Legislator Case Law & Legislation
DE FR IT EN
Analyze in Legislator
III KS 16/22 AI generated

III KS 16/22 · Sąd Najwyższy

Case Number III KS 16/22
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Outcome wyrok
Open official source Machine-readable Markdown (.md)

Legislator summary

AI generated

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt III Ko 543/18, w sprawie z wniosku J. L. o zadośćuczynienie i odszkodowanie dochodzonych w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, oddalił wniosek co do wszystkich zawartych ‎w nim żądań.Apelację od tego wyroku wniósł pełnomocnik J. L. Zaskarżył go w całości i zarzucił:„-naruszenie prawa materialnego tj. art. 11 ust 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego poprzez jego błędną wykładnię oraz uznanie, iż pozbawienie życia A.

Legislator headnote

AI generated

art. 427 § 2 k.p.k, art. 438 pkt 3 k.p.k, art. 7 k.p.k, art. 438 pkt 2 k.p.k, art. 321 §1 k.p.c, art. 167 k.p.k; III KS 16/22 · Sąd Najwyższy: ‎z art. 558 k.p.k. oraz art. 445 § 1 i 2 k.c. i art. 6 k.c. poprzez błędną ich wykładnię ‎i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że wnioskodawcy nie należy się przedmiotowe zadośćuczynienie i odszkodowanie na skutek okoliczności wykazanych w lakonicznym uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, co skutkowało błędnym oddaleniem wniosku, podczas gdy powyższe ustalenie Sądu m.in. przeczy zasadzie pełnej kompensacji szkody, zgodnie z którą odszkodowanie powinno odpowiadać kwocie stanowiącej pełne naprawienie doznanej szkody i krzywdy,Na podstawie art. 427 § 1 k.p.k., art. 437 § 1 i § 2 k.p.k. [wniósł] o:1.zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy - J.

Keywords

AI generated
autopsy disposition mortis causa declaration of presumed death homicide at request of victim paternity action previous political persecution

