III KO 79/11 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 16 LISTOPADA 2011 R.

III KO 79/11

1. Sędziego w jego czynnościach może zastąpić m. in. sędzia tego

samego sądu, na podstawie zarządzenia przewodniczącego wydziału lub

prezesa sądu, na wniosek sędziego lub z urzędu, w celu zapewnienia

sprawności postępowania (art. 45 § 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. –

Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.).

2. Zastąpienie sędziego przez sędziego tego samego sądu, nawet

jeżeli z innego wydziału (§ 60 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów

powszechnych, Dz. U. Nr 38, poz. 249 ze zm.), nie wymaga aktu delegacji,

który jest obligatoryjny w razie zastąpienia sędziego przez sędziego innego

sądu równorzędnego lub bezpośrednio wyższego albo bezpośrednio

niższego (art. 45 ust. 1 in fine u.s.p.).

Przewodniczący: sędzia SN K. Cesarz.

Sędziowie SN: T. Arytmiuk (sprawozdawca), B. Skoczkowska.

Sąd Najwyższy w sprawie Jana M., skazanego z art. 148 § 1 k.k. i

innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 16 listopada

2011 r. kwestii wznowienia z urzędu postępowania zakończonego

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 26 kwietnia 2007 r.,

utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia 28 sierpnia

2006 r.,

postanowił stwierdzić, że nie istnieją ustawowe podstawy do wszczęcia z

urzędu

postępowania

o

wznowienie

postępowania

zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 26 kwietnia 2007

r.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2006 r., Sąd Okręgowy w B. uznał Jana

M. za winnego popełnienia dwóch przestępstw określonych w art. 148 § 1

k.k. oraz w art. 158 § 3 k.k., i za to orzekł wobec niego karę łączną 25 lat

pozbawienia wolności.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionych od tego orzeczenia przez

obrońców oskarżonych (poza Janem M. w sprawie tej skazane zostały

jeszcze dwie inne osoby) i prokuratora, Sąd Apelacyjny w B. wyrokiem z

dnia 26 kwietnia 2007 r., zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, zaś Sąd

Najwyższy postanowieniem z dnia 12 grudnia 2007 r., oddalił kasacje

wniesione przez obrońców wszystkich skazanych, w tym m.in. kasację

obrońcy Jana M. jako oczywiście bezzasadną.

W adresowanym do Sądu Najwyższego piśmie z dnia 3 sierpnia 2011

r. skazany Jan M. wniósł (zresztą po raz kolejny) o ustanowienie dla niego

obrońcy z urzędu do sporządzenia wniosku o wznowienie postępowania

zakończonego

powołanym

wyżej

prawomocnym

wyrokiem

Sądu

Apelacyjnego w B. Uzasadniając wniosek wskazał przy tym, że w jego

ocenie w niniejszej sprawie ujawniła się okoliczność, która świadczy o

wystąpieniu – na etapie rozpoznania jego sprawy przez Sąd Okręgowy w B.

– bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. (nienależyta obsada sądu), które to uchybienie nie zostało, na skutek

niewłaściwej kontroli instancyjnej, dostrzeżone z urzędu przez Sąd

Apelacyjny w B., co skazany powiązał z kolei z faktem orzekania w składzie

Sądu odwoławczego byłej Prezes Sądu Okręgowego w B. Zdaniem Jana

M. nienależyta obsada Sądu pierwszej instancji wynikała z „delegowania”

do jego składu przez Prezesa tego sądu sędziów wydziału odwoławczego,

na co delegujący nie uzyskał zgody Kolegium sądu.

W pisemnym stanowisku prokurator Prokuratury Generalnej wyraził

pogląd, że w niniejszej sprawie brak podstaw do wznowienia z urzędu

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego

w B. z dnia 26 kwietnia 2007 r., utrzymującym w mocy wyrok Sądu

Okręgowego w B. z dnia 28 sierpnia 2006 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nie ulega wątpliwości, że wznowienie postępowania z powodu

uchybień, o których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., jest możliwe wyłącznie z

urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.), nie zaś na wniosek strony, jednakże strona –

nie dysponując w tym zakresie własnym wnioskiem o wznowienie

postępowania – może, w oparciu o treść art. 9 § 2 k.p.k., zasygnalizować

organowi procesowemu potrzebę podjęcia czynności ex officio (zob.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05, OSNKW

2005, z. 6, poz. 48).

W ten właśnie sposób, a więc jako inicjatywę Jana M. opartą o

przepis art. 9 § 2 k.p.k., potraktować należało skierowane do Sądu

Najwyższego pismo skazanego z dnia 3 sierpnia 2011 r. Stało się ono

podstawą do przeprowadzenia analizy akt sprawy, która wszelako nie

wykazała, aby w toku postępowania karnego prowadzonego przez Sąd

Okręgowy w B. w sprawie o sygn. III KK 230/05, a także na etapie

postępowania odwoławczego w Sądzie Apelacyjnym w B., doszło do

któregokolwiek z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., w tym w

szczególności sugerowanego przez skazanego rozpoznania sprawy w

instancji a quo przez sąd nienależycie obsadzony.

