III KO 14/04 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 7 GRUDNIA 2004 R.

III KO 14/04

Stwierdzenie, że w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa jest koniecznym, lecz niewystarczającym warunkiem wznowienia

postępowania. Przyczyna wznowienia propter falsa zachodzi bowiem dopiero po ustaleniu przez sąd, że przestępstwo popełnione w związku z postępowaniem mogło mieć wpływ na treść orzeczenia. Ustalenie takie ma w

wypadku przestępstwa fałszywego zeznania „uzasadnioną podstawę” (art.

540 § 1 pkt 1 k.p.k.), jeżeli w wyniku racjonalnej i wyczerpującej oceny

wszystkich istotnych przesłanek, a zwłaszcza uwzględnienia znaczenia zeznania dla ustaleń przyjętych za podstawę prawomocnego orzeczenia,

ujawnia się in concreto realna możliwość zmiany nie tylko stanu dowodowego sprawy, lecz także treści orzeczenia.

Przewodniczący: sędzia SN F. Tarnowski.

Sędziowie SN: J. Skwierawski (sprawozdawca),

J. Żywolewska-Ławniczak.

Sąd Najwyższy w sprawie Eugeniusza K. skazanego za popełnienie

przestępstwa określonego w art. 148 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 7 grudnia 2004 r., wniosku obrońcy skazanego o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w G. z dnia 2 grudnia 1999 r., zmieniającym wyrok Sądu

Okręgowego w G.

z dnia 10 sierpnia 1999 r., na podstawie art. 544 § 2 k.p.k.

p o s t a n o w i ł o d d a l i ć wniosek (...).

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia 10 sierpnia 1999 r. Eugeniusz K. skazany został za przestępstwo określone w art. 148 § 1 k.k. na

15 lat pozbawienia wolności, a Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia 2

grudnia 1999 r. obniżył wymiar kary do 13 lat i 6 miesięcy.

W dniu 5 lipca 2004 r. obrońca skazanego złożył, na podstawie art.

540 § 1 pkt 1 k.p.k., wniosek o wznowienie postępowania karnego w tej

sprawie, uchylenie obu zapadłych w niej wyroków i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że „w związku z postępowaniem karnym dotyczącym Eugeniusza K. co do skazania za zbrodnię zabójstwa dopuszczono się przestępstwa, który to czyn został ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym Marcina Ł.”. Stwarza to – zdaniem obrońcy – podstawę do przyjęcia,

że „mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia”. Marcin Ł. był świadkiem zabójstwa, za które skazany został Eugeniusz K., choć konsekwentnie temu

przeczył, zarówno w postępowaniu w sprawie o zabójstwo, jak i w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem skazującym go za składanie niezgodnych z prawdą zeznań – twierdząc, że nie był obecny na miejscu zdarzenia. Właśnie uporczywość, z jaką przeczy swej obecności ma,

jak twierdzi obrońca, istotne znaczenie dla „ustalenia rzeczywistego przebiegu zdarzenia z dnia 19 sierpnia 1998 r.”, a więc okoliczności zabójstwa.

Zasadność wniosku o wznowienie postępowania wynika ponadto – według

obrońcy – z okoliczności, że nie odnaleziono narzędzia zbrodni. Marcin Ł.

w chwili zajścia „miał ze sobą siekierę”, a ślady krwi na odzieży ofiary nie

pochodziły od Eugeniusza K.

W stanowisku przedstawionym na piśmie prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o oddalenie wniosku o wznowienie postępowania – twierdząc,

że przestępstwo, za które został skazany Marcin Ł. „nie miało żadnego

wpływu na treść wyroku skazującego Eugeniusza K.”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o wznowienie postępowania jest niezasadny.

Nie jest sporne, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w G. z

dnia 19 lutego 2004 r. skazujący Marcina Ł., stwierdził popełnienie przez

niego przestępstwa, którego dopuścił się „w związku z postępowaniem”

(art. 540 § 1 pkt 1 zd. 1 k.p.k.) zakończonym prawomocnym wyrokiem skazującym Eugeniusza K. Jednakże, samo tylko ustalenie, że przestępstwa

dopuszczono się w związku z postępowaniem nie pozwala jeszcze utrzymywać, iż zachodzi podstawa wznowienia postępowania propter falsa.

