III KZ 91/11 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 26 STYCZNIA 2012 R.

III KZ 91/11

Przepis art. 120 k.p.k. ma zastosowanie do uzupełnienia braku w

postaci podpisu osoby występującej z wnioskiem o sporządzenie

uzasadnienia i doręczenie wyroku sądu odwoławczego z uzasadnieniem

także w tych wypadkach, równoważnych brakowi jakiegokolwiek podpisu w

piśmie procesowym (np. gdy zawiera ono podpis niewłasnoręczny,

nieprawdziwy, pochodzący od nieuprawnionej osoby), w których wynikające

z tego pisma dane wskazują, że ujęte w nim oświadczenie woli zostało

wyrażone przez uprawnioną do tego osobę.

Przewodniczący: sędzia SN D. Rysińska.

Sąd Najwyższy w sprawie Mariusza S., skazanego z art. 200 § 1 k.k. i

in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 stycznia 2012

r. zażalenia skazanego na zarządzenie Przewodniczącego VI Wydziału

Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w E. z dnia 21 listopada 2011

r., odmawiające przyjęcia wniosku o sporządzenie na piśmie uzasadnienia

wyroku tego Sądu z dnia 10 listopada 2011 r.

postanowił u c h y l i ć zaskarżone zarządzenie i kwestię formalnych

warunków wniosku p r z e k a z a ć do ponownego rozpoznania w Sądzie

Okręgowym w E.

UZASADNIENIE

W dniu 14 listopada 2011 r. w siedzibie Sądu Okręgowego w E.

zostało złożone pismo procesowe zawierające wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 10 listopada 2011 r. oraz o

doręczenie odpisu tegoż wyroku wraz z uzasadnieniem. Pismo to zostało

podpisane (czytelnie) nazwiskiem skazanego w niniejszej sprawie,

Mariusza S. Powziąwszy wątpliwość, czy złożony na wniosku podpis został

nakreślony przez skazanego, czy przez inną osobę (konkretnie zresztą

wskazaną), Sąd Okręgowy, postanowieniem z dnia 16 listopada 2011 r.,

dopuścił na tę okoliczność dowód z opinii biegłego z zakresu pisma

ręcznego. W opinii tej biegły stwierdził, że badany podpis nie został

nakreślony przez Mariusza S.

Powyższe stało się podstawą wystąpienia do Prokuratury Okręgowej

w E. o celowości rozważenia wszczęcia postępowania karnego – w związku

z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 270 § 1 k.k., ale również

wydania, w dniu 21 listopada 2011 r., zarządzenia odmawiającego przyjęcia

wniosku

o

sporządzenie

na

piśmie

uzasadnienia

wyroku

Sądu

odwoławczego. Jako podstawę tej odmowy w zarządzeniu przyjęto (art. 422

§ 3 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k.), że wniosek ten został sporządzony przez

osobę nieuprawnioną.

Przytaczane

zarządzenie

zaskarżył

skazany

Mariusz

S. We

wniesionym zażaleniu podniósł, że „wyraził wolę zaskarżenia wyroku w taki

sposób, jak to jest w jego wniosku”, nadto, że „wniosek ten pochodzi od

niego i został sporządzony za jego wiedzą i przy jego aprobacie”. Skarżący

uważa więc, że „dopatrywanie się kto go sporządził nie ma znaczenia”,

gdyż „decyduje oświadczenie woli, które jest czytelne i jasne”. Na tej

podstawie ponownie wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu

odwoławczego oraz o doręczenie mu tego uzasadnienia wraz z wyrokiem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażaleniu nie można odmówić przynajmniej częściowej słuszności.

Rację ma zatem skarżący, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie na

piśmie uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego i doręczenie odpisu tegoż

wyroku wraz z uzasadnieniem jest czynnością procesową, której charakter i

cel przesądzają, iż czynność ta stanowi oświadczenie woli osoby, której

przysługuje nadzwyczajny środek zaskarżenia, postulujące wykonanie

przez sąd odwoławczy wskazanych we wniosku czynności, niezbędnych ku

realizacji wyrażonego w nim zamiaru wniesienia skargi kasacyjnej.

