III KZ 46/25 · Sąd Najwyższy

III KZ 46/25 POSTANOWIENIE Dnia 19 listopada 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Błaszczyk (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Jarosław Matras‎SSN Paweł WilińskiProtokolant Katarzyna Gajewska w sprawie M.W. i Ł.I. oskarżonych z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu‎w dniu 19 listopada 2025 r., ‎zażaleń obrońcy oskarżonego Ł.I., oskarżonego M.W. oraz jego obrońcy‎na postanowienie Sądu Najwyższego ‎z dnia 28 października 2025 r., sygn. akt III KK 137/25‎w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania na okres trzech miesięcy na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. oraz art. 538 § 2 k.p.k. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

Sąd Najwyższy, wyrokiem z dnia 28 października 2025 r., sygn. akt III KK 137/25, po rozpoznaniu kasacji obrońców skazanych, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 1 października 2024 r., sygn. akt IV Ka 1467/24, utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Chrzanowie z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt II K 594/23 i sprawę przekazał Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Uchylając to orzeczenie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 538 § 2 k.p.k. oraz art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z art. 258 § 2 k.p.k., zastosował wobec Ł.I. i M.W. tymczasowe aresztowanie na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 26 stycznia 2026 r.

Zażalenia na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania po wydaniu wyroku w wyniku rozpoznania kasacji złożyli: obrońca oskarżonego Ł.I., oskarżony M.W. oraz jego obrońca. Obrońca Ł.I. zaskarżonemu postanowieniu Sądu Najwyższego, orzekającego w pierwszej instancji, zarzucił naruszenie:1.obrazę przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 258 § 2 k.p.k. jako przesłanki szczególnej stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania w zw. z art. 41 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP, art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie norm prawnych zawartych w ustawie zasadniczej co prowadzi do niezgodności stosowania tymczasowego aresztowania na podstawie jedynie przesłanki szczególnej określonej art. 258 § 2 k.p.k. jaką jest grożąca surowa kara, 2.obrazę przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 258 § 2 k.p.k. jako przesłanki szczególnej stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania w zw. z art. 5 ust. 1 lit. C Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez naruszenie norm prawnych zawartych w wiążącym Rzeczpospolitą Polską akcie prawa międzynarodowego, co prowadzi do niezgodności stosowania tymczasowego aresztowania na podstawie jedynie przesłanki szczególnej określonej w art. 258 § 2 k.p.k. jaką jest grożąca surowa kara,3.obrazę przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 258 § 2 k.p.k. jako przesłanki szczególnej stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania w zw. z art. 9 ust. 1 zd. 1 i 3 zd. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych poprzez naruszenie norm prawnych zawartych w wiążącym Rzeczpospolitą Polską akcie prawa międzynarodowego, co prowadzi do niezgodności stosowania tymczasowego aresztowania na podstawie jedynie przesłanki szczególnej określonej w art. 258 § 2 k.p.k. jaką jest grożąca surowa kara,4.obrazę przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 258 § 4 k.p.k. w zw. z art. 258 § 2 k.p.k. poprzez nie wykazanie rodzaju i charakteru obaw wskazanych w art. 258 § 2 k.p.k., przyjętego za podstawę stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania oraz nasilenie zagrożenia dla prawidłowego przebiegu postępowania w określonym jego stadium,5.obrazę przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 249 § 3 k.p.k., poprzez zastosowanie środka zapobiegawczego bez przesłuchania oskarżonego, który nie ukrywał się i nie był nieobecny w kraju, podczas gdy zastosować jakikolwiek środek zapobiegawczy można wyłącznie po przesłuchaniu oskarżonego, niezależnie od etapu postępowania, na jakim środek ten się stosuje, co przesądza o obciążeniu zaskarżonego orzeczenia bezwzględną przesłanką odwoławczą, określoną w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

