III KO 49/25 · Sąd Najwyższy

III KO 49/25 POSTANOWIENIE Dnia 22 maja 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski w sprawie R. R. ,‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu bez udziału stron, wniosku Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 10 marca 2025 r. o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, na podstawie art. 37 k.p.k. p o s t a n o w i ł: wniosku nie uwzględnić i odmówić przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Rzeszowie postanowieniem z 10 marca 2025 r. w sprawie ‎II K 989/24 zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie jej rozpoznania w trybie art. 37 k.p.k. innemu równorzędnemu sądowi, z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. Asumpt do wniosku stanowiło pismo oskarżonego R. R. , pozostającego pod zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., w którym podniósł wątpliwości co do obiektywizmu i bezstronności sędziów Sądów Rejonowych w Rzeszowie i Mielcu, którzy jego zdaniem „uczynili wszystko, by nie mógł odpowiadać z wolnej stopy”, a co inspirowane miało być przez radnego A.

M. , który w jego ocenie „wpływał i nadal wpływa na tok postępowania sądowego”. Sąd Rejonowy w Rzeszowie przychylając się do wniosku oskarżonego, wskazał, iż przekazanie sprawy sądowi spoza apelacji rzeszowskiej zapewni mu stworzenie mu takich warunków jej rozpoznania, jakich oczekuje, w których nie będzie miał on żadnych wątpliwości co do obiektywizmu i bezstronności sądu. Dodatkowo Sąd Rejonowy w Rzeszowie w jednoosobowym składzie z udziałem sędziego X.Y. podniósł dodatkową okoliczność, iż przedmiotowa sprawa została przydzielona mu do rozpoznania, pomimo tego, iż na mocy uchwały numer […]/2025 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia […] 2025 r., z chwilą jej wydania ustał obowiązek jego orzekania w II Wydziale Karnym Sądu Rejonowego w Rzeszowie.

Uchwała ta nie jest jednak respektowana w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie ani Sądzie Okręgowym w Rzeszowie, albowiem jego prezes kwestionuje jej konstytucyjność. W konsekwencji w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie naruszono unormowanie z art. 22a § 6 in fme u.s.p., zgodnie z którym do czasu podjęcia przez Radę uchwały w przedmiocie odwołania od zmiany podziału czynności, sędzia wykonywał „dotychczasowe obowiązki orzecznicze”, in concreto w Sekcji do spraw Restrukturyzacyjnych i Upadłościowych V Wydziału Gospodarczego Sądu Rejonowego w Rzeszowie.

Zdaniem wnioskodawcy, kwestia orzekania wskazanego sędziego wbrew przywołanej uchwale winna być rozważona pod kątem ryzyka wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej - sądu nienależycie obsadzonego (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.). Neutralizacja tego ryzyka również przemawia za przekazaniem przedmiotowej sprawy innemu sądowi równorzędnemu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Inicjatywa wyrażona w postanowieniu Sądu Rejonowego w Rzeszowie ‎nie zasługiwała na aprobatę, a zatem też wniosek przedstawiony Sądowi Najwyższemu w trybie art. 37 k.p.k. nie mógł zostać uwzględniony.Nie budzi wątpliwości, że stosowanie przepisu art. 37 k.p.k. ma wyjątkowy charakter z uwagi na możliwość odstąpienia od właściwości miejscowej sądu.

Przekazanie sprawy powinno nastąpić jedynie w sytuacji, gdy występują realne okoliczności, które mogą zagrażać, w wypadku rozpoznania sprawy przez sąd właściwy, dobru wymiaru sprawiedliwości. Za takie okoliczności można uznać tego rodzaju sytuacje, które mogą wywierać wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie, nawet mylne, o braku warunków do rozpoznania sprawy w sposób obiektywny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2023 r. sygn. akt III KK 41/23). Taka sytuacja w niniejszym postępowaniu nie zaistniała.W rozumieniu omawianego przepisu przez „dobro wymiaru sprawiedliwości” należy rozumieć w szczególności potrzebę ukształtowania w opinii społecznej przekonania o obiektywnym działaniu sądów i bezstronności w rozpoznaniu każdej sprawy, natomiast okoliczności przywołane we wniosku o przekazanie sprawy ‎w żadnym razie nie mogą podważyć obiektywizmu Sądu Rejonowego w Rzeszowie.