Zdanie drugie przytoczonego przepisu zawiera bowiem wymaganie, aby

istniała „uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na

treść orzeczenia”. Wnioskodawca dostrzega wprawdzie znaczenie tego

wymagania, lecz podjęta przez niego próba wykazania możliwości takiego

wpływu nie może być uznana za skuteczną.

Kryterium weryfikującym istnienie uzasadnionej podstawy wnioskowania o możliwości wpływu przestępstwa na treść orzeczenia jest, w wypadku przestępstwa złożenia fałszywych zeznań, konfrontacja ich treści i

znaczenia z ustaleniami przyjętymi za podstawę tego orzeczenia. Za wnioskiem o możliwości takiego wpływu przemawiać musi „uzasadniona podstawa”, a nie ogólnikowe założenie czy domniemanie, że wpływu takiego

nigdy nie można wykluczyć. W tym właśnie zakresie ustalenia przyjęte za

podstawę orzeczenia mają znaczenie decydujące – mogą bowiem in concreto ujawniać przesłanki racjonalnie uzasadniające wniosek o możliwości

wpływu określonego przestępstwa na treść orzeczenia albo w ogóle ich nie

dostarczać.

Obrońca, wskazując „na pewne okoliczności, które mogą zmaterializować ustalenie” ustawowego warunku możliwości wpływu przestępstwa

na treść orzeczenia, podkreśla przede wszystkim uporczywość twierdzeń

Marcina Ł., że nie był on na miejscu zabójstwa. Należy dodać, że nigdy nie

zmienił on swego stanowiska w tej kwestii. Wnioskodawca nie przedstawia

jednak żadnych przesłanek wnioskowania, iż podtrzymywanie zeznań tej

treści, mimo ich rażącej sprzeczności z licznymi uznanymi za wiarygodne i

niekwestionowanymi we wniosku dowodami, „ma istotne znaczenie dla

ustalenia rzeczywistego przebiegu zdarzenia”.

W ustosunkowaniu się do uzasadnienia wniosku w tej części należy

stwierdzić, że wskazywanie na nieujawnienie przyczyn złożenia fałszywych

zeznań nie stanowi argumentu przemawiającego na rzecz wznowienia postępowania, i – co istotne – nie może zastąpić koniecznej, rzeczowej wypowiedzi w przedmiocie możliwości wpływu tego przestępstwa na treść wyroku. Dopiero w wypadku wykazania, że wpływ taki mógł istnieć, a także po

wznowieniu postępowania z tego powodu, powstałaby – w razie potrzeby

wynikającej z konieczności ustalenia prawdy materialnej – możliwość ustalenia przyczyn złożenia fałszywych zeznań. Ponadto, omawiany argument

uzasadnienia wniosku, wbrew wskazanej w nim podstawie wznowienia,

zdaje się przesuwać ciężar argumentacji w stronę przyczyny wznowienia

wskazanej w art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k., choć obrońca w żadnej części wniosku nie twierdzi przecież – bo twierdzić nie może – że nowym faktem czy

dowodem jest treść zmienionych przez Marcina Ł. zeznań lub ujawniona

przyczyna złożonych uprzednio fałszywych zeznań.

Nie budzi wątpliwości, ani stanowczość ustaleń Sądów, ani szeroka i

wiarygodna podstawa dowodowa ustaleń faktycznych uzasadniających wyrok skazujący Eugeniusza K. – zwłaszcza, że wśród świadków opisujących

przebieg i okoliczności krytycznego zdarzenia były również osoby postronne, nie należące do osób towarzyszących wówczas skazanemu, ani po-

krzywdzonemu. Zeznania wszystkich były zbieżne co do faktu zasadniczego w tym znaczeniu, że wszystkie wskazywały na Eugeniusza K. jako na

sprawcę czynu, a żadne z nich nie wskazywało w tej roli innej osoby. Co do

istoty treści wniosku o wznowienie postępowania najważniejsze jest przy

tym ustalenie, że Sąd Okręgowy „w całości odmówił wiary zeznaniom

świadka Marcina Ł.”. Sąd ten ustalił: „Świadek ten – wbrew zeznaniom

wszystkich naocznych świadków zdarzenia (...) konsekwentnie zaprzecza

jakoby był na miejscu zdarzenia (...) zaprzecza także jakoby tego dnia widział oskarżonego (...) zeznania świadka stoją w ewidentnej, rażącej

sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym (zeznania

świadków, okazania)”. Sąd Apelacyjny „podzielił w całej rozciągłości wywody Sądu Okręgowego w zakresie oceny dowodów” i potwierdził prawidłowość ustaleń faktycznych. Jest zatem oczywiste, że fałszywe zeznania