Skarżący nie ma jednak do końca racji, gdy twierdzi, że już tylko treść

oświadczenia woli, zawarta w omawianym wniosku, przesądza o

skuteczności jego wniesienia, a „dopatrywanie się kto sporządził wniosek”

pozostaje bez znaczenia. Przeciwnie, to właśnie dlatego, że wskazana

czynność procesowa (wystąpienie z wnioskiem) stanowi oświadczenie woli

osoby uprawnionej do jej wykonania, niezbędna jest pewność, iż faktycznie

czynność ta została wykonana zgodnie z rzeczywistą wolą tej osoby. Co

oczywiste, pewności takiej zaś nie daje – sama tylko przez się – treść tegoż

wniosku. Z treści tej można bowiem jedynie domniemywać, że tzw.

zapowiedź kasacji, w której figurują dane skazanego, została wyrażona

właśnie przez niego. Nie ma natomiast podstaw do niezbitego stwierdzenia

tego faktu, jeżeli omawiany wniosek nie spełnia tego z jego wymogów, który

odnosi się do kwestii owego, jak to (w ślad za zaskarżonym zarządzeniem)

ujmuje skarżący, „sporządzenia” oświadczenia.

W nawiązaniu należy więc przypomnieć, że omawiane oświadczenie

wymaga formy pisemnej (art. 422 § 1 zd. 3 k.p.k.), a co za tym idzie (art.

119 § 1 pkt. 4 k.p.k.), że musi ono być opatrzone podpisem składającego

pismo. Niezależnie bowiem od tego, kto i w jaki sposób (odręcznie,

maszynowo, przy pomocy komputera) zamieścił w piśmie samą jego treść

(sporządził wniosek), to właśnie złożenie pod nią własnoręcznego podpisu

przez osobę, której dane w tym piśmie widnieją, daje gwarancję, że zawarte

w nim oświadczenie woli zostało w autentyczny sposób wyrażone przez tę

osobę. Zasadnicze znaczenie podpisu osoby wnoszącej pismo procesowe

(zob. szerzej m.in. wywody uchwały Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia

2006 r., I KZP 29/06, OSNKW 2007, z. 1, poz. 1) nie podlega więc dyskusji,

ustawa zaś w sposób jednoznaczny określa procesowe skutki wynikające z

jego braku (art. 120 § 1 i 2 k.p.k.).

Na tym tle, w realiach niniejszej sprawy jest jasne, że złożonemu w

niej wnioskowi pisemnemu, stanowiącemu zapowiedź wniesienia kasacji,

nie można było nadać biegu. Nie ulega wszak wątpliwości, że wniosek ten

nie został podpisany przez skazanego Mariusza S., lecz przez inną osobę.

Jednakże, przesądzenie w zaskarżonym zarządzeniu, już na tym etapie

badania wniosku, że został on wniesiony przez osobę nieuprawnioną, nie

znajdowało wystarczających podstaw. Stanowisko to zostało wszak oparte

na założeniu, że omawiany wniosek zgłosiła osoba, która nie będąc stroną

postępowania, a więc podmiotem uprawnionym do wystąpienia o

sporządzenie uzasadnienia i doręczenie wyroku sądu odwoławczego z

uzasadnieniem (art. 524 § 1 k.p.k., art. 457 § 2 w zw. z art. 422 § 1 k.p.k.),

złożyła to pismo procesowe we własnym imieniu. Przyjęcie tego założenia

było jednak przedwczesne, skoro z treści tegoż pisma wynikało, że żądanie

zgłosił skazany Mariusz S. (strona), a fakt, iż pisma tego nie podpisał

(podpisała go inna osoba) nie stwarzał pewności, lecz jedynie w pełni

uzasadnioną wątpliwość, czy żądanie to istotnie pochodziło od niego i było

wyrazem jego woli.