Podniesione w wystąpieniu zastrzeżenia odnośnie do podziału czynności sędziów w tym sądzie nie zostały bowiem powiązane w klarowny sposób z zakłóceniem swobody orzekania Sądu w konkretnej sprawie oskarżonego R. R. , w szczególności nie wykazano przekonująco, w jaki sposób ta swoboda miałaby zostać zakłócona, podobnie jak nie wykazano wpływu podziału czynności na postrzeganie przez opinię społeczną kwestii obiektywizmu i bezstronności sądu meriti. Również subiektywne odczucia strony o charakterze abstrakcyjnym pozbawione są jakiejkolwiek prawnej doniosłości, co odnieść należy również do prywatnych zapatrywań czy rozterek interpretacyjnych odnośnie prawidłowości skompletowania składu orzekającego w tym Sądzie, które nie uzasadniają potrzeby »wyjęcia« tej sprawy z właściwości tego Sądu, gdyż mogą zostać rozstrzygnięte we właściwym trybie, w przypadku złożenia wniosku o wyłączenie sędziego".

Dla zastosowania art. 37 k.p.k. wymaga się zatem, by zagrożenie dobra wymiaru sprawiedliwości znajdowało swoje źródło w realnie zaistniałych, szczególnych okolicznościach, dających podstawę do racjonalnego twierdzenia, że w odbiorze powszechnym (a nie w subiektywnym mniemaniu osób zainteresowanych rozstrzygnięciem) powstaną wątpliwości co do zdolności prawidłowego rozpoznania sprawy przez określony sąd. Tymczasem żadną miarą nie da się przyjąć, by wskazywane w wystąpieniu okoliczności mogły prowadzić do takiego właśnie wniosku.

Bliżej niesprecyzowane (co do czasu, częstotliwości) wywieranie presji przez radnego A. M. na sędziów Sądu Rejonowego w Mielcu, a zwłaszcza w Rzeszowie nie został w wystąpieniu powiązany z możliwością powstania zastrzeżeń na wskazanej wyżej płaszczyźnie, nie tylko względem sędziego referenta, ale wszystkich sędziów Sądu Rejonowego w Rzeszowie (co oczywiste, może on stanowić w jednostkowych wypadkach podstawę wyłączenia sędziego na mocy art. 41 § 1 k.p.k.).Sąd Najwyższy konsekwentnie stoi na stanowisku, że przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu w trybie art. 37 § 1 k.p.k. wchodzi w grę tylko wyjątkowo, np. gdy zaistnieje sytuacja, która może wywierać wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie (choćby mylne) o braku warunków do rozpoznania sprawy w sposób w pełni obiektywny przez sąd miejscowo właściwy, co rodzi potrzebę kształtowania w opinii społecznej przekonania o obiektywizmie sądów i bezstronności w rozpoznaniu każdej sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 marca 2025 r. sygn. akt II KO 34/25).

Instytucja właściwości z delegacji nie może stanowić alternatywy dla możliwości wyłączenia sędziów (postanowienie SN z dnia 31 stycznia 2020 r., sygn. akt IV KO 2/20). Jeżeli konkretny sędzia uzna, że nie jest w stanie zachować bezstronności w tej sprawie, winien skorzystać właśnie z procedur przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego, a to art. 41-42 k.p.k. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 maja 2023 r. sygn. akt II KO 39/23). Przypomnieć należy, iż przekazanie sprawy będzie możliwe tylko wtedy, gdy ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości cały sąd miejscowo właściwy jest nieodpowiedni do rozpoznania konkretnej sprawy.

Taka sytuacja w tej sprawie nie została ustalona. Nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, że cały Sąd Rejonowy w Rzeszowie znalazł się w sytuacji, która pozwalałby na uznanie, iż bezstronności wszystkich sędziów tego sądu budzi poważne wątpliwości, skutkujące koniecznością, ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości, przekazania rozpoznania tej sprawy innemu sądowi równorzędnemuRównież sygnalizowane istniejące w tym Sądzie trudności organizacyjne związane z kształtowaniem składów orzeczniczych, nie mogą być rozwiązywane poprzez przekazanie sprawy (konsekwentnie należałoby przekazywać bardzo wiele spraw) innemu sądowi równorzędnemu.

Podobnie rzecz się ma z antycypacją niepodniesionych zarzutów z art. 439 § 1 k.p.k. Mając na uwadze charakter argumentacji towarzyszącej rozpoznawanemu postanowieniu (wnioskowi), należy przypomnieć inicjatorowi, iż w doktrynie, czerpiącej zresztą swoje stanowisko z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego zauważa się, że zbyt częste i pochopne korzystanie z instytucji właściwości z delegacji może doprowadzić do skutku odwrotnego do zamierzonego przez osłabienie zaufania do niezależności poszczególnych sędziów oraz ich zdolności do obiektywnego orzekania (zob.

D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 37, nb. 6 i cyt. tam orzecznictwo).Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie [J.J.[a.ł]] ‎