III KK 98/25 · Sąd Najwyższy

III KK 98/25 POSTANOWIENIE Dnia 13 stycznia 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka w sprawie A.E dotyczącej wydania wyroku łącznego po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron, wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego P.K. od udziału w sprawie III KK 98/25 w zakresie rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Z.K., A.D. oraz A.B., na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego SN P.K. od rozpoznania sprawy III KK 98/25 w zakresie rozpoznania wniosku obrońcy o wyłączenie sędziów SN: Z.K., A.D. oraz A.B..

UZASADNIENIE

W dniu 14 lutego 2025 r. zarejestrowana została w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą akt III KK 98/25, kasacja obrońcy skazanego A.E. – adwokata P.K. – od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2024 roku, sygn. akt II AKa 150/24. Kasacja ta została przydzielona do rozpoznania SSN W.W. Na mocy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2025 r., na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. wyłączono sędziego SN W.W. od udziału w sprawie III KK 98/25 (k. 56).Następnie, sprawa przydzielona została do rozpoznania SSN I.Z. Na wniosek obrońcy z dnia 21 marca 2025 r. (k.

64) Sąd Najwyższy wydał postanowienie w dniu 25 kwietnia 2025 r., którym wyłączył sędziego I.Z. od udziału w sprawie kasacyjnej toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt III KK 98/25 (k. 86). Z kolei na mocy zarządzenia Prezesa Izby Karnej z dnia 28 kwietnia 2025 r. sprawę przydzielono SSN A.B., a następnie zarządzeniem z dnia 22 września 2025 r. – składowi trzyosobowemu: SSN A.B., SSN Z.K. oraz SSN A.D. Obrońca A.E. złożył wniosek o wyłączenie w/w sędziów od rozpoznania sprawy kasacyjnej (k. 114). Zarządzeniem Prezesa Izby Karnej z dnia 15 października 2025 r. sprawa ta została przydzielona do rozpoznania SSN P.K. (k. 159).

W dniu 15 grudnia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego A.E. – adwokata P.K. – o wyłączenie sędziego SN P.K. od rozpoznania wniosku o wyłączenie wskazanych sędziów Sądu Najwyższego wyznaczonych do rozpoznania sprawy kasacyjnej. Obrońca powoływał się na te same względy, które sformułowane zostały w poprzednich jego wnioskach, podnosząc, że nie tylko udział takiej osoby w składzie Sądu Najwyższego prowadzi w każdym przypadku do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., ale przedmiotowa sprawa dotyczy bezpośrednio także Sędziego wyznaczonego do rozstrzygnięcia niniejszej kwestii incydentalnej.

A to z tej przyczyny, iż został on powołany na pełnione stanowisko w tożsamej procedurze, powodującej identyczne domniemanie braku gwarancji niezawisłości i bezstronności, co implikuje stwierdzenie, że z uwagi na jednakową podstawę formułowanych zarzutów, rozpoznanie przedmiotowego wniosku przez Sąd Najwyższy w tak ukształtowanym składzie stanowiłoby przejaw orzekania we własnej sprawie, z naruszeniem zasady nemo iudex in causa sua. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek obrońcy zasługuje na uwzględnienie.Sędzia SN P.K. został powołany na stanowisko sędziego Izby Karnej Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji wydanej przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie określonym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Wadliwość tej procedury wykazana została w uchwale trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) oraz w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Z tych orzeczeń wynika przede wszystkim, że sam fakt brania udziału w orzekaniu osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w tym trybie prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.Wielokrotnie już Sąd Najwyższy wskazywał, że w dyspozycji art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. mieszczą się przypadki obejmujące taką więź sędziego ze sprawą, iż wynik danego postępowania będzie miał znaczenie nie tylko dla jego stron, ale także dla samego sędziego.

Z orzecznictwa tego wynika, że wyłączeniu na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. podlega sędzia w sytuacji, w której miałby on dokonać oceny stosunku prawnoprocesowego (którego podmiotem, obok stron, jest także sędzia rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na jego własne prawa i obowiązki. Jeżeli status sędziego jest wadliwy albo ustrojowo „nieczysty”, to wadliwość ta, wątpliwość i „nieczystość” pozbawiają go uprawnień i obowiązków jurysdykcyjnych, co najmniej in casu, a jeżeli je wykona, spowoduje wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, a więc cel - wymierzenie sprawiedliwości - z powodów leżących po stronie sędziego nie zostanie osiągnięty.

Poza sporem jest, że oceny ważności i skuteczności tego stosunku nie może dokonywać sędzia będący jego stroną albo będący w identycznej sytuacji ustrojowo-procesowej (por. J. Gudowski, Iudex impurus. Wyłączenie z mocy samej ustawy sędziego objętego zarzutem wadliwego powołania lub przejścia na wyższe stanowisko sędziowskie, Przegląd Sądowy 2022, nr 5, s. 19-20). Skoro sędzia, którego prawidłowość powołania może być kwestionowana – a tym samym jego niezawisłość oraz bezstronność - musi rozpoznając sprawę sam dokonać osądu w tym zakresie, a więc eo ipso oceny zachodzącego między nim a stronami stosunku prawnoprocesowego, to jest z mocy ustawy wyłączony jako iudex in sua causa, gdyż - co oczywiste, nawet gdyby był krystaliczne bezstronny - wynik tego osądu, dotycząc go osobiście, wpływając na jego prawa i obowiązki z dziedziny prawa publicznego, pośrednio dotknie także jego sfery prywatnej.

Przepisy wyłączają w tym przypadku sędziego niezależnie od jego subiektywnego poczucia bezstronności i gotowości do jej uszanowania w konkretnej sprawie (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 29 października 2025 r., I KK 379/25, LEX nr 3982215; z dnia 20 listopada 2025 r., V KO 89/25, LEX nr 3944450).W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie sędziego SN P.K., ponieważ nie ulega wątpliwości, że oceniając zasadność wystąpienia obrońcy skazanego A.E. – adwokata P.K., sędzia P.K. miałby w polu widzenia własny status zawodowy, związany z trybem powołania na stanowiska sędziowskie z udziałem KRS ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Obrońca zasadnie więc we wniosku o wyłączenie tego sędziego stwierdził, że na gruncie przedmiotowej sprawy mamy do czynienia z sytuacją naruszającą zasadę nemo iudex in causa sua, stojącą u podstaw normy wyrażonej w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Wydanie postanowienia przez Sąd Najwyższy w tak ukształtowanym składzie stanowiłoby tym samym przejaw rażącego naruszenia instytucji iudex inhabilis, a w konsekwencji - zgodnie z art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. (lub z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) - bezwzględną przesłankę uchylenia wydanego orzeczenia.Z tych przyczyn orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.[WB][a.ł] ‎