III KRS 4/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KRS 4/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z odwołania Z. K.

z udziałem T. S., R. S., A. W.-B.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr […] z dnia 5 listopada 2013 r. w

przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na trzy wolne

stanowiska sędziowskie w Sądzie Okręgowym w J., ogłoszone w Monitorze

Polskim z 2013 r., poz. 155,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 marca 2014 r.,

uchyla zaskarżoną uchwałę w części dotyczącej T. J. S., R. S.,

A. W.-B. oraz Z. K. i w tym zakresie przekazuje sprawę Krajowej

Radzie Sądownictwa do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Krajowa Rada Sądownictwa podjęła w dniu 5 listopada 2013 r. uchwałę

nr […] w przedmiocie przedstawienia Prezydentowi Rzeczpospolitej Polskiej,

z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na trzy wolne stanowiska

sędziowskie w Sądzie Okręgowym w J., ogłoszone w Monitorze Polskim z 2013 r.,

poz. 155, sędziów Sądu Rejonowego w J. – T. J. S. i R. S. oraz sędzię

Sądu Rejonowego w Z. - A. W.-B.. Jednocześnie nie przedstawiła kandydatur

zgłoszonych przez sędzie S. M. B.-M.,

A. E. K.-R., L. O.-K.,

J. S.

oraz sędziego Z. K..

Uchwałę zaskarżył sędzia Sądu Rejonowego Z. K., wnosząc o jej uchylenie

w części dotyczącej jego oraz osób, wobec których Rada podjęła decyzję

o przedstawieniu ich kandydatur Prezydentowi. Zarzucił, że jego kandydatura

nie została przedstawiona Prezydentowi „do powołania” wskutek niezastosowania

przy ocenie kandydatów na urząd sędziego w tym Sądzie „reguł i kryteriów awansu,

które odpowiadałyby zasadom równego dostępu do służby publicznej, równego

taktowania oraz zasadom demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego

zasady sprawiedliwości społecznej (naruszenie art. 2, 32 i 60 Konstytucji),

niedokonania wszechstronnego

rozważenia

wszystkich okoliczności sprawy

na podstawie udostępnionej dokumentacji (naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy

z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, Dz.U. Nr 126, poz. 714

ze zm.; dalej „ustawa o KRS”), pominięcia w procesie nominacji danych i wniosków

opinii o nim oraz nieporównanie jego ocen i wyników z innymi kandydatami

oraz niezastosowania ustawowych kryteriów kolejności kandydatów na liście

rekomendowanych, lecz oparcie rozstrzygnięcia na bliżej nieznanych przesłankach

natury pozaustawowej, takich jak oceny ze studiów i egzaminu sędziowskiego,

z pominięciem kwalifikacji zdobytych w toku pracy na stanowisku sędziego

i posiadanego doświadczenia (naruszenie art. 35 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o KRS)”.

Zarzucił, że Rada podjęła zaskarżoną uchwałę z naruszeniem art. 58 § 1 i 2 ustawy

z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2013 r., poz. 427 ze zm.), przez przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia

wyników trzech głosowań zgromadzenia ogólnego przedstawicieli sędziów

Sądu Apelacyjnego przeprowadzonych na grupy kandydatów wyodrębnione

ze względu na ich preferencje co do pracy w konkretnych wydziałach Sądu.

Podał, że przez uwzględnienie jego osoby w każdym głosowaniu w zestawieniu

z częścią tylko pozostałych uzyskał 119 głosów, co jest poparciem najwyższym.

W związku z niezamieszczeniem w zaskarżonej uchwale uzasadnienia

dotyczącego przyczyn odmowy przedstawienia jego kandydatury postawił zarzut

naruszenia art. 42 ust. 1 i 3 ustawy o KRS.

Podał, że jest sędzią od 1999 r. z roczną przerwą, na skutek sprzecznej

z prawem uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w sprawie nieprzedstawienia jego

wniosku

o

powołanie

na

poprzednio

zajmowane

stanowisko

sędziego

w Sądzie Rejonowym w J., uchylonej wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia

