III KKN 321/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KKN 321/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 listopada 2000 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Andrzej Deptuła (spraw.)

Sędziowie:

SN – Przemysław Kalinowski

SN – Antoni Kapłon

Protokolant – Teresa Jarosławska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Józefa Gemry

po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2000 r.

sprawy A. S. i A. O.

oskarżonych z art. 25 mkk, art. 263 § 1 kk z 1932 r. i in.

z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

na korzyść skazanych

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. – Ośrodek w T.

z dnia 31 października 1968 r., sygn. VI Kr […]

zmieniającego wyrok Sądu Powiatowego w B.

z dnia 19 grudnia 1967 r., sygn. Kp […]

1. uchyla oba zaskarżone wyroki i na podstawie art. 1 § 2 kk w zw. z

art. 17 § 1 pkt 3 kpk umarza postępowanie w stosunku do A. S. i A.

O.,

2. kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

I. Wyrokiem Sądu Powiatowego w B. z dnia 19 grudnia 1967 r. sygn.

Kp […] – A. S. i A. O. skazani zostali: A. S. na 2 lata więzienia zaś A. O.

na 1 rok i 6 miesięcy więzienia. Skazanie to było konsekwencją uznania

oskarżonych

za

winnych

popełnienia

wspólnie

pięciu

przestępstw

zakwalifikowanych z art. 25 pkt 1 mkk i 263 § 1 kk z 1932 r.

Nadto A. S. uznany został za winnego popełnienia dalszych trzech przestępstw z

art. 25 pkt 2 mkk i art. 263 § 1 kk z 1932 r.

Zarzucane i przypisane skazanym czyny polegały na uszkodzeniu w maju

1966 r., czerwcu i lipcu 1967 r. plansz symbolizujących godło ZSRR,

kwietników przed budynkiem Komitetu Powiatowego PZPR, oblaniu tuszem i

atramentem frontonu tegoż budynku, spaleniu flag wystawionych z okazji

zbliżającego się święta 1-Majowego, zamalowaniu plansz upamiętniających

Rewolucję Październikową, Polską Partię Robotniczą i Lenina.

W wyniku zaskarżenia tego wyroku przez obrońców oskarżonych Sąd

Wojewódzki w B. – Ośrodek w T. wyrokiem z dnia 31 października 1968 r.

sygn. VI Kr […] zmienił wyrok Sądu Powiatowego w B. w ten sposób, że

wykonanie orzeczonej kary warunkowo zawiesił w stosunku do obu

oskarżonych na okres 3 lat stosując dozór Kuratora.

II. Prokurator Generalny wnosząc kasację, zarzucił rażące i mające wpływ

na treść orzeczenia naruszenie prawa a mianowicie art. 49 kpk z 1928 r. w

brzmieniu ustalonym dekretem z dnia 21 grudnia 1955 r. o zmianie przepisów

postepowania karnego (Dz. U. Nr 46, poz. 309) na skutek niezastosowania tego

przepisu, pomimo że ustalone okoliczności przedmiotowe i podmiotowe

uzasadniały

przyjęcie,

że

społeczne

niebezpieczeństwo

przypisanych

oskarżonym czynów było znikome, co winno prowadzić do umorzenia

postępowania.

Podnosząc taki zarzut Prokurator Generalny wnosił o uchylenie

zaskarżonych wyroków i umorzenie postępowania.

III. Uwzględniając w całości skargę i orzekając z wnioskiem w niej

zawartym Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W punkcie wyjścia należy rozważyć jaki charakter prawny miała

obowiązująca w chwili orzekania przez sądy w niniejszej sprawie norma art. 49

kpk z 1928 r. Rozważenie tej kwestii skutkować będzie i to w sposób zasadniczy

na ocenę zarzutu zawartego w kasacji, w tym także na ocenę jego

dopuszczalności na gruncie art. 523 § 1 kpk, a w dalszej konsekwencji

decydować o sposobie rozstrzygnięcia sprawy.

Nie ulega kwestii, że w/w przepis – pomimo jego usytuowania w

Kodeksie postepowania karnego miał charakter materialnoprawny – był bowiem

normą nacechowaną na stwierdzenie, że karygodnym jest jedynie taki czyn,

którego społeczne niebezpieczeństwo jest większe niż znikome. Wprowadzał

zatem do zapisu ustawowego nieistniejący dotąd, przy określaniu cech

przestępstwa, element materialny w postaci społecznego niebezpieczeństwa,

jako rację jego karalności.

Skoro zatem taki był charakter tego przepisu, to ocena zarzutu

kasacyjnego winna przebiegać według reguł właściwych dla obrazy prawa

materialnego, z taką zaś obrazą będzie się miało do czynienia nie tylko, gdy

dotyczyć ona będzie znamion czynu zarzucanego określonych w normie

opisującej typ przestępstwa, ale także gdy odnosić się ona będzie do niejako

generalnej charakterystyki poddawanego ocenie prawnokarnej czynu. W obu

przypadkach wadliwe zastosowanie prawa będzie konsekwencją błędnej jego

wykładni w następstwie

nieuwzględnienia właściwych, bądź uwzględnienia

niewłaściwych przesłanek decydujących o wadze czynu. Wpisanie elementu

materialnego przestępstwa do katalogu koniecznych ocen, które sąd orzekający

w każdym konkretnym przypadku zobowiązany jest przeprowadzić stosując

prawidłowe w tej materii kryteria staje się wręcz konieczne albowiem prawo

karne jako ultima ratio może posługiwać się karą tylko w przypadkach, gdy

doszło do niebagatelnego naruszenia chronionych prawem dóbr.

W sprawie niniejszej postawiona w kasacji teza o znikomej społecznej

szkodliwości zachowań oskarżonych jest – w ocenie Sądu Najwyższego –

zasadna. Za przekonywające uznać trzeba wywody przedstawione w skardze

kasacyjnej

charakteryzujące

zachowanie

oskarżonych

tak

od

strony

podmiotowej jak i przedmiotowej.

Nie bez racji są też stwierdzenia poddające w wątpliwość zasadność

przyjętej w wyrokach kwalifikacji prawnej czynów oskarżonych, gdy chodzi o

uznanie kwietników i plansz propagandowych zawierających obok podobizny

Lenina, polityczne slogany za „dzieła wzniesione w celu uczczenia lub

upamiętnienia zdarzeń i osób” o czym traktowała dyspozycja art. 25 mkk.

Trafne jest też stwierdzenie zawarte także w uzasadnieniu kasacji, że

zachowanie oskarżonych choć formalnie naruszało prawo, nie godziło w żadne

cenne dla społeczeństwa polskiego dobra. Niepodobna za takie dobra uznawać

symbole nieprzyjaznego Polsce systemu politycznego a także wizerunki osób,

które system ten symbolizowały.

Ocena zachowania oskarżonych winna także uwzględniać czas, w jakim

oskarżeni decydowali się na niszczenie owych kwietników, plansz, godła ZSRR

i podobizny Lenina. Chodzi mianowicie o to, że następowało to zawsze, gdy

akcja propagandowa ówczesnych władz przybierała rozmiary wręcz nachalne,

władze zaś wymuszały na społeczeństwie uczestnictwo w tych akcjach.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną i orzekł jak

w wyroku.

Przewodniczący: SSN (Andrzej Deptuła)

Sędziowie: SN (Przemysław Kalinowski)

SN (Antoni Kapłon)

aw

f/es