III KKN 289/98 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KKN 289/98

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lipca 2000 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Józef Skwierawski

Sędziowie: SN - Tomasz Grzegorczyk

Marek Sokołowski (spraw.)

Protokolant: Teresa Jarosławska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara Smardzewskiego

po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2000 r.

sprawy C. A.

w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia

z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść

C. A.

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w L.

z dnia 17 lutego 1997 r., sygn. IV Ko […]

uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej

wniosek (w pkt. 2/) i w tym zakresie

przekazuje

sprawę

Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania

UZASADNIENIE

C. A. wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w L. z dnia

9 października 1946 r. nr akt R […] skazany został na karę łączną 10 lat

więzienia. Sąd Wojewódzki w L. postanowieniem z dnia 24 lutego 1993 r.

sygn. akt IV KO […] uznał ten wyrok za nieważny na podstawie art. 1 § 1

ustawy z dnia 23 lutego 1991 (Dz. U. nr 34 poz. 149 - ze zmianami).

Sąd Wojewódzki w L. postanowieniem z dnia 17 lutego 1997 r. sygn. akt

IV Ko […] zasądził na rzecz C. A. kwotę 30.000 zł z tytułu zadośćuczynienia

za krzywdę związaną z odbywaniem kary więzienia przez okres 5 lat i oddalił

wniosek o zasądzenie na jego rzecz dalszych kwot. Postanowienie to

uprawomocniło się w postępowaniu przed sądem I-szej instancji.

Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył powyższe postanowienie kasacją

wniesioną na korzyść C. A. zarzucając rażącą obrazę przepisów prawa

materialnego, a mianowicie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r.

o uznaniu za nieważne orzeczeń ... (Dz. U. nr 34 poz. 149 – ze zmianami)

przez oddalenie wniosku o zasądzenie odszkodowanie – „ w następstwie

dowolnego uznania, ze w związku z odbyciem kary nie doznał on żadnej

wymiernej szkody majątkowej”. W konkluzji Autor kasacji wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi I-szej instancji

do ponownego rozpoznania.

Rozstrzygając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna. Sąd Wojewódzki uzasadnił oddalenie wniosku C. A.

o odszkodowania następującymi dwoma zdaniami: „ Z zeznań wnioskodawcy

wynika,

że przed zatrzymaniem nie pracował zawodowo, był kawalerem i

uczęszczał na kursy kolejowe pozostając w tym czasie na utrzymaniu ciotki. W

związku z tym nie uzyskiwał dochodów materialnych brak podstaw do

zasądzenia na jego rzecz odszkodowania za ten okres, bowiem nie wykazał aby

na skutek pozbawienia wolności doznał wymiernej szkody”.

Taki pogląd wyrażony przez Sąd Wojewódzki wskazuje w sposób

oczywisty, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało w następstwie rażącego

naruszenia prawa.

Można przyjąć, że u podstaw cytowanego wyżej poglądu Sądu

Wojewódzkiego leżała błędna wykładnia pojęcia „odszkodowanie” użytego

w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

... – ignorująca fakt, że pojęcie szkody należy rozumieć tak jest ono

unormowane w prawie cywilnym – w art. 361. § 2 kc – zgodnie z którym,

naprawienie

szkody

obejmuje

straty,

które

poszkodowany

poniósł,

oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Korzyściami, których wnioskodawca nie osiągnął w następstwie odbywania

kary więzienia może zatem być część dochodów z pracy, jaką mógł podjąć

gdyby nie był pozbawiony wolności.

Jeżeli cytowany fragment uzasadnienia zaskarżonego postanowienia

zawiera ustalenie, że wnioskodawca, nawet gdyby nie przebywał w więzieniu

przez 5 lat, to i tak w tym okresie nie osiągnąłby dochodów zwiększających jego

majątek, to ustalenie takie poczynione zostało z rażącym naruszeniem prawa

procesowego. Materiał dowodowy na takie stwierdzenie nie pozwala (bo nic nie

wskazuje by wnioskodawca przez pięć lat nie podjął pracy zarobkowej) a zatem

należałoby to uznać za rażącą obrazę art. 357 kpk z 1969 r. – obowiązującego w

chwili wydania zaskarżonego postanowienia. Kasacja w istocie podnosi także

zarzut takiej obrazy prawa – akcentując dowolność poczynionych przez sąd

ustaleń.

Z

powyższych

względów

Sąd

Najwyższy

uchylił

zaskarżone

postanowienie w części oddalającej wniosek.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy winien ponownie

dokonać ustaleń co do poniesienia szkody przez wnioskodawcę (uwzględniając

treść art. 361 § 2 kc) i uzasadnić swoje stanowisko w sposób umożliwiający

kontrolę instancyjną.

Przewodniczący: SSN (Józef Skwierawski)

Sędziowie: SSN (Tomasz Grzegorczyk)

SSN (Marek Sokołowski)

aw

f/ka