III KO 94/25 · Sąd Najwyższy

III KO 94/25 POSTANOWIENIE Dnia 21 maja 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie M.L., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron, w dniu 21 maja 2026 r., wniosku SSN J.G. o wyłączenie SSN Z.K. od udziału w rozpoznaniu sprawy zainicjowanej pismem skazanej, stanowiącym sygnalizację potrzeby wznowienia postępowania kasacyjnego z urzędu, zarejestrowanej pod sygn. akt III KO 94/25, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k., p o s t a n o w i ł wyłączyć SSN Z.K. od udziału w rozpoznaniu sprawy III KO 94/25.

UZASADNIENIE

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa zainicjowana pismem skazanej M.L., stanowiącym sygnalizację potrzeby wznowienia postępowania kasacyjnego, zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2025 r., III KK 12/25, zarejestrowana pod sygn. akt III KO 94/25. Jako podstawę sygnalizacji skazana podała orzekanie przez Sąd Najwyższy z udziałem sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS) – SSN A.D., SSN A.R. i SSN P.K. Aktualnie, zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej z dnia 22 kwietnia 2026 r., został wyznaczony do rozpoznania tej sprawy następujący skład orzekający: SSN Z.K. (przewodniczący), SSN J.G. (sprawozdawca), SSN P.M.Pismem z dnia 4 maja 2026 r. sędzia sprawozdawca – SSN J.G. złożył wniosek o wyłączenie SSN Z.K. od udziału w rozpoznaniu sprawy z sygnalizacji wznowienia postępowania z urzędu. Podniósł, że sygnalizacja opiera się na argumentach dotyczących nienależytej obsady Sądu Najwyższego z uwagi na powołanie sędziów rozpoznających sprawę kasacyjną na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS.

W ocenie Sędziego sprawozdawcy wyłączone od orzekania w sprawie sygnalizacji powinny być wszystkie te osoby, które znajdują się w identycznej sytuacji – otrzymały nominacje sędziowskie w procedurze opisanej w piśmie skazanej. Sędziowie ci rozpoznając tę sprawę wypowiadaliby się bowiem na temat własnego statusu sędziowskiego, co bezsprzecznie czyniłoby ich, w postrzeganiu powszechnym, stronniczymi i stałoby w sprzeczności z zasadą nemo iudex in causa sua. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek okazał się zasadny.W pierwszej kolejności należy podkreślić, że dopuszczalne jest wyłączenie sędziego zainicjowane przez innego członka wyznaczonego kolegialnego składu orzekającego.

Przewiduje to art. 42 § 1 k.p.k., określając taką procedurę wyłączeniem z urzędu. Ponadto, w jednej z tez uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz.

22) wprost wskazano, że „kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez właściwy sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również przez każdego sędziego zasiadającego w jego składzie”. Sąd Najwyższy orzekał w przedmiocie wyłączenia sędziego w wielu sprawach, które były inicjowane w ww. sposób (por. m.in. postanowienia: z dnia 31 marca 2026 r., V KO 210/25 [KRI 1616]; z dnia 10 kwietnia 2026 r., III KO 16/25 [KRI 1627]; z dnia 15 kwietnia 2026 r., V KO 149/25 [KRI 1635]). Trafna jest argumentacja, że okoliczności podniesione w piśmie sygnalizującym potrzebę wznowienia postępowania z urzędu, dotyczące niezawisłości sędziego i niezależności sądu, powiązane ze sposobem powołania sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej, w tożsamym stopniu odnoszą się zarówno do sędziów rozpoznających w tej sprawie kasację, jak również sędziego wyznaczonego do składu orzekającego mającego rozpoznać sprawę zainicjowaną sygnalizacją skazanej, czyli SSN Z.K.

W takim układzie procesowym zachodzi identyczność sytuacji prawnej sędziów, których dotyczy okoliczność wskazana jako podstawa wznowienia postępowania z urzędu, jak i sędziego, który miałby rozstrzygać o potrzebie wznowienia tego postępowania. Tego typu postępowanie byłoby sprzeczne z sednem zakazu nemo iudex in causa sua.Ponadto, fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS stanowi podstawę do jego wyłączenia ze względu na konieczność zapewnienia skazanej dostępu do sądu niezależnego, bezstronnego, ustanowionego ustawą, w rozumieniu konstytucyjnym i konwencyjnym.

Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in. w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.

Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22. Jest ono także aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24; z dnia 17 grudnia 2025 r., I KK 359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK 433/25).Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19) udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w trybie ustawy nowelizującej (w efekcie czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20, oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia.[WB][a.ł] ‎