26 kwietnia 2012 r., III KRS 10/12. Orzekał w czterech wydziałach z bardzo dobrymi

ocenami. Powierzano mu różne funkcje na wiele lat, najpierw zastępcy

przewodniczącego w wydziale karnym (dwa lata), a po zmianie wydziału - funkcję

przewodniczącego wydziału w wydziale gospodarczym do spraw upadłościowych

i naprawczych (przez siedem lat). Był również przez wiele kadencji członkiem

zgromadzenia Sądu Okręgowego w J. oraz kolegium tego Sądu. Ukończył studia

podyplomowe na Uniwersytecie […] z zakresu prawa cywilnego i ekonomii,

pogłębił wiedzę,

uczestnicząc

w

wielu

szkoleniach

organizowanych

przez

Ministerstwo Sprawiedliwości i Szkołę Sądownictwa. Jego kwalifikacje były

oceniane

w

toku

obecnego

postępowania

przez

wizytatora

do

spraw

gospodarczych Sądu Apelacyjnego w […] sędzię I. B., która w opinii podkreśliła

jego

„decyzyjność”,

brak

„pustych

terminów”

i

dobre

przygotowanie

do rozpoznawanych spraw. Oceniany jest jako osoba pracowita, obowiązkowa

i sumienna, cechująca się wysoką kulturą osobistą i zawodową, mająca wzorcowe

relacje ze współpracownikami i podwładnymi. W jego ocenie, pozostali kandydaci

nie cechowali się tymi przymiotami.

Krajowa Rada Sądownictwa wniosła o oddalenie odwołania, wskazując na

przyznane jej prawo do własnej oceny osób zgłaszających się na wolne stanowiska

sędziowskie. Podniosła, że przy podjęciu zaskarżonej uchwały dokonała - jak w

każdym

postępowaniu

nominacyjnym

-

wszechstronnej

oceny

wszystkich

zgłoszonych kandydatur, uwzględniając przesłanki ustawowe wskazane w treści

uchwały. Przy ocenie kandydatów zgłoszonych na trzy wolne miejsca w Sądzie

Okręgowym w J. - w tym odwołującego się - uwzględniono całą dokumentację,

a na jej

podstawie

kompleksowo

rozpatrzono

wszystkie

kandydatury

na posiedzeniu zespołu członków Krajowej Rady Sądownictwa, a następnie

na posiedzeniu Rady. Brak w treści uchwały szczegółowej analizy porównawczej

kandydatów przedstawionych Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie

oraz pozostałych osób ubiegających się o stanowisko sędziego w Sądzie

Okręgowym w J. nie świadczy niedokonaniu takich ocen i o pominięciu

w odniesieniu do któregokolwiek z kandydatów takich elementów, jak poparcie

kolegium Sądu Apelacyjnego w […] oraz zgromadzenia przedstawicieli sędziów

Apelacji […], oceny ze studiów i z egzaminu sędziowskiego oraz dotychczasowej

drogi zawodowej każdego z nich. Rada szerzej zaprezentowała kandydatury

T. J. S., R. S. i A. W.-B., wskazując na elementy, które zdecydowały o ich wyższej

ocenie i w tym kontekście w uzasadnieniu uchwały zostały przytoczone ustalenia

i przesłanki, mające znaczenie rozstrzygające.

W nawiązaniu do zarzutu naruszenia art. 58 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych Krajowa Rada Sądownictwa podniosła, że głosowanie

na kandydatów na trzy wolne na stanowiska sędziowskie w Sądzie Okręgowym

w J. odrębnie do wybranych wydziałów dotyczyło wszystkich kandydatów i wobec

wszystkich zastosowano te same kryteria głosowania. Kandydatura odwołującego

się była głosowana trzykrotnie, a więc tyle razy, ile było wolnych stanowisk

sędziowskich w Sądzie Okręgowym w J., jednak nie uzyskał on 119 głosów

poparcia, a tym samym więcej niż kandydaci wybrani przez Radę, gdyż głosy

oddane w odrębnych głosowaniach nie sumują się.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie przed Krajową Radą Sądownictwa w celu wyłonienia z licznej

grupy kandydatów mających prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych

zasadach, jako spełniających kryteria obywatelstwa i korzystania z pełni praw

publicznych (art. 60 Konstytucji), ma charakter konkursu. Wielość kandydatów i

wielość kryteriów, z uwzględnieniem – jako podstawowych – ich kwalifikacji

zawodowych i cech osobowości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca

2012 r., III KRS 17/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja

2012 r., III KRS 14/12, niepubl.) wymaga podejmowania przez Radę uchwał w

sprawach indywidualnych po wszechstronnym rozważeniu sprawy (art. 33 ust. 1

ustawy o KRS). Oznacza to, że wyłonienie tego kandydata, który zostanie

przedstawiony do nominacji sędziowskiej nie ma cech bezpośredniej rywalizacji,

porównywania każdego z każdym, ważenia cech kandydata przedstawionego i

każdego z tych, którzy nie przeszli procedury z pozytywnym skutkiem. Stanowisko

Rady odzwierciedla sumę wielu cech każdego z kandydatów dającą obraz

"najlepszych" ze wszystkich, bez eksponowania cech „gorszych” kandydatów. Sąd

Najwyższy wyraził podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd,

że niezaprezentowanie w uzasadnieniu uchwały szczegółowej charakterystyki

kandydatów, których Rada postanowiła nie przedstawić Prezydentowi RP z

wnioskiem o powołanie na stanowisko sędziego, nie narusza art. 42 ust. 1 w

związku z art. 44 ust. 3 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 12 czerwca 2012 r., III KRS 15/12, OSNP 2013 nr 13-14, poz.

166 oraz z dnia 12 czerwca 2013 r., III KRS 201/13, niepubl. oraz z dnia 13 lipca

2012 r., III KRS 17/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 194).

Uwzględniając także kognicję Sądu Najwyższego zakreśloną w art. 13 ust. 2

ustawy o KRS, nieobejmującą merytorycznej oceny sprawy rozstrzygniętej w

uchwale (por. pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27

maja 2008 r., SK 57/06, OTK–ZU 2008 nr 4A, poz. 63 i ugruntowane w tej kwestii

stanowisko Sądu Najwyższego), należy uznać, że decyzję Rady uzasadnia

wystarczająco

wymienienie

wyróżniających

cech

pozytywnych

kandydatów

rekomendowanych do nominacji i ogólne wskazanie, że pozostali – traktowani

łącznie – takich cech nie wykazywali. Jeżeli Rada nie głosuje negatywnie, czyli

podejmuje uchwałę o przedstawieniu kandydata do nominacji sędziowskiej, nie

musi wskazywać racji, którymi kierowała się decydując o nieoddaniu głosów za

każdym z innych kandydatów. Krajowa Rada Sądownictwa, jako organ kolegialny,

wyraża swoje stanowisko w głosowaniu, bez obowiązku przedstawiania motywów,

jakimi kierowali się jej poszczególni członkowie przy oddawaniu głosów (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2011 r., III KRS 13/11, niepubl.).

Gwarancja

ochrony

sądowej

procesu

nominacyjnego

nie

obejmuje

porównawczej oceny kwalifikacji i wiarygodności kandydatów do urzędu sędziego,

lecz zachowanie konstytucyjnej gwarancji dostępu do służby publicznej według

przejrzystych i weryfikowalnych kryteriów doboru kandydatów (por. art. 2, 32 ust. 1 i

art.

Konstytucji

RP).

Respektowanie

zasady

jednakowego

(równego)

traktowania wszystkich kandydatów uczestniczących w procedurze nominacyjnej

bez dyskryminowania któregokolwiek musi być zapewnione w uregulowanym w art.

31, 34 i 35 ustawy o KRS postępowaniu zespołu Rady oraz w unormowanym w art.

33 i 37 tej ustawy postępowaniu Rady in pleno. Decyduje przede wszystkim ocena

kwalifikacji

kandydatów,

a

ponadto

ich

doświadczenie

zawodowe,

opinie

przełożonych, rekomendacje, publikacje i inne dokumenty dołączone do karty

zgłoszenia, a także opinia kolegium właściwego sądu i ocena zgromadzenia

ogólnego sędziów. Są to kryteria uwzględniane przy ustalaniu kolejności

kandydatów na liście sporządzanej przez zespół Rady, ujęte w art. 35 ust. 2 ustawy

o KRS.

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się, ukształtowany na gruncie

poprzedniej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

(jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 11, poz. 67), pogląd co do niewyczerpującego

charakteru tego wyliczenia, a także braku gradacji ważności – poza kryterium

kwalifikacji – poszczególnych jego elementów. Przyjmuje się, że o wyborze

kandydata decyduje ocena całościowa, wynikająca z łącznego zastosowania

wymienionych przesłanek (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 października

2009 r., III KRS 13/09, OSNP 2011 nr 13-14, poz. 196, z dnia 13 lipca 2012 r.,

III KRS 17/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 194, z dnia 14 stycznia 2010 r., III KRS

24/09, niepubl. i z dnia 17 sierpnia 2010 r., III KRS 10/10, niepubl.), przy czym Sąd

Najwyższy nie weryfikuje wyboru, jeżeli nie wynika on z błędnego ustalenia stanu

faktycznego lub naruszenia prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17

sierpnia 2010 r., III KRS 6/10, OSNP 2012 nr 1-2, poz. 25).

