III KZ 85/00 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KZ 85/2000

POSTANOWIENIE

Dnia 19 grudnia 2000 r.

Sąd Najwyższy - Izba Karna w Warszawie

na posiedzeniu w składzie następującym:

Przewodniczący - Sędzia SN: Wiesław Kozielewicz

Sędziowie: SN

Piotr Hofmański

Józef Skwierawski (spraw.)

przy udziale Prokuratora Prokuratury Krajowej Stefana Szustakiewicza

i Teresy Jarosławskiej jako protokolanta

w sprawie z wniosku pokrzywdzonego R. W.

o stwierdzenie nieważności postanowienia

po rozpoznaniu zażalenia wnioskodawcy

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 maja 2000 r.

o oddaleniu wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia

po wysłuchaniu wniosku prokuratora

p o s t a n o w i ł:

utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym

postanowieniem

oddalono

wniosek

o

stwierdzenie

nieważności postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 listopada 1999 r.

o utrzymaniu w mocy postanowienia Prokuratora Rejonowego w G. z dnia 30

czerwca 1999 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzono, że

„brak właściwego uzasadnienia orzeczenia” nie stanowi „innej, co najmniej

równie poważnej obrazy prawa” (art. 101 § 1 pkt 8 kpk) – o czym przekonuje

zarówno waga uchybień wskazanych w przepisach art. 101 § 1 pkt 1-7 kpk, jak

i porównanie ich z kategoriami uchybień stanowiących bezwzględne powody

odwoławcze (art. 439 § 1 kpk). Nie można również – jak twierdzi Sąd

Apelacyjny – upatrywać w instytucji stwierdzenia nieważności środka

prawnego, który „można wykorzystać tam, gdzie nie służą już inne środki

odwoławcze”, ponieważ instytucja ta ustanawia odrębne

i odmienne od

powodów odwoławczych przyczyny kwestionowania orzeczenia.

W zażaleniu na to postanowienie wyrażono pogląd, że ogólnikowe,

„naruszające normę art. 94 § 1 pkt 5 kpk” uzasadnienie orzeczenia „w doktrynie

i piśmiennictwie jednoznacznie uważane są za przyczynę nieważności

określoną w art. 101 § 1 pkt 8 kpk”. Żalący się stwierdza nadto, iż stan prawny

wyklucza możliwość zaskarżenia postanowienia Sądu Rejonowego apelacją, a

zatem „nie można założyć, że takie orzeczenie Sądu (...) byłoby wykluczone

spod działania normy art. 101 § 1 kpk”. Przyczynę nieważności – jak utrzymuje

żalący się – stanowi „obraza norm Konstytucji”, a brak uzasadnienia orzeczenia

narusza postanowienia art. art. 2, 45 i 78 ustawy zasadniczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie budzi wątpliwości, że uchybienie Sądu Rejonowego nie polega w

niniejszej sprawie na sporządzeniu ogólnikowego uzasadnienia postanowienia,

lecz na braku uzasadnienia – co słusznie podkreśla żalący się. Nie można

przecież uznać, że uzasadnieniem postanowienia są dwa ogólne zdania, nie

nawiązujące w ogóle do treści środka zaskarżenia.

Oczywistość i niesporność tej oceny nie prowadzi jednak do możliwości

uwzględnienia zażalenia. Ocena charakteru i wagi stwierdzonego uchybienia –

dokonana na podstawie art. 101 § 1 kpk (w brzmieniu tego przepisu sprzed

nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 20 lipca 2000 r.) pozwala ustalić, że

nie zostało ono wymienione w katalogu przyczyn nieważności, zamieszczonym

w przepisach art. 101 § 1 pkt 1-7 kpk. Istotne jest również, że wydanie

orzeczenia bez uzasadnienia nie należy do uchybień stanowiących bezwzględne

powody odwoławcze (art. 439 § 1 kpk). Z pewnością natomiast stanowi rażące

naruszenie prawa, a w każdym razie obrazę przepisów postępowania, która

mogła mieć wpływ na treść orzeczenia (art. 438 pkt 2 kpk). Już tylko

konfrontacja wagi uchybień różnych kategorii i ich procesowych konsekwencji

uzasadnia wniosek o nieskuteczności próby usytuowania stwierdzonego w

niniejszej sprawie uchybienia w płaszczyźnie art. 101 § 1 pkt 8 kpk. Zasadność

tego wniosku nie może być – co trzeba podkreślić – kwestionowana

argumentem wskazującym na brak prawnej możliwości zaskarżenia orzeczenia

dotkniętego takim uchybieniem. Żaden przepis ustawy procesowej nie

ustanawia przecież reguły, według której nieważność orzeczenia można

stwierdzić w wyniku ujawnienia jakiegokolwiek uchybienia, jeżeli orzeczenie

to nie podlega kontroli w innym trybie. Nie można też w takiej sytuacji

oczekiwać dokonania dla potrzeb określonej sprawy rozszerzającej wykładni

przyczyn nieważności, pozwalającej in concreto stwierdzić nieważność

orzeczenia dotkniętego uchybieniem rażącym, lecz nie „co najmniej równym”

uchybieniem określonym w art. 101 § 1 pkt 1-7 kpk.

Niewątpliwie, każde uchybienie organu stosującego prawo narusza

porządek prawny. Uchybienie stwierdzone w niniejszej sprawie naruszyło – co

słusznie podkreśla Autor zażalenia – prawo strony do sprawiedliwego procesu,

a także prawo do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji, skoro

skorzystanie z tego ostatniego nie zaowocowało wydaniem orzeczenia

umotywowanego. Jednakże uproszczeniem byłoby twierdzenie, że o wadze

uchybienia przesądza ranga naruszonego przepisu, a więc jego usytuowanie w

hierarchii norm prawa,, ponieważ decyduje o tym przede wszystkim sposób

naruszenia normy i istotność wady orzeczenia, według kryterium przyjętego w

przepisach kodeksu postępowania karnego. Charakter uchybień objętych

katalogiem przyczyn nieważności sprecyzowanych w art. 101 § 1 kpk,

potwierdza ten wniosek .

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.

f/ak