Prawdą jest, że delegowanie przez prezesa sądu okręgowego

sędziego sądu rejonowego albo sędziego sądu okręgowego do pełnienia

obowiązków sędziego na obszarze właściwości tego samego sądu

okręgowego, na czas nie dłuższy niż miesiąc w ciągu roku, w oparciu o

przepis art. 77 § 8 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm., dalej w tekście określanej

jako u.s.p.), wymaga uprzedniego uzyskania zgody kolegium sądu

okręgowego, zaś nie dochowanie związanych z taką delegacją wymogów

(m.in.

w

wypadku

braku

zgody

kolegium)

skutkuje

wystąpieniem

bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

(zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 października 2008 r., III KK

288/08, LEX nr 465924; z dnia 11 lutego 2009 r., II KK 265/08, LEX nr

486547; z dnia 17 maja 2011 r., III KK 104/11, LEX nr 795788). Rzecz w

tym, co trafnie zauważył w swoim pisemnym stanowisku prokurator

Prokuratury Generalnej, że w niniejszej sprawie o tego rodzaju delegacji nie

może być mowy, a to czyni bezprzedmiotowym – jak to zrobił w swoim

piśmie skazany – prowadzenie jakichkolwiek dywagacji na gruncie instytucji

określonej w powołanym wyżej przepisie art. 77 § 8 u.s.p.

Z dokumentacji procesowej znajdującej się w aktach niniejszej sprawy

wynika w sposób jednoznaczny, że wyznaczenie przez Prezesa Sądu

Okręgowego w B. dwóch sędziów Wydziału Odwoławczego tego sądu w

osobach sędziów Sądu Okręgowego w B. Dariusza O. i Ireny R. do

orzekania w sprawie III K 230/05, nastąpiło w oparciu o przepis art. 45

u.s.p. w zw. z § 65 ust. 1 zd. 2 oraz ust. 2 obowiązującego wówczas

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. –

Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr

38, poz. 218 ze zm.), a nie na podstawie art. 77 § 8 u.s.p. Zgodnie z

powołanymi regulacjami (analogiczne przewidziane są obecnie w § 60 ust.

1 zd. 2 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego

2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych – Dz. U. Nr 38, poz.

249 ze zm.), sędziego w jego czynnościach może zastąpić m.in. sędzia

tego samego sądu, na podstawie zarządzenia przewodniczącego wydziału

lub prezesa sądu, na wniosek sędziego lub z urzędu, w celu zapewnienia

sprawności postępowania (art. 45 § 1 u.s.p. w zw. z § 2 tego przepisu).

Jeżeli zachodzi przy tym potrzeba wyznaczenia sędziego z innego wydziału

do innych czynności sądowych (§ 65 ust. 2 Regulaminu z 1987 r. –

aktualnie § 60 ust. 2 Regulaminu z 2007 r.), przewodniczący wydziału

zwraca się w tej sprawie do prezesa sądu (§ 65 ust. 1 zd. 2 Regulaminu z

1987 r. i § 60 ust. 1 zd. 2 Regulaminu z 2007 r.). Takie zastąpienie

sędziego przez sędziego tego samego sądu nie wymaga przy tym aktu

delegacji, który obligatoryjny jest jedynie w razie zastąpienia sędziego

przez sędziego innego sądu równorzędnego lub bezpośrednio wyższego

albo bezpośrednio niższego (art. 45 ust. 1 in fine u.s.p.).

W przedmiotowej sprawie, w związku z brakiem możliwości

skompletowania składu sądu z sędziów Wydziału III Karnego Sądu

Okręgowego w B. (dwa wcześniejsze, zapadłe m.in. w stosunku do Jana M.

wyroki zostały uchylone wyrokami Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 20

stycznia 2005 r. i z dnia 15 listopada 2005 r., zaś sędziemu Wydziału III

Beacie O. udział w sprawie uniemożliwiał stan zdrowia), przewodniczący

tego wydziału wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w B. o wyznaczenie

do rozpoznania sprawy dwóch (art. 28 § 4 k.p.k.) sędziów innego wydziału

tego sądu, co też Prezes Sądu Okręgowego zarządzeniem z dnia 28

grudnia 2005 r. uczynił. Zarządzenie to, wydane w oparciu przepis art. 45

u.s.p. oraz o powołane wyżej unormowania regulaminu wewnętrznego

urzędowania sądów powszechnych, nie wiązało się więc z koniecznością

delegowania sędziów Dariusza O. i Ireny R., ponieważ jako sędziowie Sądu

Okręgowego w B. z racji aktu powołania mieli, bez potrzeby ich odrębnego

delegowania, prawo do orzekania w tym sądzie, i to nie tylko w wydziale do

którego organizacyjnie zostali przydzieleni. Tym samym wyrokujący w tej

sprawie w dniu 28 sierpnia 2006 r. z udziałem wymienionych sędziów Sąd

Okręgowy

w

B. był

obsadzony

prawidłowo,

co

czyni

również

nieuprawnionym twierdzenie skazanego o dokonaniu w tym zakresie przez

Sąd Apelacyjny w B. niewłaściwej kontroli instancyjnej. Za pozbawione

jakichkolwiek podstaw uznać należy przy tym supozycje Jana M. co do

wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia z pominięciem okoliczności

wskazanych w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na udział w składzie tego

sądu sędziego Sądu Apelacyjnego Nadziei S., pełniącej poprzednio funkcję

Prezesa Sądu Okręgowego w B. Tego rodzaju twierdzenie uznane być

musi wyłącznie za niczym nie popartą insynuację, zaś skazany podnosząc

powyższą okoliczność całkowicie przeoczył, że zarządzenie o zastąpieniu

sędziów Wydziału III Karnego Sądu Okręgowego w B. sędziami Wydziału

Karnego Odwoławczego tego sądu wydał Prezes Sądu Okręgowego w

osobie sędziego Jarosława K., a nie sędziego Nadziei S.

Prawidłowa była wreszcie delegacja do orzekania w Sądzie

Apelacyjnych w B. dla sędziego Sądu Okręgowego w W. – Tomasza W.

Uwzględniając, że w toku przedmiotowego badania sprawy przez Sąd

Najwyższy nie potwierdziły się sugerowane przez skazanego okoliczności

świadczące o wystąpieniu uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k.,

orzeczono jak na wstępie.