracy w K. czy R., powód nie

miał obowiązku uprzedniego stawienia się w gnieździe S., z której to stacji

wyjeżdżał i dokonywania tam jakichkolwiek czynności pracowniczych. Oznacza to,

ze pracodawca nie dysponował jego osobą w trakcie dojazdu. Tym samym należy

uznać, że twierdzenia skarżącego zawarte w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi sprowadzają się głównie do próby podważenia ustaleń faktycznych sądów

obu instancji, co w świetle art. 3983 § 3 k.p.c. jest niedopuszczalne. Na marginesie

należy również zauważyć, że pracodawca wypłacał skarżącemu wynagrodzenie

ryczałtowe tytułem kosztów delegacji, traktując tym samym dojazdy do miejsca

świadczenia pracy jako podróż służbową.

Jako drugą przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący,

ze względu na odwołanie się do art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., wskazuje jak się zdaje

potrzebę wykładni przepisów prawnych ze względu na istnienie rozbieżności w

orzecznictwie sądowym. Jego zdaniem, sądy w Z. zauważają podstawę prawną dla

dochodzonych roszczeń osób powołujących się na identyczne okoliczności co H.

M., podczas gdy Sąd Okręgowy w K. takich podstaw nie zauważa.

Wypada w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z dotychczasowym

orzecznictwem Sądu Najwyższego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z

uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądowym wymaga od skarżącego

nie tylko określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ale

także

wskazania,

na

czym

polegają

poważne

wątpliwości

związane

ze

stosowaniem tych przepisów, lub przedstawienia rozbieżności w orzecznictwie

sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN

570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Ponadto konieczne jest opisanie tych

wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą do

rozbieżnych

ocen

prawnych,

a

także

przedstawienie

własnej

propozycji

interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada

2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, czy też z dnia 17

grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku powoływania się na rozbieżności w

orzecznictwie konieczne jest także, choćby przykładowe, wskazanie orzeczeń, w

których ten sam przepis prawa byłby odmiennie wykładany. Podkreślenia wymaga

również to, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 398 9 § 1 pkt

2 k.p.c.), analogicznie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art.

3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego

zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we

wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające

zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia

2003 r., I PK 230/02, OSNAPiUS – wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5).

Wniosek skarżącego o przyjęcie jego skargi do rozpoznania w części, w

której powołuje się na potrzebę wykładni przepisów prawnych, w oczywisty sposób

nie spełnia tak określonych kryteriów. Wniosek ten nie wskazuje bowiem żadnych

przepisów, których wykładnia miałby zostać dokonana przez Sąd Najwyższy, a tym

bardziej nie określa wątpliwości w stosowaniu tych przepisów oraz nie zawiera

żadnych argumentów, które przemawiałyby za możliwością dokonywania w

odniesieniu do nich różnych ocen prawnych. Nie przedstawia też własnej propozycji

interpretacyjnej. Jeszcze raz należy zaś powtórzyć, że potrzeba wykładni

wynikająca z rozbieżności w orzecznictwie sądów dotyczy odmiennej wykładni

przepisów, a nie odmiennej oceny stanu faktycznego, a tak właśnie zdaje się

interpretować ową potrzebę skarżący.

Zupełnie niezrozumiałe jest z kolei równoczesne powoływanie się przez

skarżącego „w zakresie żądania zapłaty kwoty 14.721,29 zł tytułem odszkodowania

za nierówne traktowanie” na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 398 9 § 1

pkt 4 k.p.c.) jako argument potwierdzający potrzebę przyjęcia jej do rozpoznania.

Wniosek skarżącego w tym zakresie jest bowiem wewnętrznie sprzeczny. Jeśli

zważyć, że zarówno wskazywana w tym wniosku oczywista zasadność skargi, jak i

podnoszona w nim potrzeba wykładni przepisów, odnoszą się do tych samych

kwestii, to zapatrywania te wzajemnie wykluczają się. Nie można wszak

równocześnie twierdzić, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku jest

efektem oczywistego naruszenia przepisów rozumianego jako widoczna, bez

potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub

stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji, oraz choćby sugerować, iż prawo to wymaga wykładni, której potrzeba

występuje wszak tylko wtedy, gdy stosowanie konkretnych przepisów budzi

poważne wątpliwości bądź wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, iż skarżący

nie wykazał potrzeby rozpoznania jego skargi kasacyjnej. Dlatego, na podstawie

art. 3989 § 2 k.p.c., a w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i § 11 ust. 1 w związku z § 12

ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych…, orzekł, jak w sentencji.