III KO 53/22 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KO 53/22 POSTANOWIENIE Dnia 18 maja 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Klugiewicz w sprawie z wniosku Z. W., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 18 maja 2022 r. , wniosku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II AKa […], o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości, na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario, p o s t a n o w i ł: wniosku nie uwzględnić.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny w […] postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II AKa […], zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że sprawa dotyczy apelacji pełnomocnika Z. W. w sprawie z wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie za represje z tytułu wykonania wyroku byłego Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 14 października 1949 r., sygn. akt I K […], skazującego K. M. na karę 3 lat pozbawienia wolności.

Sąd zaakcentował to, że w sprawie wystąpił szczególny układ procesowy, kiedy to Sądowi odwoławczemu przedstawiono do rozpoznania apelację w sprawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie, będącej konsekwencją unieważnienia wyroku byłego Sądu Apelacyjnego w […], w której rolę reprezentanta strony (stationes fisci Skarbu Państwa) pełni Prezes Sądu Apelacyjnego w […]. W przekonaniu Sądu Apelacyjnego w […] taka sytuacja może rodzić przekonanie o braku warunków do obiektywnego rozpoznania sprawy u postronnego obserwatora.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Inicjatywa Sądu Apelacyjnego nie zasługuje na uwzględnienie.Na wstępie należy zauważyć, że instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego względu jej zastosowanie powinno mieć miejsce jedynie wówczas, jeżeli przemawiają za tym istotne względy, związane z dobrem wymiaru sprawiedliwości.

Jednym z nich jest autorytet wymiaru sprawiedliwości, dla kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których rozpoznanie danej sprawy przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby – w odczuciu społecznym – prowadzić do przekonania o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że „zewnętrzny wizerunek funkcjonowania sądów wymaga, aby unikać wszelkich sytuacji mogących stwarzać zagrożenie formułowania racjonalnych opinii, że nie tylko względy merytoryczne decydują o sposobie rozstrzygnięcia sprawy.

Toteż należy uwzględnić wniosek złożony w trybie art. 37 k.p.k., jeżeli zachodzą uzasadnione podejrzenia, że postronny, ale i obiektywny obserwator określonego postępowania sądowego mógłby powziąć wątpliwości co do rozpoznania sprawy w sposób obiektywny i bezstronny w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2021 r., II KO 34/21, LEX nr 3181529; zob. też: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2019 r., V KO 71/19; LEX nr 2744156).W orzecznictwie wskazuje się też jednak, że „autorytet i powaga wymiaru sprawiedliwości wymaga, aby sądy nie ulegały presji opinii publicznej, ani nie popadały w zwątpienie co do własnych kompetencji w zakresie przeprowadzenia rzetelnego procesu.

Racjonalna nieustępliwość w tym względzie sprzyja kształtowaniu się pozytywnego wizerunku organów trzeciej władzy, minimalizując tym samym wątpliwości co do obiektywizmu i niezawisłości w rozpoznawaniu przyszłych spraw, ograniczając tendencję do nadużywania stosowania właściwości delegacyjnej w związku z inicjatywami sądów na tle wątpliwości co do respektowania gwarancji sprawiedliwego procesu” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2011 r., III KO 72/11, LEX nr 1044040; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010/2/20, LEX nr 551465).

Dlatego też należy uznać, że fakt, że w sprawie Skarb Państwa reprezentowany jest przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w […], którego sędziowie mają rozpoznać apelację pełnomocnika wnioskodawczyni nie może przesądzać o skorzystaniu przez Sąd Najwyższy z tzw. właściwości delegacyjnej. Należy podkreślić, że zarówno Prezes Sądu, jak i sędziowie zasiadający w składzie Sądu Apelacyjnego w […] występują we wskazanych rolach procesowych w charakterze urzędowym, posiadając status sędziów, z czym wiążą się szczególne obowiązki, ale i także szczególna pozycja ustrojowa, której fundamentem jest niezawisłość sędziowska oraz podleganie jedynie Konstytucji i ustawom.

Wyrażanie przez Sąd Apelacyjny zwątpienia co do postrzegania rozpoznania sprawy przez Sąd miejscowo właściwy podważa ten aksjomat, godząc w autorytet wymiaru sprawiedliwości. Tym bardziej okoliczność, że podłożem faktycznym sprawy jest wydanie wyroku skazującego przez Sąd Apelacyjny w […] w dniu 14 października 1949 r., sygn. akt I K […], nie może uzasadniać przekonania o potrzebie zastosowania art. 37 k.p.k. Należy wyrazić wręcz pogląd przeciwny. Kontrola instancyjna wyroku Sądu pierwszej instancji przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny w […] funkcjonujący w zupełnie innych, demokratycznych ramach ustrojowych, na podstawie odmiennej, gwarancyjnej procedury w porównaniu do sytuacji prawno-ustrojowej pod koniec lat 40-tych XX w., oprócz oczywistych konsekwencji procesowych, będzie stwarzać w kontekście symbolicznym, najlepsze warunki do wydania orzeczenia, przywracającego poczucie sprawiedliwości po ponad 70 latach.

Żaden inny Sąd, niż Sąd Apelacyjny w […] nie jest bardziej odpowiednim organem do procedowania w niniejszej sprawie i przywrócenia wiary w niezależne sądy na tym niewielkim odcinku, który jednak, w połączeniu z orzekaniem w tysiącach innych spraw, buduje autorytet wymiaru sprawiedliwości.Z tych wglądów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.a.s.