III KZ 4/21 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KZ 4/21 POSTANOWIENIE Dnia 2 marca 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Siwek w sprawie M.W. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 2 marca 2021 r., zażalenia skazanego na zarządzenie Przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt II AKo […] o odmowie przyjęcia zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 9 grudnia 2020 r., sygn. akt II AKo […] o pozostawieniu zażalenia bez rozpoznania na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł zażalenie pozostawić bez rozpoznania.

UZASADNIENIESąd Apelacyjny w [...] postanowieniem z 30 września 2020 r. w sprawie II AKa […] odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, złożonego przez skazanego M.W., wobec jego oczywistej bezzasadności.Na postanowienie to skazany złożył zażalenie, jednak Sąd Apelacyjny w [...] postanowieniem z 9 grudnia 2020 r., zażalenie to pozostawił bez rozpoznania ze względu na wniesienie go po terminie.To z kolei postanowienie zostało zaskarżonego przez skazanego zażaleniem, co do którego Przewodniczący Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w [...] wydał w dniu 30 grudnia 2020 r. zarządzenie o odmowie jego przyjęcia, ze względu na niedopuszczalność z mocy ustawy, wskazując zarazem, że art. 545 § 1 k.p.k. nie wymienia przepisu art. 430 § 2 k.p.k., który ewentualnie mógłby być podstawą wniesionego przez skazanego zażalenia.Na to zarządzenie zażalenie wniósł skazany M.W., kwestionując w istocie nie fakt odmowy przyjęcia wniesionego przez niego zażalenia na postanowienie z 9 grudnia 2020 r., ale wydany co do niego w postępowaniu rozpoznawczym wyrok sądu II instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie wniesione w niniejszej sprawie nie może zostać rozpoznane.Wskazać na wstępie należy, iż trafne jest stwierdzenie Przewodniczącego Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w [...] wyrażone w zaskarżonym zarządzeniu, że na postanowienie tego Sądu z 9 grudnia 2020 r. o pozostawieniu bez rozpoznania zażalenia skazanego wniesionego na postanowienie z 30 września 2020 r. nie przysługiwało zażalenie, gdyż art. 430 § 2 k.p.k. nie został wymieniony w art. 545 § 1 k.p.k. zawierającym wyczerpujący katalog przepisów postępowania odwoławczego i kasacyjnego, jakie stosuje się w postępowaniu wznowieniowym.

Nie może mieć zatem znaczenia fakt, że skazany został błędnie pouczony o tym, iż zażalenie mu przysługuje.Pomimo prawidłowości tego stanowiska, zaskarżone zarządzenie nie mogło być utrzymane w mocy, gdyż niezasadnie zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozpoznania.Z przywołanej wyżej sekwencji procesowej wynika, że ostatnie postanowienie, jakie zostało wydane w sprawie, Sąd Apelacyjny wydał jako sąd odwoławczy, skoro pozostawił bez rozpoznania zażalenie skazanego na postanowienie, które podlegało kontroli instancyjnej z mocy art. 545 § 3 k.p.k.

Następnie wniesione zażalenie skazanego na to postanowienie uruchomiło z kolei aktualne postępowanie odwoławcze, gdyż Przewodniczący Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego w [...] wydał, na podstawie art. 429 § 1 k.p.k., zarządzenie o odmowie przyjęcia tego zażalenia, a to zarządzenie z kolei zostało także zaskarżone przez skazanego. Odnotować jednakże należy, że wprawdzie z uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia wynika, że skazany został błędnie pouczony, że przysługuje mu zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 9 grudnia 2020 r. i takowe złożył, to brak rozpoznania złożonego przez niego zażalenia nie wynika z błędnego pouczenia, o czym już wspomniano, ale z braku podstawy ustawowej dla prezesa sądu (przewodniczącego wydziału, upoważnionego sędziego) do wydania zarządzenia odmawiającego przyjęcia zażalenia na postanowienie sądu odwoławczego, na które nie przysługuje zażalenie, a w konsekwencji do wniesienia zażalenia na takie zarządzenie.Z pewnością podstawą taką nie jest art. 429 § 1 k.p.k., gdyż przepis ten dotyczy jedynie prezesa sądu I instancji i obliguje go do odmowy przyjęcia zażalenia na postanowienie tego sądu w sytuacji m.in. niedopuszczalności z mocy ustawy.