Cited Legislation

AI generated
art. 427 § 2 k.p.k
L.Jednocześnie, z ostrożności procesowej, w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd II instancji wskazanego powyżej zarzutu na podstawie art. 427 § 2 k.p.k., 438 pkt 3 k.p.k.
art. 438 pkt 3 k.p.k
dotknęły represje ze strony ówczesnej władzy skutkujące jego śmiercią.Z daleko wysuniętej ostrożności zaskarżonemu orzeczeniu [zarzucił:]a)w oparciu o art. 438 pkt 3 k.p.k., błąd w ustaleniach faktycznych, będący skutkiem naruszenia art.
art. 7 k.p.k
438 pkt 3 k.p.k., błąd w ustaleniach faktycznych, będący skutkiem naruszenia art. 7 k.p.k.
art. 438 pkt 2 k.p.k
poprzez nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie zadośćuczynienia i odszkodowania z tytułu wskazanych zdarzeń,b)w oparciu o art. 438 pkt 2 k.p.k., obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.: - art.
art. 321 §1 k.p.c
438 pkt 2 k.p.k., obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.: - art. 321 §1 k.p.c.
art. 167 k.p.k
art. 558 k.p.k
art. 193 k.p.k
AI generated
II AKa 423/22
Sąd Okręgowy w Legnicy wyrokiem z 13 września 2022 r., III Ko 88/21 oddalił wniosek pełnomocnika wnioskodawców A.
II AKa 273/25
Mając na względzie fakt, że w przedmiotowej sprawie zaszła bezwzględna przesłanka odwoławcza w postaci nienależytej obsady sądu, określona w art.
II KK 302/23
Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 30 grudnia 2021 r., sygn.
II Ko 125/21
Sygn. akt II 1Ko 125/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2021 roku Sąd Okręgowy w Siedlcach w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący SSO Wojciech Michalak Protokolant: sekr. sąd. Beata Wilkowska w obecności prokuratora Anny Świderskiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 grudnia 2021 roku sprawy z wniosku E. W. o zadośćuczynienie i odszkodowanie wynikłe z wydania i wykonania wobec W. R. wyroku byłego wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946r., którego nieważność została stwierdzona postanowieniem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001r. w sprawie II 2 Ko 38/01/UN o r z e k a I. wniosek oddala. UZASADNIENIE Formularz UWO Sygnatura akt II 1 Ko 125/21 WNIOSKODAWCA E. W. (z domu R.) ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA 1. Odszkodowanie (kwota główna) Odsetki 51.090,92 (pięćdziesiąt jeden tysięcy dziewięćdziesiąt i 92/100) złotych za szkodę doznaną przez W. R. na skutek wydania i wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie na sesji wyjazdowej w D. dnia 27 grudnia 1946 roku. ustawowe od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty 2. Zadośćuczynienie (kwota główna) Odsetki 10.000.000 (dziesięć milionów) złotych za krzywdę doznaną przez W. R. na skutek wydania i wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie na sesji wyjazdowej w D. dnia 27 grudnia 1946 roku (kara śmierci); 33 820,06 złotych za krzywdę doznaną przez W. R. na skutek aresztowania go w okresie od 21 do 27 grudnia 1946 roku (6 dni); ustawowe od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty 3. Inne ------------------------------------------------------------ ----------------------------------------------------- 3. Ustalenie faktów 3.1. Fakty uznane za udowodnione Lp. Fakt Dowód Numer karty 1. Postanowieniem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., sygn. II 2 Ko 38/01/UN, na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. – o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, stwierdzono nieważność wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946 r., mocą którego W. R., syn K. i J., urodzony (...) został skazany za czyn z art. 16 § 1 Dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa, na karę śmierci. Wnioskodawczyni E. W. była obecna na posiedzeniu w dniu 12 czerwca 2001 r., na którym zapadło powyższe postanowienie. Postanowienie Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., sygn. II 2 Ko 38/01/UN, nie zostało zaskarżone. Stało się prawomocne z dniem 20 czerwca 2001 r. 3.2. Fakty uznane za nieudowodnione Lp. Fakt Dowód Numer karty --------- ---------------------------------------------------------------- ------------------------ -------- ocena DOWODów Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 3.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu ----------- ------------------------------------------------- ------------------------------------------------------ 4.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów) Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2 Dowód Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu PODSTAWA PRAWNA Odszkodowanie 1. Kwota główna Odsetki ------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------- Zwięźle o powodach podstawy prawnej -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Zadośćuczynienie 2. Kwota główna Odsetki ------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------- Zwięźle o powodach podstawy prawnej Zgodnie z art. 8 ust 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2021.1693, tj. z dnia 2021.09.15) - osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców. Jak stanowi z kolei obecnie brzmienie art. 8 ust. 2 w/w ustawy – żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia należy zgłosić odpowiednio w sądzie okręgowym lub wojskowym sądzie okręgowym, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, w terminie 10 lat od daty jego uprawomocnienia się. Przepis art. 8 ust. 2 w/w ustawy zawierający termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie lub zadośćuczynienie zmieniał się na przestrzeni lat. W okresie od 24 maja 1991 r. do 29.10.2019 r., wynosił 1 rok. Postanowienie SO w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., sygn. II 2 Ko 38/01/UN,, stwierdzające nieważność wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946 r. zapadło w czasie, kiedy obowiązywał roczny termin przedawnienia roszczenia. Zgodnie z art. 6 w/w ustawy, zwanej w orzecznictwie tzw. „ustawą lutową”, stwierdzając nieważność orzeczenia, sąd poucza osoby uprawnione o przysługujących im uprawieniach do żądania odszkodowania z poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W