Przejawem naruszenia przez Radę prawa może być dokonanie wyboru

kandydata do przedstawienia do nominacji na stanowisko sędziowskie przy

posłużeniu się kryterium dokonywania ocen kwalifikacyjnych niejednakowych,

nieczytelnych i niewymiernych, niepoddających się co do tych cech ocenie

instancyjnej.

Z uzasadnienia uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 5 listopada

2013 r. wynika, że przy ocenie kandydatów uwzględniono w odniesieniu do

wszystkich uczestników postępowania rekomendację przedstawioną przez zespół

członków

Krajowej

Rady

Sądownictwa,

uwzględniającą

przede

wszystkim

doświadczenie zawodowe, opinie przełożonych, opinię kolegium właściwego sądu

oraz ocenę właściwego zgromadzenia ogólnego sędziów. Wobec każdego

uwzględniono te same okoliczności, mające obrazować ich predyspozycje do

pełnienia

urzędu

na

stanowisku

sędziego

Sądu

Okręgowego

w

J.,

przy czym zasadnicze znaczenie przypisano kwalifikacjom kandydata uzyskanym

podczas

studiów

i

W pełni weryfikowalne

aplikacji

jest

sądowej,

kryterium

potwierdzonych

ocen

osiągniętych

najwyższą

przez

oceną.

kandydatów

ze studiów i z egzaminu sędziowskiego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

14 stycznia 2014 r., III KRS 237/13, niepubl.), choć trzeba przyznać odwołującemu

się rację, że kwalifikacje rosną wraz z wieloletnią praktyką.

Poza tym Rada kierowała się poparciem środowiska sędziowskiego dla

przedstawionych kandydatur, konstatując, że „cała ich trójka” uzyskała pozytywne

opinie kolegium Sądu Apelacyjnego w […], a na zgromadzeniu przedstawicieli

sędziów Apelacji […] poparcie w kolejności – R. S., A. W.-B. i T. J. S..

Po analizie poparcia pozostałych kandydatów Rada stwierdziła, że żaden inny

kandydat nie uzyskał nawet zbliżonych wyników.

To stwierdzenie Rady zostało oparte na wynikach trzech odrębnych

głosowań obejmujących grupy kandydatów na stanowisko sędziowskie w Sądzie

Okręgowym w J. w zależności od ich oświadczeń co do wyboru preferowanego

wydziału tego Sądu. Wyniki te, wyrażone w liczbach, ujawniały, że w zgromadzeniu

przedstawicieli sędziów Apelacji […] głosowało 98 sędziów. W pierwszym

głosowaniu, opisanym jako dotyczące stanowiska w wydziale cywilnym oddano

65 głosów poparcia dla A. W.-B., 43 głosy poparcia dla S. B.-M., 31 głosów

poparcia dla J. S., 32 głosy poparcia dla L. O.-K., 25 głosów poparcia dla A. K.-R.,

44 głosy poparcia dla Z. K. i 51 głosów poparcia dla T. S.. W drugim głosowaniu –

na drugie stanowisko w wydziale cywilnym - za A. W.-B. głosowało 59 osób,

za S. B.-M. 42 osoby, za J. S. 39 osób, za L. O.-K. 33 osoby, za A. K.-R. 34 osoby,

za Z. K. 41 osób, a za T. S. 51. W trzecim głosowaniu, na stanowisko sędziego

w wydziale pracy i ubezpieczeń społecznych oddano głosy tylko na R. S. (82)

i Z. K. (34).

Przedstawione wyniki głosowania nie mogły stanowić o ocenie kandydatów

wymaganej od zgromadzenia na podstawie art. 34 ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych, uwzględnianej przez zespół Krajowej Rady Sądownictwa przy

opracowaniu listy rekomendowanych kandydatów (art. 35 ust. 1 ustawy o KRS),

choć trafnie Rada oceniła, że jako przyjęte kryterium, dotyczyły jednakowo

wszystkich kandydatów, żadnego niewyróżniające ani niedyskryminujące, gdyż

wszyscy podlegali tym samym trzem głosowaniom.

