III KKO 3/97 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 24 kwietnia 1997 r.

III KKO 3/97

Organem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie samorządowego kolegium odwoławczego o zwrocie podania-wniosku o ustalenie

opłaty za użytkowanie wieczyste (art. 43a ust. 2 oraz art. 43b ustawy z dnia 29

kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jednolity

tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), w związku z nieuiszczeniem przez

wnioskodawcę należności z tytułu opłaty skarbowej, jest samorządowe kolegium

odwoławcze.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości

Tadeusz Szóstakowski, przedstawiciel Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

Jadwiga Biedrzycka.

Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym, po rozpoznaniu w dniu 24

kwietnia 1996 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Stefana N. o rozstrzygnięcie

sporu kompetencyjnego o właściwość między Samorządowym Kolegium Odwoławczym

w W., a Sądem Rejonowym dla W.M. w sprawie o rozpoznanie "sprzeciwu" od

postanowienia Samorządowego Kolegium.

p o s t a n o w i ł:

s t w i e r d z i ć, że organem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o zwrocie podania w związku z

nieuiszczeniem przez stronę należności z tytułu opłaty skarbowej jest Samorządowe

Kolegium Odwoławcze.

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia 11 marca

1996 r. [...], wydanym na podstawie art. 43b zdanie drugie ustawy z dnia 29 kwietnia

1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z

1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) oraz art. 261 § 2 KPA, zwróciło wniosek strony Stefana N. [...] w sprawie nieuzasadnionego podwyższenia przez Urząd Gminy W.-U.

opłaty za użytkowanie wieczyste działki położonej przy ul. B. do kwoty 73 zł za 1 m 2 , a

to ze względu na nieuiszczenie w wyznaczonym terminie opłaty skarbowej. W

postanowieniu tym pomieszczono pouczenie informujące, że: Azgodnie z art. 43e ust. 1

ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu

nieruchomości (...) strona niezadowolona z niniejszego orzeczenia może wnieść od

niego sprzeciw w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Wniesienie sprzeciwu do

Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest równoznaczne z żądaniem przekazania

sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia

nieruchomości@. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu 26 kwietnia 1996

r. Pismem z dnia 29 kwietnia 1996 r. strona złożyła sprzeciw od tego postanowienia za

pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Sądu Rejonowego

dla W.M.

Sąd Rejonowy dla W.M. na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 1996 r. [...],

odrzucił sprzeciw strony traktując go jako zażalenie wniesione przez stronę do

Kolegium Odwoławczego w trybie art. 261 § 3 KPA. Równocześnie w uzasadnieniu

swego postanowienia Sąd Rejonowy wyraził pogląd, że przewidziane w art. 43e ustawy

o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości prawo żądania skierowania

sprawy do sądu przysługuje od orzeczeń merytorycznych (tzn. rozstrzygających co do

istoty sprawy) wydanych na podstawie art. 43a i art. 43c tej ustawy, a znamion takich

nie posiada orzeczenie Kolegium w niniejszej sprawie, od którego wniesiono sprzeciw.

Z tej przyczyny, na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 KPC, Sąd Rejonowy wydał

postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu.

W konsekwencji strona, powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego,

pismem z dnia 31 maja 1996 r. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o załatwienie jej Asprzeciwu@ z dnia 29 kwietnia 1996 r., traktując go jako Azażalenie@ złożone w trybie art. 261§ 3 KPA. W odpowiedzi, Samorządowe Kolegium

Odwoławcze w W. w piśmie z dnia 12 listopada 1996 r. wyjaśniło, że nadal podtrzymuje

stanowisko, iż wobec złożenia przez stronę Asprzeciwu@ od postanowienia Kolegium z

dnia 11 marca 1996 r. i stosownie do zawartego w nim pouczenia o przysługującym

środku odwoławczym, w sprawie niniejszej właściwy jest sąd powszechny (na

podstawie art. 43e ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce i wywłaszczaniu nieruchomości).

Ponadto, zdaniem Kolegium, przepisy powołanej ustawy o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości nie różnicują orzeczeń Kolegium na merytoryczne i

formalne, jak to sugeruje Sąd Rejonowy, przepis art. 43c ustawy wyraźnie stanowi, że:

Ado postępowania przed Kolegium stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu

postępowania administracyjnego (...) o postępowaniu, z wyjątkiem odwołań i zażaleń,

oraz przepisy o opłatach i kosztach postępowania@.