sprawie o sygn. II 2 Ko 38/01/UN, brak było dowodu na tego rodzaju pouczenia. Wnioskodawczyni E. W. złożyła wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie po ponad 20 latach od wydania i uprawomocnienia się powyższego postanowienia Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., II 2 Ko 38/01/UN powołując się na: brak świadomości co do możliwości dochodzenia roszczenia wynikające z braku stosowanego pouczenia przez Sąd oraz na powzięcie wiadomości o możliwości dochodzenia takiego roszczenia dopiero rok temu z mediów. Prokurator na rozprawie w dniu 30 grudnia 2021 r. podniósł zarzut przedawnienia i wniósł o ocenę tego zarzutu przez pryzmat zasad współżycia społecznego. Zarzut przedawnienia podniósł także przedstawiciel Skarbu Państwa. W ocenie Sądu, podzielić należało stanowisko prokuratora odnośnie zarzutu przedawnienia i konieczności jego oceny przez pryzmat zasad współżycia społecznego, tutaj wyraźnie podkreślić należy, iż - nie abstrakcyjnie, lecz w realiach tej konkretnej sprawy, przy okolicznościach stricte odnoszących się do tego, co dokładnie działo się po wydaniu przez SO w Siedlcach postanowienia z dnia 12 czerwca 2001 r., II 2 Ko 38/01/UN i osoby wnioskodawczyni. Do terminu z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, mają zastosowanie przepisy art. 117 § 1 i 2 kodeksu cywilnego oraz art. 5 kodeksu cywilnego. Biorąc pod uwagę, że ustawa lutowa nie określa skutków upływu terminu, to w tej kwestii zastosowanie mają rozwiązania przyjęte w prawie cywilnym. W złożonym wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie powołano się na uchwałę składu 7 sędziów SN sygn. I KZP 7/93, aczkolwiek z tego orzeczenia przytoczono jedynie wyizolowane od całości fragmenty, które odpowiadały tezie złożonego wniosku, bez uwzględnienia meritum rozpoznawanej w tej sprawie problematyki i z całkowitym przemilczeniem, wszystkiego tego, co dla wnioskodawczyni w świetle tego judykatu było niekorzystne. Doskonałym przykładem w tym względzie jest przemilczenie tego, że w uchwale tej stwierdzono, iż upływ terminu określonego w art. 8 ustawy lutowej może wywołać jedynie skutek o charakterze materialnoprawnym, mianowicie może doprowadzić –w razie skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia – do oddalenia żądania odszkodowania i zadośćuczynienia. Generalny wniosek płynący z tego orzeczenia SN, mający przełożenie na obecnie rozpoznawaną sprawę, był bowiem taki, że Sąd ferując rozstrzygnięcie w kontekście podniesionego zarzutu przedawnienia, winien ocenić powody spóźnionego zgłoszenia żądania odszkodowania i zadośćuczynienia. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. II AKa 124/18, orzekł, że dokonanie pouczenia przewidzianego w art. 6 ustawy lutowej nie stanowi warunku sine qua non rozpoczęcia biegu terminu określonego w art. 8 ust. 2 tej ustawy. Brak jest uzasadnienia dla tezy, że naruszenie art. 6 „wstrzymuje” rozpoczęcie biegu terminu przewidzianego w art. 8 ust. 2, z którego treści wyraźnie wynika, że roczny termin do zgłoszenia żądania odszkodowania i zadośćuczynienia biegnie "od daty uprawomocnienia się" postanowienia o stwierdzeniu nieważności orzeczenia. Nie można też przyjmować, że bieg (i upływ) terminu przewidzianego w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej prowadzi do ujemnych skutków procesowych dla osoby, której nie pouczono o terminie dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia, gdyż zgłoszenie takiego żądania po upływie terminu przewidzianego w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, jest skuteczne w sferze prawnoprocesowej, stanowi bowiem rację wszczęcia postępowania i wydania merytorycznego orzeczenia w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia (LEX nr 2514500). Zawartą w tym wyroku argumentację podziela również tutejszy Sąd Okręgowy. W tym miejscu podkreślić należy, iż również w świetle tego orzeczenia, Sąd, wydając rozstrzygnięcie przy podniesionym zarzucie przedawnienia roszczenia, winien ocenić powody spóźnionego zgłoszenia żądania o odszkodowanie i zadośćuczynienie. W ocenie Sądu, powołanie się na poczucie sprawiedliwości i względy słuszności związane z orzeczeniem zadośćuczynienia, nie było zasadne i wystarczające. Utożsamienie bowiem tych pojęć z pojęciem zasad współżycia społecznego, praktycznie wyłączyłoby możliwość podniesienia zarzutu przedawnienia, a co za tym idzie, zawsze nakazywałoby sądowi uwzględniać przedawnione roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie (podobnie: Sąd Najwyższy w postanowieniu z 8.11.2007 r., IV KK 406/07, LEX nr 346747). Przepisy zawierające terminy przedawnienia tego rodzaju roszczeń byłby zatem „martwe”. Sąd dokonując oceny czy uwzględnienie zarzutu przedawnienia pozostaje w sprzeczności, czy też w zgodzie z zasadami współżycia społecznego (art. 5 kc), powinien w szczególności wykluczyć, że uchybienie terminowi było wynikiem zaniedbania, niestaranności czy niefrasobliwości, czy też nastąpiło z wyjątkowych przyczyn w istocie uniemożliwiających dochowanie terminu. W orzecznictwie jako przykłady wyjątkowych okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminowi do złożenia wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie wskazuje się: długotrwałą obłożną chorobę, całkowity upadek sił powodujący konieczność zapewnienia opieki osoby trzeciej w sprawach codziennej egzystencji, chorobę psychiczną, ubezwłasnowolnienie, długotrwały pobyt za granicą połączony z niemożnością nawiązania kontaktu z krajem (por. wyrok SA w Łodzi z 21.05.2013 r., II AKa 70/13, LEX nr 1321971; wyrok SA w Gdańsku z 30.08.2012 r., II AKa 261/12, LEX nr 1236117). Tego typu okoliczności brak było w przedmiotowej sprawie w odniesieniu do sytuacji w jakiej była wnioskodawczyni. W złożonym wniosku nie wykazano, aby w okresie po stwierdzeniu przez Sąd Okręgowy w Siedlcach nieważności wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie doszło do wykluczenia faktycznej bądź prawnej możliwości działania i prowadzenia swoich spraw życiowych przez E. W.. Z kolei jak wynika z zeznań jej syna J. W., wnioskodawczyni w dacie stwierdzenia przez SO w Siedlcach nieważności wyroku z 1946 r. dotyczącego jej ojca, tj. w 2001 roku miała 58 lat i mimo chorób sercowych, wykazywała normalną aktywność zawodową – prowadziła magiel. Dopiero od 2012-2013 roku zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej (k. 80 verte). Brak było także danych, aby wnioskodawczyni w okresie 2001-2021 roku poważnie chorowała, aby zachodziły szczególne, zupełnie wyjątkowe względy, które umożliwiały jej złożenie wniosku o zasądzenie na jej rzecz odszkodowania i zadośćuczynienia. Cała ustawa lutowa (tj. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego) zawiera jedynie 15 artykułów. Przepis art. 1 ust. 1 tej ustawy stanowił podstawę prawną postanowienia Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001 r., sygn. II 2 Ko 38/01/UN i został w nim wyraźnie wskazany. Nic nie stało na przeszkodzie, aby wnioskodawczyni zapoznała się na przestrzeni lat z treścią powyższych norm. Już art. 8 ust. 1 w/w ustawy dotyczył i dotyczy nadal interesującego ją odszkodowania i zadośćuczynienia, ustęp 2 tego przepisu terminu jego dochodzenia. E. W., przez okres ponad 20 lat od daty prawomocności postanowienia SO z dnia 12 czerwca 2001 r., otwierającego jej drogę do złożenia żądania o odszkodowanie i zadośćuczynienie, nie znajdowała się w stanie uniemożliwiającym podjęcie działań ukierunkowanych na zgłoszenie przysługującego jej roszczenia. A przecież to właśnie wnioskodawczyni w 2001 roku osobiście wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie, potrafiła samodzielnie złożyć go do odpowiedniego organu. W końcu brała aktywny udział w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Siedlcach. Upływ czasu pozostaje w zgodzie z postulatem pewności prawa i stabilizacji stosunków prawnych i w przekonaniu Sądu może być, oczywiście przy uwzględnieniu okoliczności omówionych powyższej, dość silnym argumentem na rzecz wyłączenia możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia w wyniku podniesionego przez prokuratora i przedstawiciela Skarbu Państwa zarzutu przedawnienia. Przedawnienie jako instrument podstawowy z zakresu gwarancji pewności prawa i bezpieczeństwa stosunków prawnych, winno być ocenione, zważone i w adekwatny sposób uwzględnione także w odniesieniu do roszczeń odszkodowawczych kierowanych przeciwko Skarbowi Państwa. Przepis art. 5 kc ma charakter wyjątkowy i może mieć zastosowanie w przypadku nadużycia prawa przez osobę korzystającą z zarzutu przedawnienia . Nadużycia tego rodzaju po stronie prokuratora i Skarbu Państwa nie stwierdził Sąd Okręgowy. W okresie biegu terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego nie istniały zasadnicze, usprawiedliwione przeszkody w zakresie dochodzenia takiego roszczenia przez uprawnioną. Tego rodzaju argumentów zabrakło w złożonym wniosku i tego rodzaju argumentów nie podano na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku. Jednocześnie należy podnieść, że znane jest Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 maja 1996 r., II AKz 237/96, w którym orzeczono, iż wtedy, gdy zgłoszenie żądania odszkodowania i zadośćuczynienia po upływie terminu określonego w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej wywołane jest niespełnieniem obowiązku przewidzianego w art. 6 tej ustawy, to podniesienie zarzutu przedawnienia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a więc nieskuteczne (OSAB 1996, nr 2, poz. 28, LEX). Jednak wyrażona w nim teza, w przekonaniu Sądu, nie przystawała do realiów obecnie rozpoznawanej sprawy i jej bezkrytyczne powielenie nie było możliwe. W orzeczeniu powyższym rozważano sytuację, w której Sąd Wojewódzki w ogóle nie interesował się przyczynami, dla których żądanie przez uprawnione podmioty zostało złożone z przekroczeniem terminu, o jakim mowa w art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, nie przesłuchał na tę okoliczność wnioskodawców, a po wysłuchaniu prokuratora, podnoszącego zarzut przedawnienia w tym postępowaniu - żądanie wnioskodawców oddalił. Ponadto, między omówionym w powyższym postanowieniu sygn. II AKz 237/96 wydaniem orzeczenia o unieważnieniu wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego z 1946 r. przez Sąd Wojewódzki w 1993 roku (wnioskodawcą był sam represjonowany), a dochodzeniem przez spadkobierców represjonowanego odszkodowania po jego śmierci w 1995 r. upłynął okres 2 lat, a nie 20 lat. Przy rozważeniu przez tut. Sąd, przyczyn spóźnionego zgłoszenia przez E. W. żądania orzeczenia odszkodowania i zadośćuczynienia, mieliśmy jednak do czynienia z zupełnie innym stanem faktycznym. Kierując się przedstawionymi wyżej racjami, Sąd Okręgowy w Siedlcach oddalił wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie wynikłe z wydania i wykonania wobec W. R. wyroku byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie sygn. akt Sr. 1578/47 z dnia 27 grudnia 1946r., którego nieważność została stwierdzona postanowieniem Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 12 czerwca 2001r. w sprawie II 2 Ko 38/01/UN, z uwagi na zasadne podniesienie zarzutu przedawnienia przez uprawnione podmioty. Inne 3. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Zwięźle o powodach podstawy prawnej -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia Odszkodowanie 1. Kwota główna Odsetki --------------------------------------------------------- --------------------------------------------- Zadośćuczynienie 2. Kwota główna Odsetki -------------------------------------------------------- -------------------------------------------------------- Inne 3. Wniosek oddalono w całości. Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności ----------------- ------------------------------------------------------------------------------------------------------- KOszty procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności ------------------ ------------------------------------------------------------------------------------------------------- PODPIS
II AKa 273/22
Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2022 r., sygn.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