Przepis art. 429 § 1 k.p.k. nie ma zastosowania do niedopuszczalnych z mocy ustawy zażaleń wniesionych na postanowienia sądu odwoławczego, na które nie przysługuje środek odwoławczy w myśl art. 426 § 1 i 2 k.p.k. Niedopuszczalne z mocy ustawy zażalenie na postanowienie sądu odwoławczego może skutkować jedynie pouczeniem osoby skarżącej, że kwestionowana przez nią decyzja nie jest zaskarżalna, a co za tym idzie, wniesione zażalenie nie może uzyskać dalszego biegu procesowego. Takie stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 22 marca 2000 r., V KZ 23/00, 6 kwietnia 2000 r., III KZ 30/00, z 12 czerwca 2000 r., II KZ 65/00, 13 czerwca 2000 r., III KZ 61/00).

Nie ma zatem podstaw do tego, by na skutek zażalenia wniesionego od niedopuszczalnego z mocy ustawy postanowienia sądu odwoławczego podejmować jakiekolwiek czynności procesowe, uruchamiające dalszą procedurę odwoławczą. Jak już zaznaczono, przeciwko takiemu trybowi postępowania przemawia wykładnia językowa art. 429 § 1 k.p.k., który mówi o prezesie sądu I instancji, jako podmiocie umocowanym do wydania zarządzenia, o którym mowa w tym przepisie. Nie ma natomiast podstaw do stosowania wykładni systemowej i poszukiwania zastosowania art. 429 § 1 k.p.k. do czynności prezesa sądu odwoławczego.

Taki zabieg prowadziłby bowiem ad infinitum, gdyż skutkiem jego stosowania finalnie byłby brak w ogóle sądu właściwego do rozpoznania zażalenia na kolejne zarządzenie o odmowie przyjęcia zażalenia. Choćby w realiach niniejszej sprawy można wskazać, że przyjęcie praktyki wynikającej z zaskarżonego zarządzenia prowadziłoby, w razie wniesienia zażalenia przez skazanego np. na niniejsze postanowienie, do wydania zarządzenia o odmowie przyjęcia tego zażalenia, co do którego w istniejącym systemie ustrojowym brak byłoby instancji władnej do jego rozpoznania.Do przyjęcia drogi odwoławczej, zainicjowanej zaskarżonym zarządzeniem nie upoważnia również fakt, że art. 429 § 1 k.p.k. znajduje się w katalogu przepisów, jakie mają zastosowanie w postępowaniu wznowieniowym (art. 545 § 1 k.p.k.).

Cel wykorzystania wymienionej regulacji jest bowiem zupełnie inny, związany z potrzebą badania warunków formalnych złożonego wniosku o wznowienie postępowania, dotyczących np. osoby uprawnionej do jego wniesienia, podmiotu uprawnionego do jego sporządzenia, warunków formalnych wniosku, czy też opłaty, jaka jest związana z jego skutecznym wniesieniem, w sytuacji, gdy sądem właściwym do wznowienia postępowania jest sąd okręgowy – wówczas stosowany przez prezesa tego sądu jest art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k.

Gdy sądem właściwym do wznowienia postępowania jest sąd apelacyjny lub Sąd Najwyższy, badanie wskazanych wyżej elementów formalnych postępowania wznowieniowego także odbywa się przy wykorzystaniu art. 429 § 1 k.p.k., ale na skutek odesłania zawartego w art. 545 § 1 k.p.k. do art. 530 § 2 k.p.k., a nie wprost do art. 429 § 1 k.p.k. (zob. uchwałę Sądu Najwyższego (7) z 16 marca 2000 r., I KZP 3/00). W tych przykładach rozważana regulacja z art. 429 § 1 k.p.k. może być stosowana w zakresie inicjacji postępowania wznowieniowego, względnie w sytuacji, kiedy na postanowienie wydane w I instancji przysługuje zażalenie, jak np. w art. 545 § 3 k.p.k.

Ta ostatnia konfiguracja nie rzutuje wszakże na wyrażone wcześniej stanowisko, gdyż postanowienie o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie (art. 545 § 3 k.p.k.) wydaje sąd, który w zakresie postępowania wznowieniowego jest sądem I instancji i do postępowania prowadzonego przed tym sądem, po wydaniu orzeczenia, mają zastosowanie przepisy postępowania odwoławczego – międzyinstancyjnego.Powyższe okoliczności prowadzą zatem do wniosku, że zażalenie, jakie wniósł skazany i jakie zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu, nie może zostać rozpoznane, gdyż nie istnieje ustawowe umocowanie do wydania decyzji w zakresie tego zażalenia.

Sam fakt jego wniesienia, jak również nadania mu biegu, nie może bowiem spowodować wydania decyzji merytorycznej, gdy ustawa procesowa takiej nie przewiduje.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.