Wobec zaistniałej sytuacji, która posiada znamiona prawne negatywnego sporu

kompetencyjnego o właściwość między organem administracji państwowej (publicznej)

a sądem powszechnym, strona korzystając z uprawnienia określonego art. 192 § 1 pkt

2 KPA, pismem z dnia 14 marca 1997 r. wystąpiła z wnioskiem do Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego o rozpatrzenie powstałego sporu. W odpowiedzi na wniosek,

Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia 24 kwietnia 1997 r. przedstawiło

dodatkowe wyjaśnienia w sprawie, stojąc nadal na stanowisku, że w wypadku podjęcia

w tego typu sprawach jakichkolwiek czynności przez samorządowe kolegium

odwoławcze, kolegium powinno wydawać orzeczenie, od którego stronie powinien

przysługiwać sprzeciw i w jego następstwie sprawa powinna być rozpatrywana przez

sąd powszechny.

Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym zważyło, co następuje:

Zasady i tryb ustalania oraz aktualizacji wysokości opłat za użytkowanie wieczyste lub zarząd gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy określają

przepisy art. 33 - art. 43g ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i

wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.).

Wedle tych przepisów, w wypadku, gdy rejonowy organ administracji ogólnej w

odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub zarząd gminy w

odniesieniu do gruntów stanowiących własność gminy zamierza podwyższyć opłatę za

użytkowanie wieczyste, powinien wypowiedzieć wysokość opłaty, która dotychczas

obowiązuje strony i równocześnie przedstawić ofertę przyjęcia nowej wysokości opłaty

za użytkowanie wieczyste. Wówczas użytkownikowi wieczystemu przysługuje prawo

złożenia do właściwego samorządowego kolegium odwoławczego, w terminie 30 dni od

dnia doręczenia mu wypowiedzenia, wniosku o ustalenie, że podwyższenie opłaty jest

nieuzasadnione albo jest uzasadnione w mniejszej wysokości (art. 43a ust. 1 i ust. 2

ustawy). Rozpatrując sprawę, kolegium powinno dążyć do polubownego zakończenia

sporu, a w razie braku ugody, kolegium wydaje orzeczenie (art. 43c ust. 2 ustawy). Od

orzeczenia kolegium nie przysługuje środek odwoławczy (art. 43c ust. 5 ustawy). Strona

może natomiast wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia,

przy czym wniesienie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do

właściwego sądu powszechnego (art. 43e ust. 1 ustawy). Jeżeli jednak sprzeciw nie

dotyczy całego orzeczenia kolegium, ale jedynie kosztów postępowania, wówczas sąd

rozstrzyga sprawę na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia (art. 43e ust. 3

ustawy). Przyjęta regulacja ustawowa zakłada więc, że żądanie przekazania sprawy do

rozpoznania przez właściwy sąd powszechny jest możliwe dopiero po załatwieniu

sprawy i wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie przed kolegium.

Art. 43c ust. 4 ustawy stanowi, że do postępowania przed samorządowym

kolegium odwoławczym w sprawach dotyczących wniosków o ustalenie opłaty za

użytkowanie wieczyste stosuje się odpowiednio (czyli z uwzględnieniem szczególnego

charakteru tego postępowania) przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego: o

wyłączeniu pracownika oraz organu; o załatwianiu spraw, doręczaniu, wezwaniach,

terminach; o postępowaniu, z wyjątkiem odwołań i zażaleń; oraz przepisy o opłatach i

kosztach postępowania. W kontekście rozstrzyganego sporu kompetencyjnego należy

mieć na uwadze to, że z mocy wyraźnego przepisu ustawy, wniosek o ustalenie opłaty

za użytkowanie wieczyste podlega opłacie skarbowej (art. 43b zdanie drugie ustawy w

związku z przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej, Dz. U. Nr

4, poz. 23 ze zm.). Oznacza to, że w postępowaniu przed kolegium w tego typu

sprawach należy odpowiednio stosować także: przepisy art. 35 - art. 38 w związku z art.

63 i art. 64 KPA (jako przepisy dotyczące załatwiania spraw) oraz przepisy art. 261 - art.

267 KPA (jako przepisy o opłatach i kosztach postępowania w postępowaniu przed

samorządowym kolegium odwoławczym), w obu wypadkach w związku z dyspozycją

art. 43c ust. 4 ustawy.

Przepis art. 63 § 2 KPA określa ogólne i podstawowe zarazem wymagania

prawne jakim musi czynić zadość podanie - wniosek o ustalenie opłaty za użytkowanie

wieczyste, na podstawie którego organ administracji publicznej, czyli w danym wypadku

samorządowe kolegium odwoławcze, wszczyna postępowanie. Jeżeli podanie nie czyni

zadość tego typu wymaganiom prawnym, kolegium powinno wezwać wioskodawcę do

usunięcia braków w terminie siedmiu dni i równocześnie powinno pouczyć go, że

nieusunięcie wskazanych braków spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania

(art. 61 § 2 KPA), czyli że w danym wypadku postępowanie w sprawie nie zostanie

wszczęte, a w konsekwencji także nie może dojść do rozpoznania sprawy i jej

załatwienia bądź w drodze ugody, bądź też poprzez wydanie orzeczenia.