PAGE \* MERGEFORMAT 2 Sygn. akt III KS 16/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 czerwca 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący)‎SSN Eugeniusz Wildowicz‎SSN Andrzej Tomczyk (sprawozdawca)Protokolant Marta Brylińska w sprawie wnioskodawcy J. L.,‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu‎w dniu 28 czerwca 2022 r.‎skargi wniesionej przez prokuratora‎na wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie‎z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II AKa 144/21,‎uchylający wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie‎z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt III Ko 543/18 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt III Ko 543/18, w sprawie z wniosku J. L. o zadośćuczynienie i odszkodowanie dochodzonych w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, oddalił wniosek co do wszystkich zawartych ‎w nim żądań.Apelację od tego wyroku wniósł pełnomocnik J. L. Zaskarżył go w całości i zarzucił:„-naruszenie prawa materialnego tj. art. 11 ust 2 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego poprzez jego błędną wykładnię oraz uznanie, iż pozbawienie życia A.

L. nie miało związku z jakimkolwiek prowadzonym przez niego działaniem niepodległościowym (w tym uznanie, iż samopostrzelenie prowadzące do śmierci, w okolicznościach realnej obawy pozbawienia życia, czy zastosowania brutalnych, niehumanitarnych metod śledczych, przez polskie organy ścigania, wymiaru sprawiedliwości, czy organy pozasądowe, nie jest pozbawieniem życia na skutek działań wymienionych organów), co wyklucza zastosowanie tego przepisu, pomimo iż zgodnie z tym przepisem i orzecznictwem sądowym dotyczy on również sytuacji, gdy wobec danej osoby nie toczyło się żadne postępowanie zakończone wydaniem orzeczenia, a mimo tego osoby te zostały pozbawione życia wskutek doznanych represji, jak to miał miejsce u A.