W

nawiązaniu

więc,

znów

wypada

przypomnieć,

że

brak

własnoręcznego podpisu osoby wnoszącej pismo procesowe jest brakiem

usuwalnym,

procesowych

a

jego

stwierdzenie

skutków

złożenia

wymaga,

pisma,

niezbędnej

uruchomienia

dla

oceny

procedury

zmierzającej do jego uzupełnienia (art. 120 § 1 i 2 k.p.k.). Wydaje się więc,

że w zaskarżonym zarządzeniu nie dostrzeżono, iż konieczność taka

pojawia się nie tylko wtedy, gdy pismo procesowe w ogóle nie zawiera

podpisu (K. Woźniewski: Glosa do powołanej uchwały SN z dnia 20 grudnia

2006 r., GSP 2007, nr 4, s. 152). Tymczasem, na równi z wypadkiem braku

podpisu osoby wnoszącej pismo traktuje się wszak i sytuację, gdy pismo

procesowe wprawdzie zostało opatrzone podpisem (znakiem graficznym),

jednak takim, który nie może być uznany za jej (oryginalny) własnoręczny

podpis (np. tzw. faksymile, podpis widniejący na piśmie przesłanym

telefaksem, czy odbity kserograficznie). Za podobną do opisanej można tu

też uznać, nieobcą praktyce sądowej, sytuację faktycznego złożenia przez

składającego pismo własnoręcznego podpisu, jednak w formie budzącej

zastrzeżenia lub wątpliwości, albo też fakt wadliwego, w różnych

aspektach, stosowania się do wymogów przepisu art. 119 § 2 k.p.k.,

przewidującego możliwość złożenia podpisu za wnoszącego pismo, który

nie może się podpisać,

przez

upoważnioną przez

niego osobę.

Analogicznie wreszcie do omawianego, podlegającego uzupełnieniu braku

pisma

traktuje

się

wypadek

podpisania

wniosku

o

sporządzenie

uzasadnienia przez osobę nieuprawnioną – pracownika sekretariatu

prokuratury, ale działającego na polecenie prokuratora, jako osoby prawnie

do tej czynności upoważnionej i takiej, która nie czyniąc zadość złożeniu

przez siebie podpisu, wyraziła wolę wystąpienia z żądaniem (uchwała 7

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 1979 r., VI KZP 13/79, OSNKW

1979, z. 10, poz. 99). Podsumowując, można więc powiedzieć, że przepis

art. 120 k.p.k. ma zastosowanie do uzupełnienia braku w postaci podpisu

osoby występującej z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie

wyroku sądu odwoławczego z uzasadnieniem także w tych wypadkach,

równoważnych brakowi jakiegokolwiek podpisu w piśmie procesowym (np.

gdy zawiera ono podpis niewłasnoręczny, nieprawdziwy, pochodzący od

nieuprawnionej osoby), w których wynikające z tego pisma dane wskazują,

że ujęte w nim oświadczenie woli zostało wyrażone przez uprawnioną do

tego osobę. Ponownie bowiem trzeba podkreślić, że o ile złożenie

własnoręcznego podpisu przez wnoszącą to pismo uprawnioną osobę daje

dostateczną przesłankę domniemania woli wystąpienia z określonym we

wniosku żądaniem, o tyle niespełnienie tegoż wymogu wymienionego

pisma procesowego nie stanowi wystarczającego dowodu przeciwnego tej

tezie, a w takim razie wymaga podjęcia czynności dążących do jej

zweryfikowania.

W realiach sprawy nietrudno dostrzec – i co za tym idzie, podzielić

odnośne racje zażalenia – że opisywany wyżej aspekt rozważanego

wniosku, jako pisemnego oświadczenia woli, nie został w zaskarżonym

zarządzeniu uwzględniony (zwłaszcza w zakresie przypuszczalnego

zamiaru zaskarżenia orzeczenia, co dyktowało tym większą staranność w

ocenie jego treści). Stanowisko odmawiające przyjęcia tegoż wniosku

zostało poprzedzone jedynie przeprowadzeniem specjalistycznego badania

autentyczności widniejącego na nim podpisu, nie zostało natomiast

poprzedzone dokonaniem ustalenia, czy złożenie omawianego wniosku,

pomimo jego niepodpisania przez skazanego Mariusza S., nastąpiło

zgodnie z jego wolą, jako osoby figurującej w treści pisma i uprawnionej do

jego wniesienia. Wykorzystanie trybu przewidzianego w art. 120 § 1 k.p.k.,

zmierzającego do uzupełnienia braku jego podpisu we wniosku, rysowało

się

więc

jako

konieczne

dla

stwierdzenia

skuteczności

albo

bezskuteczności jego wniesienia i uznania, że wniosek ten złożyła osoba

nieuprawniona. Ta zaś właśnie kwestia, co należy dobitnie podkreślić,

stanowiła

niezależnie

przedmiot

od

rozstrzygnięcia

karnoprawnej

oceny

w

niniejszym

faktu

postępowaniu,

złożenia

w

piśmie

nieautentycznego podpisu, która ma być przedmiotem postępowania

odrębnego.

Reasumując, pozostaje tylko stwierdzić, że zaskarżone zarządzenie

ostać się nie może, bowiem kwestia formalnych warunków złożonego

wniosku powinna zostać zbadana ponownie – z zastosowaniem procedury

unormowanej w art. 120 § 1 k.p.k. w zakresie, o którym wyżej była mowa.