Marcina Ł. stanowiły dowód pozbawiony wszelkiego wpływu na treść wyroku. Nie jest więc w ogóle jasne, w jaki sposób fakt złożenia przez niego fałszywych zeznań, nie tylko nie obciążających skazanego, lecz wykluczających nawet posiadanie przez świadka jakiejkolwiek wiedzy na temat zdarzenia, miałby - w opisanym stanie dowodowym sprawy – stwarzać uzasadnioną podstawę formułowania wniosku o możliwości wpływu na treść

wyroku, i wspierać wniosek o wznowienie postępowania, złożony – co należy podkreślić – na korzyść skazanego.

Wywody powyższe uzupełnić należy stwierdzeniem, że Sąd Okręgowy ustalił, zgodnie z treścią ujawnionych dowodów, iż Marcin Ł. był obecny

na miejscu przestępstwa w czasie popełnienia go. Uprawniony jest zatem

wniosek, że gdyby w miejsce fałszywych zeznań, złożył zeznania zgodne z

posiadaną wiedzą o przebiegu i okolicznościach zajścia, to nie tylko nie

wypłynęłoby to na treść wyroku, lecz – co więcej – zyskałby on szerszą

podstawę dowodową. Nie wnikając więc w naturę motywów złożenie fałszywych zeznań i nieracjonalność zachowania świadka, polegającą na ich

podtrzymywaniu, istotne jest jedynie to, że istnieją uzasadnione podstawy

do wykluczenia możliwości wpływu tego przestępstwa na treść wyroku.

Konkludując: stwierdzenie, że w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa jest koniecznym, lecz niewystarczającym warunkiem wznowienia postępowania. Przyczyna wznowienia propter falsa zachodzi bowiem dopiero po ustaleniu przez sąd, że przestępstwo popełnione w związku z postępowaniem mogło mieć wpływ na treść orzeczenia.

Ustalenie takie ma w wypadku przestępstwa fałszywego zeznania „uzasadnioną podstawę” (art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.), jeżeli w wyniku racjonalnej i

wyczerpującej oceny wszystkich istotnych przesłanek, a zwłaszcza

uwzględnienia znaczenia zeznania dla ustaleń przyjętych za podstawę

prawomocnego orzeczenia, ujawnia się in concreto realna możliwość

zmiany nie tylko stanu dowodowego sprawy, lecz także treści orzeczenia.

Żadna z pozostałych wymienionych we wniosku okoliczności nie ma

znaczenia, jakie przypisuje im obrońca. Każda z nich była przedmiotem

wnikliwych rozważań, ocen i ustaleń sądów orzekających. Wskazanie ich w

uzasadnieniu wniosku może być odczytane jedynie jako próba polemiki z

ustaleniami faktycznymi, podejmowanymi przy tym w warunkach braku jakiegokolwiek związku ze stwierdzonym w tej sprawie przestępstwem fałszywego zeznania.

Marcin Ł. – jak podkreślono – nie zmienił swych zeznań, nie został

więc ujawniony w tej sprawie nowy dowód, o jakim mowa w art. 540 § 1 pkt

2 in princ. k.p.k. Na istnienie takiego dowodu nie wskazuje również treść

wniosku. Nie ma zatem potrzeby sprawdzenia zawartej w piśmie skazanego Eugeniusza K. z dnia 9 listopada informacji, że Marcin Ł. zmarł przed

rozpoznaniem niniejszego wniosku.

Przedstawione wyżej motywy uzasadniają treść rozstrzygnięcia Sądu

Najwyższego w niniejszej sprawie.