L.Jednocześnie, z ostrożności procesowej, w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd II instancji wskazanego powyżej zarzutu na podstawie art. 427 § 2 k.p.k., 438 pkt 3 k.p.k. powyższemu wyrokowi [zarzucił:]-błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, ‎a mający wpływ na jego treść polegający na przyjęciu, iż wobec A. L. nie były stosowane represje pozbawione podstaw prawnych, jak i represje bezprawne oraz że śmierć A. L. nie nastąpiła z powodu represji ze strony ówczesnych władz (poprzez ustalenie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uznania roszczenia wnioskodawcy, podczas gdy prawidłowa analiza i interpretacja wskazanego przepisu prowadzi do wniosku przeciwnego), a w konsekwencji bezzasadne oddalenie wniosku w całości, pomimo iż z całokształtu materiału dowodowego wynika, że w związku z działalnością niepodległościową A.

L. dotknęły represje ze strony ówczesnej władzy skutkujące jego śmiercią.Z daleko wysuniętej ostrożności zaskarżonemu orzeczeniu [zarzucił:]a)w oparciu o art. 438 pkt 3 k.p.k., błąd w ustaleniach faktycznych, będący skutkiem naruszenia art. 7 k.p.k. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie zadośćuczynienia i odszkodowania z tytułu wskazanych zdarzeń,b)w oparciu o art. 438 pkt 2 k.p.k., obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.: - art. 321 §1 k.p.c. w zw. z art. 167 k.p.k. ‎w zw. z art. 558 k.p.k. poprzez brak samodzielnego ustalenia przez Sąd prawidłowej podstawy prawnej do zasądzenia zadośćuczynienia i odszkodowania na rzecz wnioskodawcy, w ustalonym przez Sąd stanie faktycznym,-art. 22 § 1 w zw. z art. 193 k.p.k. poprzez niedopuszczenie dowodu ‎z uzupełniającej opinii biegłego historyka w sytuacji, gdy przedstawiony materiał dowodowy nie jest wyczerpujący i nie przedstawia wyczerpującej analizy działalności A.

L. na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz okoliczności jego pozbawienia życia,-art. 5 § 2 k.p.k. poprzez nierozstrzygnięcie nie dających się usunąć wątpliwości na korzyść pokrzywdzonego,-art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k., poprzez bezkrytyczny brak dania w całości wiary zeznaniom wnioskodawcy w sprawie, który ‎w kwestiach dotyczących krzywdy ojca A. L. składał zeznania wiarygodne, bez podjęcia - w niniejszej sytuacji uznania ich częściowo za niewiarygodne ‎i niemające znaczenia dla ustalenia faktów oraz stanowiące jedynie domniemanie działalności pokrzywdzonego - z urzędu dodatkowych jakichkolwiek czynności dowodowych, mających na celu zweryfikowanie tych twierdzeń, w sytuacji gdy ‎w sprawie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy śmiercią A.

L. a świadomą działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,-art. 7 i 410 k.p.k., poprzez dokonanie przez Sąd dowolnej (w miejsce swobodnej) oceny dowodów, bez ich całościowego rozważania, a przede wszystkim dokonanie tej oceny wbrew zasadom logicznego rozumowania i wbrew zasadom wiedzy i doświadczenia życiowego, a to poprzez to, że Sąd mylnie odmówił adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy śmiercią ojca wnioskodawczy a jego świadomą działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, który zdaniem Sądu dopuścił się przestępstw pospolitych, umotywowanych względami ideologicznymi, wskutek czego Sąd oddalił wniosek, a powinien był go uwzględnić, co w sposób oczywisty miało decydujący wpływ na wynik postępowania i treść wyroku.c)w oparciu o art. 438 pkt la k.p.k., naruszenie art. 552 § 1 k.p.k. w zw.

