III KRS 7/05 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 7 grudnia 2005 r.

III KRS 7/05

Niedopuszczalne jest odwołanie do Sądu Najwyższego od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w przedmiocie nieprzedstawienia Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej kandydata na stanowisko sędziego.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2005 r. sprawy

z odwołania Andrzeja S. od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa [...] z dnia 16

marca 2004 r. w przedmiocie niepowołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego,

o d r z u c i ł odwołanie.

Uzasadnienie

Krajowa Rada Sądownictwa w uchwale z dnia 16 marca 2004 r. [...] postanowiła, że wymienieni w niej kandydaci, w tym Andrzej S., nie zostają przedstawieni

Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o powołanie do pełnienia

urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego.

Sędzia Andrzej S. wniósł odwołanie od powyższej uchwały do Sądu Najwyższego z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Krajowej Radzie Sądownictwa z powodu naruszenia § 14 pkt

1 i 2 w związku z § 20 zdanie pierwsze rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej z dnia 22 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowego trybu działania Krajowej

Rady Sądownictwa oraz postępowania przed Radą (Dz.U. Nr 152, poz. 1725) oraz

art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

(Dz.U. Nr 100, poz. 1082 ze zm.), przez naruszenie ust. II pkt 2 uchwały Krajowej

Rady Sądownictwa z dnia 17 lipca 2002 r. w sprawie kryteriów oceny kandydatów na

stanowiska sędziowskie przeprowadzanej przez prezesów sadów okręgowych i ape-

lacyjnych [...] w związku z art. 57 § 1 oraz art. 63 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.).

Odwołanie sędziego Andrzeja S. zawiera przede wszystkim stanowisko odwołującego się w kwestii dopuszczalności zaskarżenia tej uchwały. Zagadnienie wynika

na tle art. 13 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o KRS, który przewiduje możliwość odwołania się od uchwały KRS w sprawach indywidualnych do Sądu Najwyższego,

jednakże możliwość takiego odwołania w sprawie dotyczącej nieprzedstawienia

Prezydentowi RP wniosku o powołanie na stanowisko sędziego wyklucza zdanie

drugie powołanego przepisu. Pomimo takiej regulacji ustawowej sędzia Andrzej S.

uważa, że jego odwołanie powinno być przyjęte do rozpoznania przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji

oraz na podstawie art. 13 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o KRS. Prawo do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji ma bowiem charakter autonomiczny i samoistny

w relacji do innych praw i wolności konstytucyjnych. Chodzi o zasadę prawa konstytucyjnego, która powinna stanowić dla ustawodawcy wiążącą dyrektywę. Stosownie

zaś do treści art. 77 ust. 2 Konstytucji zakazane jest zamykanie drogi sądowej w dochodzeniu naruszonych wolności lub praw, czego ustawodawca także nie może naruszyć. Krajowa Rada Sądownictwa podejmując uchwały w indywidualnych sprawach sędziów rozstrzyga o możliwości wykonywania funkcji publicznej, co powinno

podlegać sądowej kontroli, zagwarantowanego przez art. 60 Konstytucji prawa dostępu obywateli do służby publicznej na jednakowych zasadach. Wyłączenie takiej

ochrony - zdaniem sędziego Andrzeja S. - naruszałoby prawo do równego traktowania przez władze publiczne oraz prawo do niedyskryminacji w życiu społecznym z

jakiejkolwiek przyczyny (art. 32 Konstytucji). Prawo do sądu jako prawo konstytucyjne w szczególnych przypadkach może być ograniczone przez określenie szczególnego trybu rozpoznawania konkretnej kategorii spraw, np. przez powierzenie ich

rozpoznawania sądom innym niż powszechne. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku spraw indywidualnych rozpatrywanych przez KRS, gdzie przewidziano jako regułę

możliwość odwołania do Sądu Najwyższego (art. 13 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy o

KRS). Sędzia Andrzej S. uważa, że gdyby przedstawiona przez niego argumentacja

wzbudziła wątpliwości, to Sąd Najwyższy powinien wystąpić z pytaniem prawnym do

Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym zgodności art. 13 ust. 2 zdanie drugie

ustawy o KRS z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 w związku z art. 32 i art. 60 Konstytucji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnieniem wstępnym - wynikającym z odwołania sędziego Andrzeja S. od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, wynikającej z jej kompetencji w zakresie

rozpatrywania i oceniania kandydatur na stanowiska sędziowskie (art. 1 ust. 1 pkt 2