Właściwy sposób uzyskania oceny, przewidziany w art. 58 ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych, polega na rozpatrzeniu wszystkich kandydatur na

tym samym posiedzeniu zgromadzenia i ich ocenę w drodze głosowania. W

przepisie tym jest mowa o jednym głosowaniu. W związku z tym, że zgromadzenie

ogólne ocenia kandydatów, a nie wyłania ich ani i nie eliminuje, głosowanie

członków zgromadzenia ma charakter precedencyjny (rankingowy), którego cel

może być spełniony tylko wówczas, gdy członkowie tego samego posiedzenia

zgromadzenia

ogólnego

oddadzą

głosy

jednocześnie

co

do

wszystkich

kandydatów. Te same zasady kierują głosowaniem przewidzianym w art. 37 ust. 1

ustawy o KRS, obejmującym wszystkie zgłoszone kandydatury łącznie. Na

podstawie jego wyników Rada podejmuje uchwałę obejmującą rozstrzygnięcia w

przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego

oceniając jednocześnie wszystkich kandydatów. Dzielenie kandydatów na grupy i

głosowanie na niektórych z nich nie daje wyniku wyłonienia kandydatów na wolne

stanowisko w danym sądzie; inne szanse w głosowaniu mają kandydaci w

konkurencji z wszystkimi kandydatami, a inne w konkurencji z ich niepełnym

zestawem. Tylko głosy oddane jednocześnie na wszystkich uwidaczniają

porównanie odpowiednich cech wszystkich kandydatów. Rzecz jasna, głosy

uzyskane w każdym z tych głosowań nie sumują się, lecz nie można pominąć, że

trzykrotne zagłosowanie na jednego z kandydatów, sędziego Z. K., ujawniło

wysokie poparcie dla niego, choć dało nieoczywisty wynik 119 głosów.

W rezultacie sposób głosowania przez gromadzenie przedstawicieli sędziów

Apelacji […] na kandydatów do stanowisk sędziego w Sądzie Okręgowym w J.

spowodował uzyskanie wyniku, który nie ujawniał ocen ani preferencji tego

zgromadzenia co do osób, które zgłosiły swoje kandydatury na wolne stanowiska

w tym

Sądzie.

W

piśmiennictwie

trafnie

podniesiono,

że

obwieszczenie

Ministra Sprawiedliwości, o którym mowa w art. 56 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, dotyczy wolnego stanowiska w sądzie bez określania, z jakim

wydziałem sądu, a więc z jaką specjalizacją prawniczą jest ono związane.

Wspiera to pogląd odwołującego się, że o tym, kto do którego wydziału sądu będzie

przydzielony,

decyduje

się

po

procesie

rekrutacji

i

wręczeniu

nominacji

przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, stosownie do art. 22a ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych, natomiast podczas konkursu takiego

podziału nie można dokonywać. Wybór spośród uczestników konkursu osoby

mającej być przedstawioną Prezydentowi RP z wnioskiem o powołanie na wolne

stanowisko sędziowskie powinien uwzględniać specyfikę i potrzeby sądu,

do którego

pretenduje

kandydat,

jednak

niedopuszczalne

jest

ustawianie

głosowania w sposób zapewniający obsadę konkretnych wydziałów z naruszeniem

zasady jednakowego dostępu do służby publicznej (por. wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 29 listopada 2007 r., SK 43/06, Z.U. 2007/10A, poz. 130).

Z całą pewnością

ocena

grup

sędziów,

którzy

zadeklarowali

chęć

pracy

w konkretnym wydziale sądu lub nie złożyli deklaracji pracy w innym wydziale,

oznacza wyeliminowanie niektórych z kręgu osób mogących skutecznie ubiegać się

o stanowisko sędziego według różnicującego kryterium znajomości określonej

dziedziny prawa.

Zważywszy, że podstawę odwołania od chwały Krajowej Rady Sądownictwa

do Sądu Najwyższego stanowi – stosownie do art. 44 ust. 1 ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa – sprzeczność uchwały z prawem, należało zarzuty

podniesione w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw (por. art. 44 ust. 3

tej ustawy w związku art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) uznać za uzasadnione.

Rada podjęła uchwałę na podstawie stanowiska zespołu nieuwzględniającego

wymaganej w art. 35 ust. 2 pkt 2 i art. 37 ust. 1 ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oceny przydatności kandydatów na stanowisko sędziowskie w Sądzie

Okręgowym w J., biorąc pod uwagę jedynie ocenę kwalifikacji rozpatrywanych

kandydatur do pełnienia urzędu sędziowskiego w jednym z wydziałów tego Sądu.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.

w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa).

aw