‎z art. 558 k.p.k. oraz art. 445 § 1 i 2 k.c. i art. 6 k.c. poprzez błędną ich wykładnię ‎i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że wnioskodawcy nie należy się przedmiotowe zadośćuczynienie i odszkodowanie na skutek okoliczności wykazanych w lakonicznym uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, co skutkowało błędnym oddaleniem wniosku, podczas gdy powyższe ustalenie Sądu m.in. przeczy zasadzie pełnej kompensacji szkody, zgodnie z którą odszkodowanie powinno odpowiadać kwocie stanowiącej pełne naprawienie doznanej szkody i krzywdy,Na podstawie art. 427 § 1 k.p.k., art. 437 § 1 i § 2 k.p.k. [wniósł] o:1.zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy - J.

L., syna A. L., który w dniu 11 lutego 1947 r. poległ w walce na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego:•kwoty 10.000.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez A. L. na skutek represjonowania go przez polskie organy ścigania w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i pozbawieniem go życia bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,•kwoty 2.515.084,20 zł tytułem odszkodowania za szkodę poniesioną przez A.

L. na skutek represjonowania go przez polskie organy ścigania ‎w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i pozbawieniem go życia bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,ewentualnie2.uchylenie przedmiotowego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy (…)”.Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt ‎II AKa 144/21, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu ‎w Szczecinie do ponownego rozpoznania.Skargę od tego wyroku wniósł Prokurator Okręgowy w Szczecinie, ‎zarzucając „naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 437 § 2 k.p.k., poprzez jego niezasadne zastosowanie i w konsekwencji uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, celem dokonania ponownej oceny przeprowadzonych dowodów, w sytuacji gdy Sąd Apelacyjny w Szczecinie dysponował całością materiału dowodowego pozwalającego na wydanie orzeczenia i nie jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości, a orzeczenia kasatoryjnego nie może uzasadniać konieczność ponownej oceny dowodów przez sąd pierwszej instancji”.Formułując cytowany zarzut, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku ‎i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na skargę, pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o jej oddalenie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k.

Przepis art. 437 § 2 k.p.k. stanowi, że uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.W realiach przedmiotowej sprawy powodem wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia kasatoryjnego nie była jednak żadna ze wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. przesłanek, w tym sugerowana konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu ‎w całości, w celu ustalenia czy A. L. prowadził działalność niepodległościową, czy też działalność inną, zaprzeczającą takiej działalności, czy w sprawie A.

L. ówczesne władze prowadziły jakiekolwiek postępowanie oraz czy istniał związek przyczynowo skutkowy pomiędzy prowadzoną działalnością niepodległościową (jeżeli taką rzeczywiście prowadził), a pozbawieniem go życia.Zgodzić się trzeba z autorem skargi, że czynności procesowe dotyczące ponownego przeprowadzenia dowodów mogły być przez Sąd odwoławczy samodzielnie wykonane i ocenione przez pryzmat zarzutów podniesionych w apelacji, od czego jednak Sąd ten się uchylił. W orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie i konsekwentnie zauważa się bowiem, iż sama konieczność ponownej oceny przeprowadzonych dowodów nie mieści się w kręgu podstaw rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 437 § 2 in fine k.p.k., tj. wyroku kasatoryjnego, także i wówczas, gdy sąd odwoławczy zasadnie wykaże, jakich to kardynalnych uchybień art. 7 k.p.k. dopuścił się sąd meriti przy ocenie zebranych w sprawie dowodów (por. wyroki tego Sądu z: 9 grudnia 2016 r., IV KS 5/16; 5 września 2017 r., II KS 2/17; postanowienie Sądu Najwyższego z 23 maja 2017 r., III KS 2/17).

„Samą więc (…) potrzebę dokonania na nowo oceny zgromadzonych w sprawie dowodów nie można postrzegać w kategoriach okoliczności samoistnie determinujących konieczność przeprowadzenia przez sąd meriti przewodu sądowego w całości (a tym samym i uznać ją za wystarczającą do wydania kasatoryjnego wyroku przez sąd odwoławczy), skoro (obecnie) nie ma żadnych przeszkód (poza tymi przypadkami skatalogowanymi w tymże przepisie art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k.) prawnych ku temu, by to sąd odwoławczy - w związku z rozpoznawanym środkiem odwoławczym - samodzielnie tych czynności procesowych dokonał.