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa) oraz w zakresie przedstawiania Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosków o powołanie sędziów w Sądzie Najwyższym, Naczelnym Sądzie Administracyjnym, sadach powszechnych i sądach wojskowych (art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa) - jest dopuszczalność takiego odwołania. Na gruncie obowiązującego „ustawowego” porządku

prawnego nie budzi wątpliwości i nie jest przez sędziego Andrzeja S. kwestionowane

ustanowienie niedopuszczalności takiego odwołania. Wynika to z brzmienia art. 13

ust. 2 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, w którym, po pierwsze, przewiduje się

prawo sędziego do odwołania się do Sądu Najwyższego od uchwały Krajowej Rady

Sądownictwa w sprawie indywidualnej, ale po drugie - wyraźnie wyklucza się (w

sformułowaniu „odwołanie nie przysługuje”) odwołanie w sprawach określonych w

art. 2 ust. 1 pkt 2, 3 i 6 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa.

Wskazując na powyższe uregulowanie sędzia Andrzej S. zmierza mimo to do

jego zakwestionowania ze względu na wskazane w odwołaniu przepisy Konstytucji

RP. Uważając, że należy uznać, iż zawarte w zdaniu drugim art. 13 ust. 2 ustawy o

Krajowej Radzie Sadownictwa wyłączenie odwołania jako sprzeczne z Konstytucją

straciło moc prawną, skarżący konstruuje w istocie nową normę prawną, którą miałoby wyrażać zdanie pierwsze art. 13 ust. 2 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa,

określającą uprawnienie sędziego do zaskarżenia do Sądu Najwyższego uchwały w

sprawie indywidualnej. Przy rozważaniu takiego stanowiska odwołującego się trzeba

podkreślić, że proponowane w odwołaniu skonstruowanie ustawowej normy prawnej

wykracza poza należącą do sądów właściwość w zakresie interpretacji i stosowania

prawa. Efektem sugerowanego „usunięcia” części regulacji staje się bowiem nieuniknione stworzenie w ten sposób innej, wyraźnie sprzecznej z uchwaloną przez ustawodawcę, normy prawnej. W obowiązującej regulacji ustawowej (art. 13 ust. 2

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa) zawarte jest zezwolenie na zaskarżenie

odwołaniem do Sądu Najwyższego pewnego zakresu uchwał w sprawach indywidualnych, z wyraźnym wyłączeniem uchwał w sprawach określonych w art. 2 ust. 1 pkt

2, 3 i 6 tej ustawy. Jeżeli zakwestionuje się te ustawowe wyłączenia, to w ten sposób

zmienia się istotę regulacji i w efekcie ustala nieprzewidzianą dotychczas w ustawie

nową normę prawną, określającą zaskarżalność takich uchwał, które przecież ustawodawca z zaskarżalności wyłączył.

Skoro takiej normy prawnej nie ma w ustawie, to powstaje zagadnienie czy

dopuszczalna byłaby jej rekonstrukcja ze względu na wskazane w odwołaniu przepisy Konstytucji RP. Sędzia Andrzej S. powołał się na bezpośrednie (art. 8 ust. 2

Konstytucji) zastosowanie art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Jednakże, poprzestając na uwagach dotyczących quasi prawotwórczej konstrukcji stanowiska odwołującego się, należy stwierdzić, że ze wskazanych przepisów Konstytucji nie da się

wyprowadzić - na zasadzie bezpośredniego stosowania - normy prawnej, która określałaby właściwość Sądu Najwyższego do rozpatrywania odwołań od określonych

uchwał Krajowej Rady Sądownictwa. Istotne w tym kontekście jest rozważenie konstytucyjnie określonej pozycji Krajowej Rady Sądownictwa jako strażnika niezależności sądów i niezawisłości sędziów (art. 186 ust. 1 Konstytucji), którego ustrój, zakres

działania i tryb pracy określa ustawa (art. 187 ust. 4 Konstytucji oraz przepisy ustawowe, w szczególności wyżej powoływany art. 13 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa) w relacji do Sądu Najwyższego, który sprawując nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania (art.

