III KS 14/26 · Sąd Najwyższy

III KS 14/26 POSTANOWIENIE Dnia 13 maja 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Bednarek w sprawie oskarżonego D.P. oskarżonego o czyn z art. 220 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w dniu 13 maja 2026 r. skargi obrońcy oskarżonego na wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 19 listopada 2025 r., sygn. IV Ka 1126/25 uchylającego w zaskarżonej części wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa – Nowa Huta w Krakowie z 13 marca 2025 r., sygn. II K 410/23/N i przekazującego sprawę w uchylonej części Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. postanowił:

1. oddalić skargę;

2. kosztami sądowymi postępowania skargowego obciążyć oskarżonego.

UZASADNIENIE

D.P. został oskarżony o to, że w dniu 3 listopada 2021 roku w K. naraził na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pracownika B.K. będąc odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy, me dopełnił wynikającego stąd obowiązku właściwego nadzoru, poprzez niezareagowanie na nieprawidłowości w miejscu wylewania betonu, a w szczególności na obecność pokrzywdzonego w bezpośrednim sąsiedztwie rękawa pompy, w wyniku czego pokrzywdzony doznał urazu twarzoczaszki ze złamaniem kości nosa i utratą węchu, złamania kompresyjnego trzonu kręgu Th 5 co spowodowało u wymienionego naruszenie czynności narządu działa trwającego dłużej niż 7 dni,tj. o przestępstwo z art. 220 § 1 k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Nowa Huta w Krakowie wyrokiem z 13 marca 2025 r., sygn.

II K 410/23/N, uniewinnił oskarżonego od zarzucanego mu czynu. Na skutek apelacji prokuratora Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z 19 listopada 2025 r., sygn. IV Ka 1126/25, uchylił zaskarżony wyrok w części m.in. dot. ww. oskarżonego. Dla porządku należy wskazać, że pierwotnie sprawa dot. 3 osób ‎a sąd odwoławczy rozpoznawał apelację prokuratora co do dwóch oskarżonych, z tym, że rozstrzygnięcie uchylające dot. drugiego z nich nie było przedmiotem nn. postępowania. Skargę na powyższy wyrok zatem złożył jedynie obrońca oskarżonego D.P., w której zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:1.rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 i 410 k.p.k. - poprzez zastosowanie wyroku kasatoryjnego (uchylenie wyroku uniewinniającego ‎i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania), mimo że sąd odwoławczy po wszechstronnej, samodzielnej i szczegółowej analizie materiału dowodowego jednoznacznie przesądził o winie D.P., uznając, iż przyjął on na siebie rolę gwaranta nienastąpienia skutku i spełnił przesłanki odpowiedzialności z art. 220 k.k., a przy tym nie wskazał żadnej realnej potrzeby ponownego przeprowadzania całości lub znacznej części przewodu sądowego ani nierozpoznania istoty sprawy, co uczyniło z wyroku kasatoryjnego jedynie instrument obejścia zakazu reformationis in peius zamiast wyjątkowego środka służącego usunięciu konkretnych uchybień;2.naruszenie art. 454 § 1 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2 k.p.k. - polegające na instrumentalnym wykorzystaniu zakazu reformationis in peius: sąd odwoławczy najpierw de facto zrekonstruował wyrok skazujący w uzasadnieniu, formułując kategoryczne ustalenia co do winy, sprawstwa i roli gwaranta D.P. oraz oceniając błędność uniewinnienia, a następnie - powołując się na niemożność wydania wyroku skazującego z uwagi na art. 454 § 1 k.p.k. - zastosował wyrok kasatoryjny, przerzucając na sąd pierwszej instancji ciężar wydania skazania, czym naruszył gwarancyjną funkcję art. 454 § 1 k.p.k. i wypaczył cel instytucji wyroku kasatoryjnego;3.rażące naruszenie art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. - poprzez bezzasadne przyjęcie, że dopuszczenie przez sąd pierwszej instancji dowodu z opinii biegłego A.D. stanowi uchybienie uzasadniające uchylenie wyroku i przekazanie sprawy, podczas gdy - przy przyjętej przez sąd odwoławczy jednoznacznie pozytywnej ocenie opinii biegłego W.D. oraz kompletności pozostałego materiału dowodowego - uchybienie to mogło zostać naprawione przez pominięcie opinii A.D. i dokonanie własnej oceny pozostałych dowodów, bez potrzeby ponownego prowadzenia postępowania dowodowego przed sądem meriti;4.naruszenie art. 7 k.p.k. i 410 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. - przez przekroczenie granic kontroli odwoławczej i ukształtowanie uzasadnienia w sposób odpowiadający merytorycznemu wyrokowi skazującemu, tj.:1.szczegółowe i jednostronne przejęcie funkcji sądu meriti w ocenie opinii biegłego W.D., przy jednoczesnym całkowitym zdeprecjonowaniu znaczenia opinii A.D.,2.pominięcie rzeczywistej treści zastrzeżeń obrony i sprowadzenie ich do „polemicznych” uwag,3.zbudowanie na tej podstawie pełnej, „skazującej” narracji o zachowaniu D.P., bez nadania tej ocenie procesowego skutku w postaci merytorycznego rozstrzygnięcia (co uniemożliwia art. 454 § 1 k.p.k.), a przy jednoczesnym wykorzystaniu wyroku kasatoryjnego jako pozornego środka naprawczego.Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie w części dot.