Podnosząc zarzuty obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zastosowanie wobec oskarżonego środków zapobiegawczych o charakterze nieizolacyjnym, a mianowicie:6.poręczenia majątkowego w wysokości 10 000,00 zł płatnych do 14 dni,7.dozoru Policji polegającego na obowiązku stawiennictwa oskarżonego dwa razy w tygodniu w miejscowej jednostce Policji właściwej według miejsca zamieszkania oskarżonego połączonego z zakazem kontaktowania się z pokrzywdzonymi oraz zakazie zbliżania się do pokrzywdzonych na odległość nie mniejszą niż 100 metrów,8.zakazu opuszczania Rzeczpospolitej Polski oraz zatrzymania paszportu lub innego dokumentu, który upoważnia do przekroczenia granicy w razie jego posiadania przez oskarżonego.

M.W. w osobistym zażaleniu wniósł o uchylenie tymczasowego aresztowania i zastosowanie środków wolnościowych w postaci poręczenia majątkowego w wysokości 3000 zł, dozoru Policji, zakazu opuszczania kraju oraz zakazu kontaktowania się z pokrzywdzonymi oraz świadkami. Obrońca oskarżonego M.W. zarzucił rozstrzygnięciu:- naruszenie art. 249 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim pominięto cel stosowania izolacyjnego środka zaobiegawczego, które powinno służyć ochronie i zabezpieczeniu toczącego się postępowania, a nie być poparte jedynie względami surowości kary;- naruszenie art. 258 § 4 k.p.k. w zakresie nie zastosowania tego przepisu i zaniechania dostosowania środka zapobiegawczego do rodzaju i charakteru obaw związanych z bezprawnym utrudnianiem postępowania oraz stopnia ich nasilenia w sytuacji, gdy z uwagi na zaawansowany etap postępowania karnego w tym dotychczasową postawę oskarżonego zachodzi ich brak;- naruszenie art. 258 § 2 k.p.k. w zw. z art. 251 § 3 k.p.k. oraz w zw. z art. 257 § 1 k.p.k. poprzez nieuzasadnione zastosowanie przyjęcia w okolicznościach sprawy, iż groźba wymierzenia surowej kary M.W. mogłaby stymulować oskarżonego do podejmowania bezprawnych działań w sytuacji, gdy w tym zakresie nie ujawniły się żadne realne obawy, a ich wystąpienie nie wydaje się prawdopodobne czy możliwe z uwagi na znacznie zaawansowany etap postępowania.

Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uchylenie tymczasowego aresztowania z jednoczesnym zastosowaniem w miejsce izolacyjnego środka zapobiegawczego środka o charakterze wolnościowym w postaci dozoru Policji. Sąd Najwyższy zważył, co następujeZażalenia nie zasługują na uwzględnienie, albowiem Sąd Najwyższy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia trafnie wskazał, że w niniejszej sprawie potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego izolacyjnym środkiem zapobiegawczym znajduje swoją podstawę w przepisach art. 249 § 1 k.p.k. i art. 258 § 2 k.p.k.

Pierwszy z tych przepisów stanowi m.in., że środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania i tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, iż oskarżony popełnił przestępstwo, przy czym niewątpliwie chodzi o to przestępstwo, które zostało mu zarzucone. Drugi przepis stanowi, że jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, którego górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą.

Jest faktem, że oskarżonym postawiono zarzuty popełnienia czynów: rozboju i spowodowania uszczerbku na zdrowiu, a w zaskarżonym postanowieniu wskazano, iż przyjęto istnienie ogólnej przesłanki stosowania środka zapobiegawczego. Chodzi zatem o przesłankę dotyczącą zebrania dowodów wskazujących na duże prawdopodobieństwo popełnienia przez oskarżonych zarzucanych im przestępstw. W świetle materiału dowodowego sprawy nie można skutecznie podważyć stanowiska Sądu Najwyższego a quo w kwestii istnienia dowodów na popełnienie przez oskarżonych zarzucanych im czynów, przy czym nie jest bez znaczenia, że wyłącznym powodem wydania przez ten Sąd wyroku kasatoryjnego było uchybienie w postaci nienależytej obsady składu sądu odwoławczego (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.), powodujące konieczność uchylenia dotkniętego tą wadą wyroku niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia.

