III KS 15/26 · Sąd Najwyższy

III KS 15/26 POSTANOWIENIE Dnia 12 maja 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Adam Roch w sprawie A. N. o przestępstwo z art. 212 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 12 maja 2026 r. skargi wniesionej przez obrońcę na wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z 16 października 2025r., sygn. IX Ka 593/25, uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Ostrowcu Świętokrzyskim z 30 stycznia 2025r., sygn. II K 463/24 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. postanowił:

1. oddalić skargę;

2. obciążyć oskarżoną A. N. kosztami postępowania skargowego. UZASADNIENIEWyrokiem z 30 stycznia 2025 r., sygn. II K 463/24, Sąd Rejonowy w Ostrowcu Świętokrzyskim uniewinnił A. N. od popełnienia zarzucanego jej czynu, kwalifikowanego z art. 212 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik oskarżyciela prywatnego, podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania odnoszący się co do zasady do oceny materiału dowodowego oraz błąd w ustaleniach faktycznych.Wyrokiem z 16 października 2025 roku, sygn.

IX Ka 593/25, Sąd Okręgowy ‎w Kielcach uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Skargę na orzeczenie sądu odwoławczego wniósł obrońca, zarzucając:1.naruszenie art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 437 § 1 i 2 k.p.k. polegające na uchyleniu wyroku sądu rejonowego i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, połączonym z wydaniem wiążących wskazań co do treści przyszłego rozstrzygnięcia poprzez wskazanie w uzasadnieniu, iż oskarżona powinna zostać skazana, a nawet deklarację, że sąd II instancji gdyby miał możliwości wynikające z ustawy samodzielnie wydałby wyrok skazujący, podczas gdy powołany przepis wprost zakazuje sądowi odwoławczemu formułowania dyrektyw co do winy oskarżonego lub ingerowania w przyszłe orzeczenie, czym rażąco przekroczył kompetencje sądu odwoławczego;2.rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez bezzasadne uchylenie wyroku uniewinniającego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, mimo że:1.nie zachodziły bezwzględne przyczyny odwoławcze z art. 439 k.p.k.,2.nie istniała konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości,3.stan faktyczny został prawidłowo i wyczerpująco ustalony przez sąd I instancji,4.materiał dowodowy był kompletny, logiczny i niesprzeczny, nie było potrzeby przeprowadzenia postępowania dowodowego od początku,5.uzasadnienie wyroku uniewinniającego było pełne, przekonujące i odpowiadało wymogom art. 424 k.p.k.,co oznacza, iż sąd odwoławczy nie był uprawniony do zastosowania rozstrzygnięcia kasatoryjnego, lecz powinien był utrzymać wyrok w mocy.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył co następuje.Wywiedziona przez obrońcę skarga nie zawierała argumentacji mogącej skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu.Zgodnie z art. 539a § 1 k.p.k., nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci skargi na wyrok sądu odwoławczego można wnieść tylko w sytuacji, gdy wydanie na etapie postępowania apelacyjnego orzeczenia o charakterze kasatoryjnym narusza treść art. 437 k.p.k. lub też gdy przy wydaniu tego orzeczenia wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 k.p.k.

Jednoznaczne brzmienie przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że sąd odwoławczy może uchylić wyrok sądu I instancji jedynie w sytuacji gdy wykaże, iż dotychczasowe rozstrzygnięcie jest dotknięte jedną z wad określonych w art. 439 § 1 k.p.k. lub na przeszkodzie dokonania korekty orzeczenia pierwszoinstancyjnego stoi dyrektywa wynikająca z treści art. 454 k.p.k., co wymaga dokonania analizy istniejącego materiału i wykazania wad w rozumowaniu sądu meriti albo zachodzi konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo w całości.

W każdej z tych sytuacji, sąd odwoławczy jest zobowiązany do wskazania, która z okoliczności wymienionych w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. stanowiła in concreto podstawę uchylenia wyroku sądu I instancji oraz przedstawić argumenty, które doprowadziły go do takiego wniosku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 6 lutego 2019 roku, sygn. IV KS 3/19).W analizowanej sprawie sąd okręgowy podstawą uchylenia wyroku uczynił art. 454 § 1 k.p.k., wypełniający regułę ne peius. W kontekście tym sąd odwoławczy jednoznacznie zakwestionował zasadność zapadłego rozstrzygnięcia uwalniającego oskarżoną A.

N. od popełnienia zarzucanego jej czynu. W części motywacyjnej sąd II instancji kategorycznie wskazał, że ocena dotychczas przeprowadzonych dowodów, a w szczególności prawidłowa ocena (subsumpcja) prawna ustalonego stanu faktycznego winna doprowadzić do odmiennego co do istoty orzeczenia, czemu w postępowaniu odwoławczym sprzeciwia się sformułowany w przepisie art. 454 § 1 k.p.k. zakaz ne peius (vide rubryka 4.1 formularza uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego). To właśnie powyższe stwierdzenie stało się celem pierwszego ze skargowych zarzutów.