D.P. i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym oraz ‎o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego kosztów obrony ‎w postępowaniu przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.W odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie.Sąd Najwyższy zważył co następuje:Wniesiona przez obrońcę oskarżonego D.P. skarga na wyrok sądu odwoławczego okazała się bezzasadna i w związku z tym podlegała oddaleniu.Skargę na wyrok sądu odwoławczego można bowiem wnieść wyłącznie z powodu naruszenia przez wyrok sądu odwoławczego (którym uchylono wyrok sądu pierwszej instancji i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania) art. 437 k.p.k. lub z powodu uchybień określonych w przepisie art. 439 § 1 k.p.k. (art. 539a ‎§ 3 k.p.k.).

Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z 8 lipca 2025 r. ‎II KS 13/25 i przywołanym tam orzecznictwem Sądu Najwyższego - skierowana bowiem przeciwko wyrokowi odwoławczemu o charakterze kasatoryjnym skarga nie może być zatem traktowana jako procesowy surogat zwyczajnego środka odwoławczego czy też stanowić wehikułu procesowego wykorzystywanego jako platforma dla podnoszenia innych zarzutów, niż nawiązujących do naruszenia przepisów wskazanych w art. 539a § 3 k.p.k. Nie służy ona bowiem ponownej weryfikacji zarzutów wyartykułowanych w zwyczajnym środku odwoławczym czy sanowaniu innych uchybień, których ewentualnie miał się dopuścić sąd odwoławczy.

Sąd Najwyższy, jako organ procesowy powołany - w myśl przepisów Rozdziału 55a Kodeksu postępowania karnego - do rozpoznawania skargi na wyrok kasatoryjny sądu odwoławczego, nie jest organem uprawnionym do dokonywania własnej oceny, ani zasadności zarzutów podnoszonych w apelacjach stron, do których odnosi się ten zaskarżony wyrok, ani też do przeprowadzania analizy poprawności argumentacji zaprezentowanej w związku z tymi zarzutami przez sąd odwoławczy. Postępowanie w trybie skargi na wyrok sądu odwoławczego nie służy do dublowania przeprowadzonej już w sprawie kontroli odwoławczej.

Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu jest tylko stwierdzenie, czy uchylając wyrok sądu pierwszej instancji z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, sąd odwoławczy kierował się podstawami wydania wyroku kasatoryjnego wskazanymi w art. 539a § 3 k.p.k. oraz czy takie rozstrzygnięcie było w konkretnej sprawie konieczne. Przesłanki, których zmaterializowanie się obliguje sąd odwoławczy do wydania orzeczenia kasatoryjnego i przekazania sprawy do rozpoznania sądowi pierwszej instancji zostały sprecyzowane w treści przepisu art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.

Ustawa kodeks postępowania karnego wymienia wśród nich wystąpienie którejkolwiek z bezwzględnych przyczyn odwoławczych wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., niezbędność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego oraz konieczność procedowania przez sąd odwoławczy w sposób zgodny z dyspozycją reguły ne peius, która ogranicza procesową dopuszczalność wydania przez sąd ad quem orzeczenia skazującego w układzie procesowym, w którym sąd pierwszej instancji uniewinnił oskarżonego.Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że rację ma skarżący, że lektura uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wskazuje, że Sąd Okręgowy w istocie przeprowadził pełną, własną rekonstrukcję zdarzenia i odpowiedzialności D.P., typową dla sądu meriti.