Wymagania prawne ustalone przepisami szczególnymi, o których mowa w art.

63 § 2 KPA, obejmują także obowiązek w zakresie opłaty skarbowej, o którym mowa w

art. 43b zdanie drugie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Przy czym, w tym wypadku przepis art. 261 KPA reguluje w sposób szczególny zasady i

tryb postępowania organu w sytuacji, gdy strona - wnioskodawca nie wywiąże się z

ciążącego na nim obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. Wówczas, organ

administracji publicznej - samorządowe kolegium odwoławcze - ma obowiązek

wyznaczenia składającemu wniosek o ustalenie opłaty za użytkowanie wieczyste

terminu (nie krótszego jednak niż siedem dni i nie dłuższego niż czternaście dni) do

wniesienia opłaty skarbowej (art. 261 § 1 KPA). Jeżeli w wyznaczonym terminie opłata

skarbowa nie zostanie uiszczona, kolegium obowiązane jest wydać postanowienie o

zwrocie wniosku bez jego rozpoznania (art. 261 § 2 KPA). Na postanowienie to służy

wnioskodawcy zażalenie; w tym wypadku przyjmie ono odpowiednio formę wniosku o

ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej, który

powinien zostać załatwiony przez kolegium (art. 261 § 3 w związku z art. 144 oraz art.

127 § 4 KPA). Następnie dopuszczalna jest w tym wypadku także skarga do

Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 o

Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Argument, jakoby

dyspozycja art. 43c ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu

nieruchomości (chodzi w szczególności o słowa: ADo postępowania przed kolegium

stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego [...] o

postępowaniu, z wyjątkiem odwołań i zażaleń [...] @) a limine wyłączała możliwość

stosowania w tym postępowaniu przed kolegium przepisów Kodeksu postępowania

administracyjnego o zażaleniach, jest nietrafny. Wyłączenie, o którym tutaj mowa,

dotyczy jedynie dopuszczalności stosowania środków odwoławczych z KPA w toku

toczącego się przed kolegium postępowania Aw sprawie@, ponieważ wnioskodawcy

służy w tym wypadku szczególny środek prawny w formie sprzeciwu (art. 43c ust. 4 i

ust. 5 w związku z art. 43e ustawy). Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy z przyczyn

formalnych nie może dojść do wszczęcia postępowania Aw sprawie@, której dotyczy

wniosek. Wówczas od postanowienia kolegium w kwestii zwrotu wniosku, a więc w

kwestii odmowy wszczęcia postępowania w sprawie z racji stwierdzonego braku

formalnego wniosku (tzn. nie uiszczenia opłaty skarbowej), wnioskodawcy przysługuje

środek prawny - zażalenie, o którym mowa w art. 261 § 3 KPA, skoro w art. 43c ust. 4

in fine ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest mowa o

obowiązku odpowiedniego stosowania przed kolegium (w danym wypadku na etapie

czynności poprzedzających formalne wszczęcie postępowania Aw sprawie@)

przepisów o opłatach i kosztach postępowania.

Wynika stąd, że w sytuacji, gdy wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie o

ustalenie opłaty za użytkowanie posiada brak formalny polegający na nieuiszczeniu

wymaganej opłaty skarbowej, kolegium jest zobowiązane odmówić wszczęcia

postępowania w sprawie, wydając stosowne postanowienie, na które wnioskodawcy

służy zażalenie. Ten szczególny tryb postępowania nakazany jest wyraźnymi przepisami ustawy (art. 43c ust. 4 in fine ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu

nieruchomości w związku z art. 261 KPA). W danym wypadku nie jest prawnie dopuszczalne wydanie przez kolegium orzeczenia i tym samym nie jest możliwe złożenie

sprzeciwu celem przekazania sprawy do sądu powszechnego, bowiem w sprawie,

której dotyczy wniosek, formalnie nie doszło do wszczęcia postępowania. Z przepisów

ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jednoznacznie wynika,

że: po pierwsze - rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o ustalenie opłaty za użytkowanie

powinno być podjęte (w formie ugody lub orzeczenia) dopiero po przeprowadzeniu

stosownego postępowania (art. 43c ust. 1 i ust. 2 ustawy); a po wtóre - sprzeciw

przysługuje wyłącznie od orzeczenia kolegium, ma wobec tego orzeczenia skutek

kasacyjny, a złożenie sprzeciwu jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do

rozpoznania przez sąd powszechny (art. 43e ust. 1 i ust. 2 ustawy).

Biorąc powyższe pod uwagę, Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym

na podstawie art. 190 i art. 194 KPA postanowiło jak w sentencji.