III KO 32/25 · Sąd Najwyższy

III KO 32/25 POSTANOWIENIE Dnia 14 maja 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Włodzimierz Wróbel po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 14 maja 2025 r. wniosku Sądu Rejonowego […] z dnia 14 lutego 2025 r. (sygn. akt II K 1024/24/S) z dnia 14 lutego 2025 r., o przekazanie sprawy X. Y., prowadzonej pod sygn. akt II K 1024/24/S do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, na podstawie art. 37 k.p.k. p o s t a n o w i ł przekazać sprawę X. Y., prowadzonej pod sygn. akt II K 1024/24/S przez Sąd Rejonowego […] do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w M.

UZASADNIENIE

Postanowieniem Sądu Rejonowego […] z dnia 14 lutego 2025 r. (sygn. akt II K 1024/24/S) zwrócono się do Sądu Najwyższego z wnioskiem o przekazanie niniejszej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości.W uzasadnieniu wniosku Sąd Rejonowy wskazał, że przedmiotem postępowania są czyny z art. 157 § 2 k.k. i art. 190 § 1 k.k. W sprawie w charakterze oskarżonej występuje radca prawny wpisany na listę radców prawnych przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w […], a w charakterze pokrzywdzonej adwokat wpisany na listę adwokatów przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w […].

Nadto, mąż oskarżonej pełni funkcję […]. Wszystkie te osoby są znane w […] środowisku prawniczym, pozostają w relacjach służbowych i towarzyskich z sędziami orzekającymi w Sądach na terenie okręgu […]. Dodatkowo, tło sprawy wiąże się ze sferą życia prywatnego wskazanych osób, co może wymagać szczegółowych ustaleń w tym zakresie. Sąd Rejonowy podniósł, że taka konfiguracja podmiotowa stwarza uzasadnioną obawę co do możliwości bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziów tut. Sądu, a co za tym idzie, istnieje wysokie prawdopodobieństwo złożenia masowych wniosków o wyłączenie sędziów w trybie art. 42 k.p.k., co znacząco wydłużyłoby postępowanie i negatywnie wpłynęłoby na wizerunek wymiaru sprawiedliwości.Sąd Najwyższy zważył co następuje.Wniosek okazał się zasadny.Zgodnie z art. 37 k.p.k., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości.

Przepis ten ma charakter wyjątkowy i jego zastosowanie dopuszczalne jest jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych, w których rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy miejscowo jest sprzeczne z fundamentalnymi zasadami rzetelnego procesu i podważa zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Dobro wymiaru sprawiedliwości, o którym mowa w art. 37 k.p.k., stanowi klauzulę generalną, obejmującą nie tylko sprawność i efektywność postępowania, ale przede wszystkim zapewnienie obiektywizmu i bezstronności sądu, a także budowanie autorytetu sądów jako organów niezależnych i wolnych od wszelkich poza procesowych wpływów.

Chociaż zasada rozpoznawania sprawy przez sąd właściwy miejscowo jest konstytucyjnym standardem (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), odstępstwo od niej jest uzasadnione, gdy jej przestrzeganie naruszałoby inne, równie istotne wartości składające się na pojęcie dobra wymiaru sprawiedliwości.W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, okoliczności takie jak udział w postępowaniu, w charakterze strony lub osoby blisko z nią związanej, osób wykonujących zawody prawnicze (sędziów, prokuratorów, adwokatów, radców prawnych, notariuszy, komorników) w okręgu sądu właściwego miejscowo, mogą stanowić przesłankę do rozważenia przekazania sprawy innemu sądowi.

Kluczowe jest wykazanie, że w konkretnym przypadku, z uwagi na charakter tych powiązań zawodowych i osobistych, ich intensywność oraz specyfikę samej sprawy, istnieje realna lub nawet tylko uzasadniona w odbiorze społecznym obawa co do bezstronności sądu orzekającego.W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie zauważył Sąd Rejonowy, oskarżona, pokrzywdzona oraz mąż oskarżonej pełniący funkcję […], są osobami o znaczącej pozycji w […] środowisku prawniczym. Ich codzienne relacje zawodowe i towarzyskie z sędziami orzekającymi w […] sądach, w tym w Sądzie Rejonowym […], są oczywiste i intensywne.

Dodatkowo, charakter zarzucanych czynów oraz kontekst sytuacyjny sprawy, powiązany ze sferą życia prywatnego i relacjami osobistymi, może siłą rzeczy budzić szczególne zainteresowanie w lokalnym środowisku prawniczym. Taka konfiguracja podmiotowo-przedmiotowa stwarza wysokie ryzyko, że sędziowie Sądu Rejonowego […], a także innych sądów w okręgu […], będą składać wnioski o wyłączenie od rozpoznania sprawy na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Złożenie i rozpoznanie licznych, potencjalnie masowych wniosków o wyłączenie sędziów, a następnie ewentualne dalsze wnioski dotyczące sędziów rozpoznających te pierwsze wnioski, nieuchronnie prowadziłoby do znacznego, nieuzasadnionego opóźnienia w rozpoznaniu sprawy, co naruszałoby prawo stron do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Co ważniejsze, pozostawienie sprawy do rozpoznania w Sądzie właściwym miejscowo, w świetle opisanych powiązań stron ze środowiskiem sędziowskim i charakteru sprawy, mogłoby uzasadniać w opinii publicznej, jak i wśród uczestników postępowania, przekonanie o braku warunków do jej bezstronnego i obiektywnego rozpoznania, nawet jeśli obiektywnie takie warunki by istniały. Autorytet wymiaru sprawiedliwości wymaga unikania wszelkich sytuacji, które mogą rodzić choćby cień wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sądu.W tej sytuacji, dobro wymiaru sprawiedliwości, rozumiane jako potrzeba zapewnienia rzetelnego procesu, który będzie prowadzony przed sądem wolnym od jakichkolwiek podejrzeń o brak bezstronności i który zostanie rozpoznany w rozsądnym terminie, przemawia za przekazaniem niniejszej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu spoza obszaru właściwości Sądu Okręgowego w […].

Takie działanie jest w danym przypadku jedyną skuteczną metodą uniknięcia potencjalnych zarzutów o stronniczość i zapewnienia sprawnego przebiegu postępowania.Z tych względów, Sąd Najwyższy uznał wniosek Sądu Rejonowego […] za zasadny i przekazał sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, tj. Sądowi Rejonowemu w M. [PŁ][r.g.]‎