Istotnie szczegółowo omówił przebieg prac budowlanych, rolę poszczególnych osób na budowie, sposób zachowania oskarżonego i pokrzywdzonego, przywołał bogate piśmiennictwo i orzecznictwo – konkludując, że oskarżony D.P. przyjął na siebie rolę gwaranta nienastąpienia skutku, a także sformułował wprost oceny, że całokształt materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku o odpowiedzialności karnej D.P. z art. 220 k.k., a ustalenia sądu I instancji są błędne i alogiczne.Zdaniem autora skargi przyjmując sposób procedowania sąd odwoławczy stworzył pozorny mechanizm zachowania roli gwarancyjnej postępowania ukształtowanego jako postępowanie dwuinstancyjne, skoro – jak to ujął skarżący – merytoryczne rozstrzygnięcie zapadło w niniejszej sprawie na poziomie sądu odwoławczego, gdyż ten sąd odpowiedzialność za rozstrzygnięcie przerzucił na sąd meriti.

Sposób rozumowania skarżącego jest jednak błędny. Zgodnie z poglądem prawnym zawartym w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 września 2018 r., I KZP 10/18, który Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela - „możliwość uchylenia wyroku uniewinniającego, umarzającego albo warunkowo umarzającego postępowanie karne i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k.) zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) - stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k.

Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest niewystarczająca dla przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k..". Oznacza to, że sąd odwoławczy zobligowany jest albo uzupełnić postępowanie dowodowe, by upewnić się, że rozstrzygnięcie uniewinniające jest niezasadne, lub wyraźnie uargumentować, iż na podstawie zgromadzonego w sposób prawidłowy materiału dowodowego nie ma możliwości wydania wyroku uniewinniającego (vide postanowienie Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2025 r.

V KS 27/24). W niniejszej natomiast sprawie sąd odwoławczy precyzyjnie uzasadnił, dlaczego podzielił zarzuty apelacji prokuratora i wyciągnął z tego odmienną od sądu I instancji ocenę zgromadzonych dowodów i z tego powodu trudno czynić mu zarzut – skoro ocena materiału dowodowego jest niezbędna z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa procesowego, jak i wynikających z nich jednolitej praktyki orzeczniczej – co do zakresu stosowania przepisu art. 454 § 1 k.p.k., na który to przepis powołuje się w swoim rozstrzygnięciu sąd odwoławczy.

W sprawie niniejszej Sąd Okręgowy jasno wywiódł, że jego zdaniem argumentacja sądu I instancji prowadząca do uniewinnienia oskarżonego nie może się ostać. Zgodnie natomiast z regułami procesu karnego, stwierdzenie przez sąd odwoławczy, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, skutkujące w przypadku wystąpienia przeszkody z art. 454 § 1 k.p.k. wydaniem orzeczenia kasatoryjnego, wiąże sąd, któremu sprawę przekazano do ponownego rozpoznania jedynie w zakresie zapatrywań prawych sądu odwoławczego i jego wskazań co dalszego postępowania (art. 442 § 3 k.p.k.).

Nie ogranicza natomiast swobody sądu rozpoznającego ponownie sprawę w ocenie materiału dowodowego stanowiącego podstawę faktyczną jego rozstrzygnięcia – co w efekcie czyni zarzut 2 skargi bezpodstawnym.Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w treści skargi (pkt.1, 3 i 4), dotyczących de facto zakresu postępowania dowodowego, uznać należy te zarzuty za nieuprawnione. Przeprowadzenie przez Sąd Najwyższy tego rodzaju kontroli - z uwagi na ograniczony charakter skargi wobec brzmienia art. 539a § 3 k.p.k. - w niniejszym postępowaniu nie jest dopuszczalne.

Przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy w postępowaniu skargowym, nie jest uprawniony do kontroli przeprowadzonej w wyroku sądu odwoławczego oceny poszczególnych dowodów w aspekcie odpowiedzialności oskarżonych, zaś skarga na wyrok sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu I instancji nie jest środkiem służącym weryfikacji oceny dowodów dokonanej w II instancji. Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej. Rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania skargowego znajduje uzasadnienie w treści art. 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 2 k.p.k. [WB][r.g.] ‎