Na tym tle obrońca starał się wykazać, że poprzez jednoznaczne ustalenie o konieczności wydania odmiennego co do istoty rozstrzygnięcia sąd odwoławczy przekroczył swoje merytoryczne kompetencje. Przedstawiony przez autora skargi wywód nie jest jednak zasadny. Dostrzec trzeba, że w judykaturze jednoznacznie wskazuje się, że możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego, umarzającego albo warunkowo umarzającego postępowanie karne i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k.

Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 września 2018 r., I KZP 10/18, OSNKW 2018, nr 11, poz. 73). Powyższe nakazuje stwierdzić, że sąd odwoławczy nie tylko nie wykroczył poza swoje merytoryczne uprawnienia, jak przekonuje skarżący, lecz w istocie w sposób modelowy dokonał ich wypełnienia. Niezasadność pierwszego z zarzutów skargowych co do zasady zwalnia od dalszej argumentacji, dotyczącej drugiego zarzutu.

Skoro w jego treści literalnie wskazano na zaistnienie przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k., a dokonano wyłącznie mylnej jej interpretacji, to poprawność wyroku sądu odwoławczego wątpliwości budzić nie może. Dla pełności wywodu wskazać jednak trzeba, że także drugi z zarzutów skargowych był całkowicie niezasadny. W kontekście tym przypomnieć trzeba, że Sąd Najwyższy w myśl przepisów rozdziału 55a Kodeksu postępowania karnego, jako organ procesowy powołany do rozpoznawania skargi na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego, nie jest organem uprawnionym do dokonywania własnej oceny zasadności zarzutów podnoszonych w apelacjach stron, do których odnosi się ten zaskarżony wyrok, ani też do przeprowadzania analizy poprawności argumentacji zaprezentowanej w związku z tymi zarzutami przez sąd odwoławczy (postanowienie Sądu Najwyższego z 21 sierpnia 2020 r., V KS 19/20).

Skarga kierowana przeciwko wyrokowi odwoławczemu o charakterze kasatoryjnym nie może być traktowana jako surogat zwyczajnego środka odwoławczego czy stanowić wehikułu procesowego wykorzystywanego jako platforma dla podnoszenia innych zarzutów, niż nawiązujące do naruszenia przepisów wskazanych w art. 539a § 3 k.p.k. (postanowienie Sądu Najwyższego z 1 kwietnia 2022 r., I KS 7/22). Postępowanie zainicjowane skargą wniesioną w trybie art. 539a § 1 k.p.k. służy jedynie kontroli zaistnienia podstaw do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Co najistotniejsze, przedmiotem tego postępowania nie jest merytoryczne badanie prawidłowości przeprowadzonej kontroli odwoławczej w aspekcie uchybień zarzucanych w apelacji, jak też zasadności uchybień stwierdzonych przez sąd odwoławczy (postanowienie Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2022 r., II KS 29/21). Sąd skargowy nie został upoważniony do kontrolowania przeprowadzonej w wyroku sądu odwoławczego oceny poszczególnych dowodów w płaszczyźnie odpowiedzialności karnej oskarżonego, zaś skarga na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego nie służy weryfikacji oceny dowodów dokonanej w II instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2021 r., IV KS 59/21).

Reasumując zatem, przedmiotem kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu skargowym jest jedynie kwestia badania podstaw określonych w art. 539a § 3 k.p.k., nie zaś kolejna instancyjna ocena sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2021 r., IV KS 28/21). Tymczasem w drugim z zarzutów skarżący w znacznej mierze skupił się na wykazywaniu błędów w poczynionych przez sąd odwoławczy przy rozpoznawaniu apelacyjnych zarzutów, przekonując o poprawności wyroku sądu I instancji, jednocześnie w samym tym zarzucie nie kwestionując spełnienia przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k.

Tymczasem jak wyżej wskazano, aspekt merytorycznej poprawności oceny zarzutów przez sąd ad quem nie podlega ocenie Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym skargą, o ile nie prowadzi do zaistnienia jednego z uchybień, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., czego jednak nie zarzucono, a także nie stwierdzono z urzędu. Wobec powyższego orzeczono jak na wstępie, po myśli art. 626 § 1 k.p.k. i art. 636 § 1 k.p.k. oraz art. 527 § 4 k.p.k. a contrario w zw. z art. 539f k.p.k. kosztami postępowania skargowego obciążając oskarżoną A.

N. . [J.J.][a.ł]