III KO 79/20 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KO 79/20 POSTANOWIENIE Dnia 28 sierpnia 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka w sprawie H. L. składającego zażalenie na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w G. z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt PR Ds. (…) o odmowie wszczęcia śledztwa, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 28 sierpnia 2020 r. wniosku Sądu Rejonowego w G. o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu w trybie art. 37 k.p.k. (sygn. akt X Kp (…)), na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario p o s t a n o w i ł nie uwzględnić wniosku i odmówić przekazania sprawy.

UZASADNIENIE

Do Sądu Rejonowego w G. wpłynęło zażalenie H. L. na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w G. z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt PR Ds. (…) o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez sędziego Sądu Rejonowego w G. w toku postępowania karnego o sygnaturze II K (…) i działania w ten sposób na szkodę interesu prywatnego H. L. , tj. w sprawie o czyn z art. 231 § 1 k.k. – wobec stwierdzenia, że postępowanie karne co do tego samego czynu wcześniej toczy się (art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.).

Sąd Rejonowy w G. podniósł, że jedną z osób, których dotyczyło zawiadomienie skarżącego jest sędzia tego Sądu K. R. B.. Sędzia ta orzekała zarówno w sprawie o sygn. akt II K (…), jak i w sprawie II Kp (…). Okoliczność ta, zdaniem wnioskującego Sądu, może wzbudzić przekonanie u postronnych obserwatorów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, a także u skarżącego, że w takiej sytuacji nie ma warunków do rzetelnego i obiektywnego rozpoznania przedmiotowej sprawy. Sąd ten wskazał, że w kategoriach dobra wymiaru sprawiedliwości jako warunku przekazania sprawy w trybie art. 37 k.p.k., mieści się potrzebna kształtowania w opinii społecznej przekonania o obiektywizmie sądów i bezstronności w rozpoznawaniu każdej sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek Sądu Rejonowego w G. nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że korzystanie z właściwości delegacyjnej w trybie art. 37 k.p.k. może nastąpić wyjątkowo, jako odstępstwo od konstytucyjnej zasady rozpoznania sprawy przez właściwy sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) w sytuacji, gdy zostanie wykazane przez sąd inicjujący to postępowanie, że dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga takiego postąpienia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2012 r., III KO 102/12, LEX nr 1231575).

Przez dobro wymiaru sprawiedliwości, które uzasadnia przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, w trybie określonym w art. 37 k.p.k., należy rozumieć także potrzebę ukształtowania w opinii społecznej przekonania o obiektywnym działaniu sądów i bezstronności w rozpoznaniu każdej sprawy. Do okoliczności przemawiających za przekazaniem sprawy należą sytuacje, które mogą wywierać wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie o braku warunków do rozpoznania danej sprawy w sposób w pełni obiektywny przez sąd właściwy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 czerwca 2018 r., V KO 39/2018, LEX nr 2509721; z dnia 14 marca 2018 r., IV KO 14/2018, LEX nr 2499824).

Jednak w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy nie uczynił zadość wskazanemu standardowi i w sposób wystarczający nie wykazał istnienia okoliczności mieszczących się w pojęciu „dobro wymiaru sprawiedliwości”, użytym w dyspozycji art. 37 k.p.k. Nie można uznać, że istnieje niebezpieczeństwo podważania przekonania o obiektywnym działaniu sądów i bezstronności sędziów w opinii społecznej w razie rozpoznania zażalenia H. L. przez właściwy Sąd Rejonowy w G.. Podkreślić należy, że dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia przede wszystkim za tym, aby w każdej sprawie zachowany został standard konstytucyjny rozpoznania jej przez sąd właściwy według procedury, w której się ona toczy.