Gdy chodzi o zarzut dotyczący naruszenia art. 258 § 2 k.p.k. przez niewykazanie konkretnymi okolicznościami zrodzenia się w przypadku oskarżonych obawy, że grożąca im surowa kara będzie determinowała ich do bezprawnego utrudniania postępowania apelacyjnego, należało podnieść, iż gdyby było tak, że dla zastosowania środka zapobiegawczego, w tym tymczasowego aresztowania, konieczne jest wykazanie okoliczności, o których mowa w art. 258 § 1 k.p.k., tj. że zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego, względnie obawa matactwa lub utrudniania postępowania karnego w inny sposób, to przepis art. 258 § 2 k.p.k. byłby zbędny.

W licznych orzeczeniach Sąd Najwyższy wskazywał, że przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 249 § 1 k.p.k. i art. 257 § 1 k.p.k. i przy braku przesłanek negatywnych wskazanych w art. 259 § 1 i 2 k.p.k., przepis art. 258 § 2 k.p.k. może stanowić samoistną podstawę zastosowania tymczasowego aresztowania, bowiem wprowadza szczególny rodzaj domniemania co do istnienia obawy, że oskarżony, z uwagi na grożącą mu surową karę, będzie bezprawnie utrudniał postępowanie (por. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012 r., I KZP 18/11 i szereg innych orzeczeń, np. postanowienia: z dnia 2 października 2024 r., II KZ 47/24, z dnia 23 kwietnia 2024 r., III KZ 14/24, z dnia 20 lutego 2020 r., I KZ 6/20).

Wskazać nadto należało, że Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, iż wynikające z art. 258 § 2 k.p.k. domniemanie utrudniania prawidłowego toku postępowania z powodu grożącej oskarżonemu surowej kary nie jest sprzeczne z art. 5 ust. 3 Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności (sprawa Stettner przeciwko Polsce, skarga nr 38510/06, wyrok ETPCz z dnia 24 marca 2015 r.). Gdy chodzi o zarzut nierozważenia możliwości zastosowania wobec oskarżonych wolnościowych środków zapobiegawczych, to trzeba zauważyć, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji procesowej był art. 258 § 2 k.p.k., bowiem istotnie, jak wskazano, zrówno Ł.I., jak i M.W. nadal grozi surowa kara, to zaś stanowi samodzielną przesłankę zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania.

Zastosowanie postulowanych w zażaleniach środków zapobiegawczych, w ocenie Sądu Najwyższego ad quem, nie spełniłoby realizacji wskazanego celu. Należy także stwierdzić, że w żadnym razie nie doszło do ziszczenia się bezwzględnej podstawy odwoławczej, w tym określonej w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., co nieskutecznie podniósł obrońca oskarżonego Ł.I. W podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia zastosowano w szczególności przepis art. 538 § 2 k.p.k., który stanowi podstawę normatywną dla Sądu Najwyższego do zastosowania środka zapobiegawczego po uchyleniu orzeczenia.Mając na uwadze powyższe, jak też uwzględniając wysokość nieprawomocnie orzeczonej wobec oskarżonych kar jednostkowych za przypisane czyny, w tym po 4 lata pozbawienia wolności oraz kar łącznych po 7 lat pozbawienia wolności i nie dostrzegając możliwości zastosowania wobec oskarżonych w miejsce tymczasowego aresztowania, który jest środkiem proporcjonalnym do postawionych im zarzutów, łagodniejszego środka zapobiegawczego, jak i nie stwierdzenia istnienia negatywnych przesłanek określonych w przepisie art. 259 § 1 i § 2 k.p.k., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Jarosław Matras Jacek Błaszczyk Paweł Wiliński[WB][a.ł]