III KK 568/23 · Sąd Najwyższy

III KK 568/23 POSTANOWIENIE Dnia 12 stycznia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Stępka po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2024 r. na posiedzeniu bez udziału stron w sprawie skazanego H. M. wniosku obrońcy skazanego – adwokata W. G. – o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Małgorzaty Bednarek od rozpoznania kasacji w sprawie o sygn. akt III KK 568/23, wniesionej przez obrońcę skazanego, od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II AKa 166/23, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 3 lutego 2023 r., sygn. akt II K 43/20, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k., p o s t a n o w i ł wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Małgorzatę Bednarek od rozpoznania kasacji w sprawie o sygnaturze akt III KK 568/23.

UZASADNIENIE

W dniu 27 listopada 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja obrońcy skazanego H. M. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II AKa 166/23, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 3 lutego 2023 r., sygn. akt II K 43/20.W wyniku losowania w dniu 30 listopada 2023 r. do rozpoznania tej sprawy została wyznaczona SSN Małgorzata Bednarek.W dniu 22 grudnia 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego - adwokata W. G. - o wyłączenie sędziego SN Małgorzaty Bednarek na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. od rozpoznania niniejszej sprawy z uwagi na wątpliwości co do jej bezstronności, wynikające przede wszystkim z uzyskania statusu sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Dyscyplinarnej (w organie, który nie był uznawany przez TSUE i ETPCz za sąd w rozumieniu przepisów konwencyjnych) w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r.

W piśmie tym obrońca podniósł argumenty związane z wadliwym trybem powołania na stanowisko Sędziego Sądu Najwyższego, w tym dotyczące orzekania w Izbie Dyscyplinarnej SN oraz wpływu tych okoliczności na kwestię należytej obsady sądu. Powołując się na motywy zawarte w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020, w konkluzji obrońca wskazał, że SSN Małgorzata Bednarek nie spełnia wymogu instytucjonalnej bezstronności w rozumieniu wskazanych tam argumentów, która to okoliczność wywołuje uzasadnioną wątpliwość także co do bezstronności Sędziego przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.Wniosek obrońcy zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, oceniając zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego należy wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego zachowanie. Przy dokonywaniu tej oceny nie bez znaczenia jest stosunek sędziego do wprowadzanych zmian w sądownictwie, publicznie wyrażany zarówno w procedurze konkursowej na stanowisko sędziego, jak i później, zwłaszcza w zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej wobec sądów czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu niezależności.

Przy spolaryzowaniu nastrojów społecznych, a w szczególności w środowisku sędziowskim, brak jest w tej sytuacji możliwości obiektywnego przekonania przeciętnie rozsądnej osoby, że zaistniałe okoliczności nie będą rzutowały na bezstronne osądzenie spraw (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2021 r., II KK 426/21, OSNK 2022, z. 2, poz. 6; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 lipca 2023 r., II KK 82/23, LEX nr 3589744; z dnia 13 września 2023 r., I KK 210/23, LEX nr 3608721). Nie budzi wątpliwości, że wyznaczona do rozpoznania kasacji w przedmiotowej sprawie Sędzia Małgorzata Bednarek powołana została na urząd sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, a więc w procedurze kwestionowanej przez obrońcę.

Było to ponadto pierwsze powołanie na stanowisko sędziowskie, wcześniej bowiem Pani Małgorzata Bednarek pełniła funkcję prokuratora Prokuratury […]. W sytuacji złożenia wniosku o wyłączenie jest oczywiste, że strona dostrzega wady w procedurze powołania na stanowisko sędziego Małgorzaty Bednarek, które mogą prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, gdyby zasiadała w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę. Już sam udział w procedurze powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami w/w ustawy prowadzi do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na sprzeczną z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej zależność tego organu od władzy wykonawczej i brak reprezentacji środowiska sędziowskiego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22).

Skutek taki wynika z wyjątkowego statusu sędziów Sądu Najwyższego i kluczowych kompetencji tego Sądu, mającego gwarantować niezakłócone, prawidłowe funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego oraz obiektywny standard niezależności, niezawisłości i bezstronności orzekania (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, OSNKW 2020, z. 2, poz. 7).Te uwagi w sposób szczególny odnoszą się do sędziów byłej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, w której orzekała do momentu likwidacji tej Izby w lipcu 2022 r. sędzia Małgorzata Bednarek.

Zależność od władzy politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału, toteż uznał on, że Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, przeciwko Polsce).Wykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC.

Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41; 13 października 2021 r., II KO 30/21, LEX nr 3520480).

Sąd Najwyższy badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego winien więc mieć na względzie także stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na podstawie w/w ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., będzie obciążone wadą traktowaną przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a na gruncie prawa polskiego, jako bezwzględna przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

W obecnej sprawie rozstrzyganie kasacji przez tak powołanego sędziego Sądu Najwyższego mogłoby wywołać u stron oraz w opinii publicznej przekonanie o braku bezstronności sądu. W interesie systemu wymiaru sprawiedliwości jest nie tylko troska o rzeczywistą bezstronność sędziego, ale także zapobieganie powstaniu negatywnego odbioru społecznego w tym przedmiocie. Taka potrzeba zachodzi w badanej sprawie. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia.[SOP] [ał]