III KKN 576/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KKN 576/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 maja 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN

- Andrzej Siuchniński

Sędziowie: SN

- Wiesław Kozielewicz

SN

- Józef Skwierawski (spraw.)

Protokolant: Joanna Kosmal

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Stefana Szustakiewicza

po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2001 r.

sprawy J. Ł.

oskarżonego z art. 200 § 1 kk z 1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.

z dnia 21 listopada 1997r., sygn. II Ka […]

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K.

z dnia 3 czerwca 1997 r., sygn. II K […]

1/ uchyla wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. w zaskarżonej części,

to jest pkt I i II tego wyroku – i w tym zakresie przekazuje sprawę

do ponownego

rozpoznania

Sądowi

Okręgowemu

w

K. w postępowaniu odwoławczym,

2/

zarządza zwrot opłaty od kasacji na rzecz oskarżyciela posiłkowego:

„M.” […] Spółka z o.o. w M..

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 3 czerwca 1997 r. (II K […])

J. Ł. uznany został za winnego popełnienia dwóch przestępstw: określonego

w art. 266 § 1 kk z 1969 r. i w art. 200 § 1 kk z 1969 r. Sąd wymierzył

karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, a jej wykonanie

warunkowo zawiesił na okres 3 lat i orzekł obowiązek wyrównania szkody

wyrządzonej pokrzywdzonemu. Tym samym wyrokiem Z. S. uznany został

za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 266 § 1 kk z 1969 r.

Wszystkie przestępstwa popełnione zostały na szkodę […] „M.”, działającego

w procesie jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego obok

oskarżyciela publicznego.

Apelację od tego wyroku wniósł jedynie J. Ł.; wyrok Sądu Rejonowego

uprawomocnił się zatem w stosunku do Z. S..

Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 21 listopada 1997 r. (II Ka […])

zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił J. Ł. „od popełnienia

zarzucanego mu czynu z art. 200 § 1 kk i uchylił orzeczenie o karze łącznej

pozbawienia wolności i obowiązku wyrównania szkody”. Zaskarżony wyrok

utrzymany został w mocy w pozostałej części.

Kasację

od

wyroku

Sądu

Wojewódzkiego

wniósł

pełnomocnik

oskarżyciela posiłkowego „na niekorzyść J. Ł. w części dotyczącej

uniewinnienia oskarżonego od zarzutu popełnienia czynu z art. 200 § 1 kk

i orzeczenia o karze łącznej i obowiązku wyrównania szkody”. W kasacji

podniesiono zarzut rażącego naruszenia art. 398 § 1 i art. 44 § 2 kpk z 1969 r.

„polegającego na niezawiadomieniu oskarżyciela posiłkowego ani jego

pełnomocnika o przyjęciu do rozpoznania apelacji oskarżonego J. Ł.

oraz niezawiadomieniu oskarżyciela posiłkowego ani jego pełnomocnika

o terminie

rozprawy

apelacyjnej,

co

stanowi

uchybienie

procesowe

ograniczające prawa strony w procesie, które mogło mieć wpływ na treść

orzeczenia”.

Autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w

zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację Prokurator Wojewódzki w K. wniósł o jej

oddalenie twierdząc, że uchybienie wskazane w zarzucie kasacji „nie miało

istotnego wpływu na treść zaskarżonego wyroku”.

Prokurator prokuratury Krajowej uczestniczący w rozprawie kasacyjnej

złożył natomiast wniosek zbieżny ze sformułowanym w kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postanowieniem z dnia 13 maja 1997 r. Sąd Rejonowy – przed otwarciem

przewodu sądowego – dopuścił do udziału w sprawie w charakterze

oskarżyciela posiłkowego pełnomocnika pokrzywdzonego (k. 77v), który

przedstawił pełnomocnictwo (k. 75) i złożył stosowne oświadczenie do

protokołu

rozprawy

(k.

77).

Pełnomocnik

oskarżyciela

posiłkowego

uczestniczył w postępowaniu przed tym Sądem. Zarządzeniem z dnia 17 lipca

1997 r. Prezes Sądu Rejonowego przyjął apelację oskarżonego J. Ł.

i akta sprawy przesłał Sądowi Wojewódzkiemu, przy czym – zgodnie z treścią

tego zarządzenia – zawiadomiono o tym tylko oskarżonego i prokuratora (k. 116

– 118), pomijając oskarżyciela posiłkowego i jego pełnomocnika. W ten sam

sposób

postąpił

o wyznaczeniu

Prezes

rozprawy

Sądu

Wojewódzkiego,

apelacyjnej

zaniechał

który

w

zarządzeniu

zawiadomienia

o

niej

oskarżyciela posiłkowego (k. 120). Oskarżyciel posiłkowy i jego pełnomocnik

nie wiedzieli zatem w ogóle, ani o zaskarżeniu wyroku Sądu Rejonowego

i toczącym się postępowaniu odwoławczym, ani o rozstrzygnięciu Sądu II

instancji. Nie budzi więc żadnych wątpliwości, że podniesiony w kasacji zarzut

jest – w warstwie faktycznej – należycie wykazany.

Trafnie też Autor kasacji wskazał, że opisane uchybienia stanowiły rażące

naruszenie art. 44 § 2 i art. 398 § 1 kpk z 1969 r. Można jedynie dodać, że

obowiązek zawiadomienia oskarżyciela posiłkowego i jego pełnomocnika o

terminie rozprawy apelacyjnej wynika z art. 304 § 1 w zw. z art. 407 kpk.

Należy zatem, nawiązując do charakteru ujawnionych uchybień podkreślić, że

uprawnienie oskarżyciela posiłkowego do udziału w postępowaniu sądowym w

charakterze strony nie jest ograniczone ze względu na etap postępowania

sądowego. Oskarżyciel posiłkowy ma więc prawo realizowania swych interesów

procesowych i podejmowania czynności przysługujących stronie postępowania

również w postępowaniu apelacyjnym, z wszystkimi wiążącymi się z jego

statusem konsekwencjami

procesowymi. Pozbawienie go tego

prawa,

polegające – jak w niniejszej sprawie – na wyeliminowaniu oskarżyciela

posiłkowego z udziału w całym postępowaniu drugoinstancyjnym jest rażącym

naruszeniem nie tylko wskazanych przepisów, lecz także zasady prowadzenia

procesu z udziałem czynnych i biernych stron postępowania, w celu

umożliwienia im – w granicach przyznanych uprawnień – pełnienia funkcji

wynikającej z roli procesowej.

Charakter takiego rażącego naruszenia prawa nie pozwala twierdzić, że

nie mogło ono mieć wpływu na treść wyroku, ani – tym bardziej – że

pozbawione było wpływu na treść zapadłego orzeczenia. W istocie, możliwości

wpływu takiego uchybienia na treść wyroku nie sposób wykluczyć; nie

wiadomo bowiem jakie fakty, dowody i argumentację zaoferować mogła strona

pominięta w postępowaniu apelacyjnym w odpowiedzi na żądania i twierdzenia

strony przeciwnej, i jak mogły być one ocenione przez sąd drugiej instancji.

Ponowne rozpoznanie sprawy pozwoli usunąć stan i skutki opisanego

naruszenia prawa.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.

Przewodniczący SSN: (Andrzej Siuchniński)

Sędziowie SN: (Wiesław Kozielewicz)

aw

f/jw

(Józef Skwierawski)