Odstępstwo od tej zasady jest dopuszczalne w wyjątkowych sytuacjach, gdy wykazano, że konkretna sprawa, właśnie ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości, powinna być rozpoznana w sądzie innym niż miejscowo właściwy. Przepis art. 37 k.p.k. nie powinien podlegać interpretacji rozszerzającej. Nadmierne jego wykorzystywanie może podważać zaufanie do niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Dlatego odstąpienie od zasady rozpoznawania sprawy przez sąd właściwy miejscowo może nastąpić tylko w razie zaistnienia sytuacji jednoznacznie świadczącej, że pozostawienie sprawy w gestii tego sądu sprzeciwiałoby się dobru wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 czerwca 2018 r., V KO 39/2018, LEX nr 2509721; z dnia 6 czerwca 2018 r., IV KO 41/2018, LEX nr 2498080).Warunek ten nie jest spełniony w sprawie złożonego zażalenia, w którym skarżący zmierza de facto do wyeliminowania od rozpoznania sprawy wszystkich sędziów, do których mogłaby trafić jego sprawa, podnosząc oskarżenia praktycznie przeciwko wszystkim sędziom, którzy orzekali w sprawach jego dotyczących, a H.

L. nie był zadowolony z rozstrzygnięcia. Podważa tym samym zasadność rozpoznania jakiejkolwiek jego sprawy przez jakiegokolwiek sędziego tego Sądu. Takie oskarżenia czynione zupełnie bezkrytycznie i nie przedstawiające żadnych konkretnych zarzutów względem bezstronności sędziów Sądu Rejonowego nie mogą stać się podstawą do wykorzystania instytucji określonej w art. 37 k.p.k. To nie strona bowiem wybiera, przed jakim sądem zostanie rozpoznana jej sprawa, skoro kwestia ta uregulowana jest w przepisach procedury karnej. Nie można przyjąć, że złożenie zawiadomienia o przekroczeniu uprawnień przez jakiegokolwiek sędziego danego sądu powinno automatycznie prowadzić do wyłączenia od orzekania wszystkich sędziów tego sądu.

Taka konstatacja byłaby zbyt daleko idąca i mogłaby doprowadzić do paraliżu sprawowania wymiaru sprawiedliwości w ogóle. Z pewnością nie takiemu celowi służy norma art. 37 k.p.k. Chociaż niewątpliwie do okoliczności uzasadniających obawę o bezstronność sądu właściwego i spełniających powyższe kryterium należą sprawy, w których strony postępowania zarzucają sędziom np. przekroczenie uprawnień, to w niniejszej sprawie z pewnością nie zachodzi przypadek określony w art. 37 k.p.k. Nie może być najmniejszych wątpliwości dla opinii społecznej, że sędziowie Sądu Rejonowego w G. w sposób obiektywny i bezstronny oraz wolny od względów pozamerytorycznych orzekać będą w niniejszej sprawie.

Tym bardziej, że istotą postępowania zażaleniowego ma być jedynie kwestia formalna – mianowicie istnienie lub brak negatywnej przesłanki procesowej z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Naturalnie jednak sprawa obecna, w której H. L. jest zawiadamiającym o możliwości popełnienia przestępstwa, nie powinna być rozpoznawana przez sędziego, przeciwko któremu toczy się jednocześnie postępowanie z zawiadomienia tej osoby. Ta okoliczność nie stanowi jednak podstawy do wyeliminowania w ogóle tego Sądu od jej rozpoznawania.Wypada zauważyć, że okoliczność tego rodzaju, iż Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 26 maja 2020 r., w sprawie III KO 21/20, przekazał sprawę dotyczącą zażalenia H.

L. na postanowienie prokuratora do rozpoznania innemu sądowi, nie powoduje automatycznie obowiązku uwzględniania podobnych wniosków składanych w trybie art. 37 k.p.k. Obowiązkiem Sądu jest badanie każdorazowo istnienia bądź braku przesłanek do uwzględnienia tego rodzaju wniosków.Wskazane powyżej okoliczności faktyczne nie mogą więc uzasadniać zastosowanie instytucji właściwości delegacyjnej określonej w art. 37 k.p.k. i przekazanie sprawy innemu sądowi rejonowemu. Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.