183 ust. 1 Konstytucji), wykonuje także inne czynności określone w Konstytucji i

ustawach (art. 183 ust. 2 Konstytucji). Konstytucja przekazała ustawodawcy - w ramach ustaw, o których mowa w art. 187 ust. 4 i art. 183 ust. 2 - określenie czynności

Sądu Najwyższego, które może on podejmować w stosunku do czynności wynikających ze sprawowania urzędu przez Krajową Radę Sądownictwa.

Z obowiązującego porządku prawnego obejmującego w pierwszym rzędzie

Konstytucję, a w obrębie ustaw - ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa i ustawę o

Sądzie Najwyższym oraz Prawo o ustroju sądów powszechnych - nie wynika kompetencja Sądu Najwyższego do rozpatrywania odwołań od decyzji (uchwał) Krajowej

Rady Sądownictwa, które podejmuje ona w ramach czynności dotyczących rozpatrywania i oceniania kandydatury do pełnienia urzędu sędziowskiego oraz przedstawienia (lub nieprzedstawienia) Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosków o

powołanie sędziów. Konstytucja bowiem bezpośrednio tych kwestii nie uregulowała,

natomiast ustawodawca powierzył wprawdzie Sądowi Najwyższemu rozpoznawanie

odwołań od określonych uchwał Krajowej Rady Sądownictwa, wyraźnie jednakże

wyłączył z tego zakresu czynności wyżej wymienione.

Przedstawione wyżej ustalenia stwarzają wystarczającą podstawę do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, które wniósł do Sądu Najwyższego sędzia

Andrzej S. Dodać do tego można, że Sąd Najwyższy nie podzielił wyrażonej w odwołaniu sędziego Andrzeja S. krytyki ustanowionego w art. 13 ust. 2 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa wyłączenia możliwości odwołania się od określonych

uchwał Krajowej Rady Sądownictwa, ze względu na wskazane przepisy Konstytucji

RP. Należy tu zwrócić uwagę przede wszystkim na dwa aspekty odnoszące się do

treści krytykowanej w odwołaniu regulacji. Po pierwsze, że przedmiotowe wyłączenie

odnosi się do specyficznej grupy spraw indywidualnych, w których - tak jak w rozpatrywanym przypadku - Krajowa Rada Sądownictwa korzysta z przysługującej jej

kompetencji w zakresie wyboru kandydata do pełnienia urzędu sędziowskiego. Po

drugie, patrząc na zagadnienie z punktu widzenia osoby (kandydata) starającego się

o powołanie do pełnienia urzędu sędziowskiego, trzeba zauważyć, że obowiązujący

porządek prawny osobie takiej nie zapewnia - w każdym razie nie na zasadzie prawa

podmiotowego - prawa do uzyskania stanowiska sędziego. Wynikają stąd konsekwencje odnoszące się do poruszonych w odwołaniu sędziego Andrzeja S. problemów konstytucyjnych. Nie ma racji odwołujący się, że jego prawo do zaskarżenia

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa wynika z prawa do sądu, ukształtowanego w

art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, ze skierowanym ponadto do ustawodawcy zakazem zamykania drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw (art. 77 ust. 2).

Problem w tym, że brak jest przekonywającego przedstawienia prawa do uzyskania

stanowiska sędziego, a z tego powodu nie powstaje prawo do rozpatrzenia sprawy w

rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Prawo do sądu nie może być bowiem odrywane

od jego materialnego sensu dotyczącego uzyskania możliwości realnej (skutecznej)

ochrony praw na drodze sądowej, że zainteresowany, w oparciu o dostatecznie

ukształtowane w przepisach prawa warunki, może domagać się i może uzyskać, zaspokojenie swego roszczenia. W rozpatrywanym przypadku sytuacja taka nie zachodzi. Skarżący nie ma wynikającego z przepisów prawa roszczenia o przedstawienie

Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej jego kandydatury na stanowisko sędziego

Sądu Okręgowego i nie może w związku z tym powoływać się na wynikające z Konstytucji prawo do sądu, bo nie przysługuje mu roszczenie, którego ochrony Sąd Najwyższy mógłby mu udzielić.

Z przedstawionych przyczyn, wobec niedopuszczalności odwołania sędziego

Andrzeja S., Sąd Najwyższy postanowił na podstawie art. 13 ust. 6 ustawy o Krajo-

wej Radzie Sądownictwa w związku z art. 3986 § 2 i § 3 k.p.c. odpowiednio zastosowanych.