Co więcej, nowelizująca Kodeks postępowania karnego ustawa z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. poz. 1247) wprowadziła istotną zmianę w art. 437 § 2 k.p.k. właśnie przez wymienienie tych podstaw uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Dotychczas (…) przepis ten dawał sądowi odwoławczemu szerokie uprawnienia kasatoryjne. Obecnie art. 437 § 2 k.p.k. nakłada na sąd odwoławczy wręcz obowiązek merytorycznego orzekania poza przypadkami w nim wskazanymi.

Wprowadzenie w tej regulacji katalogu przyczyn uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania zwiększa apelacyjność postępowania odwoławczego oraz modyfikuje funkcje sądu odwoławczego z dominującej dotychczas kontrolnej w kierunku kontrolno - merytorycznej. A contrario z art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. wynika obowiązek reformatoryjnego orzekania przez sąd odwoławczy, co w połączeniu z uprawnieniami do szerokiego przeprowadzenia postępowania dowodowego powoduje, że ciężar merytorycznego rozpoznania sprawy spada na sąd drugiej instancji (por.

D. Świecki Komentarz do art. 437 k.p.k. - System Informacji Prawnej Lex)” (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2018 r., II KS 3/18).Wracając zaś na grunt rozpoznawanej sprawy, analiza uzasadnienia skarżonego wyroku unaocznia, że Sąd odwoławczy wskazał jedynie, iż Sąd pierwszej instancji nie poczynił miarodajnych ustaleń w odniesieniu do związku pozbawienia życia A. L. z prowadzeniem przez niego działalności niepodległościowej, „co implikowało zaistnienie przesłanki z art. 437 § 2 zd. drugie in fine kpk, tj. potrzeby wydania orzeczenia kasatoryjnego z uwagi na konieczność przeprowadzenia (przed Sądem Okręgowym) na nowo przewodu sądowego w całości”.Dodatkowo zauważyć należy, że w zaleceniach (pkt 5.3.2. uzasadnienia) nie wskazano żadnego dowodu, który nie został przeprowadzony przez Sąd pierwszej instancji, a który byłby istotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Nakazano jedynie ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe w pełnym zakresie (czyli ponowić to, co zostało już dokonane – uwaga SN), a także ewentualnie (podkreślenie SN) dopuścić inne dowody jeśli wyłoni się taka potrzeba w celu rzetelnego rozpoznania wniesionej sprawy.Jako środek do tego celu Sąd Apelacyjny nakazuje:1.ukształtowanie przekonania na podstawie gruntownej analizy wszystkich dowodów ocenionych zgodnie z nakazem płynącym z art. 7 k.p.k.;2.dokonanie rzetelnych ustaleń faktycznych, opartych na całokształcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;3.sporządzenie uzasadnienia zgodnego z wymogami art. 424 k.p.k.Natomiast w orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się, że w obowiązującym obecnie modelu postępowania odwoławczego, Sąd drugiej instancji zobowiązany jest do uzupełnienia materiału dowodowego w ramach przeprowadzonej kontroli odwoławczej i to niezależnie od rodzaju wyroku poddanego kontroli.

Dopiero po dokonaniu takiej czynności pojawia się kwestia zakresu orzekania sądu odwoławczego w związku ze stwierdzonymi uchybieniami o charakterze względnej przyczyny odwoławczej. W sytuacji obejmowania kontrolą wyroku innego niż uniewinniający, umarzający czy warunkowo umarzający postępowanie sąd odwoławczy orzeka reformatoryjnie (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17, OSNKW 2018, z. 7, poz. 51).Skoro zatem nieprawidłowo stwierdzono konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości, jako jedną z enumeratywnie wymienionych podstaw wydania orzeczenia w oparciu o art. 437 § 2 k.p.k., nie zachodzi też żadna z wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. i art. 454 k.p.k. sytuacji ograniczających możliwość wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia reformatoryjnego, to za trafny uznać należy zarzut sformułowany w skardze, że poprzez uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji doszło do naruszenia przepisu art. 437 § 2 k.p.k., które skutkować musiało uchyleniem orzeczenia kasatoryjnego i przekazaniem sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym, w toku którego uwzględnione zostaną wyrażone powyżej zapatrywania, a także wszystkie, bardzo szeroko i wnikliwie przedstawione okoliczności wymagające uwzględnienia przez sąd ponownie rozpoznający sprawę, a zawarte w uzasadnieniu uchylonego na skutek skargi prokuratora wyroku. (r.g.)[ms]