III KK 484/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KK 484/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Rafał Malarski – sprawozdawca (przewodniczący)

SSN Halina Gordon–Krakowska

SSN Antoni Kapłon

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Zbigniewa Goszczyńskiego

w sprawie J. T. D.

skazanego z art. 279 § 1 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 28 marca 2008 r.

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w E.

z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt VI Ka […],

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w O.

z dnia 11 czerwca 2007 r., sygn. akt II K […],

I. uchyla wyroki sądów obu instancji w części dotyczącej skazań za

przestępstwa i uniewinnia oskarżonego od zarzutów popełnienia tych

przestępstw;

II. obciąża Skarb Państwa kosztami procesu.

UZASADNIENIE

Obrońca z urzędu skazanego J. D. złożył kasację od prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w E. z 19 września 2007 r. w części utrzymującej w mocy wyrok

Sądu Rejonowego w O. z 11 czerwca 2007 r., skazujący oskarżonego za dokonanie w

dniach od 1 do 6 kwietnia 2005 r. na szkodę M. B. kradzieży z włamaniem 5 ton

zboża wartości 2000 zł w warunkach art. 64 § 2 k.k. (rok i 2 miesiące pozbawienia

wolności) i kradzieży 2,5 ton ziemniaków wartości 1000 zł w warunkach art. 64 § 1

k.k. (rok pozbawienia wolności), oraz w części orzekającej nową karę łączną roku i 2

miesięcy pozbawienia wolności. Skarżący zarzucił rażące naruszenie przepisów

postępowania, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 5 § 2

k.p.k. i art. 7 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., przez bezkrytyczne podzielenie

stanowiska sądu a quo o winie oskarżonego, mimo że brak było wystarczających

dowodów do przyjęcia, iż popełnił on zarzucane mu czyny. W konsekwencji obrońca

wniósł „o uchylenie zaskarżonego wyroku w części utrzymującej w mocy wyrok

Sądu I instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w E. do ponownego

rozpoznania w postępowaniu apelacyjnym, ewentualnie – na zasadzie art. 537 § 2

k.p.k. – uniewinnienie oskarżonego”.

Prokurator Okręgowy w E. zażądał w odpowiedzi na kasację jej

uwzględnienia. W uzasadnieniu pisma poparł sformułowany w kasacji wniosek o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym. Stanowisko to zyskało akceptację obecnego na

rozprawie kasacyjnej prokuratora Prokuratury Krajowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługiwała na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty

okazały się zasadne.

Sformułowana w art. 2 § 2 k.p.k. zasada prawdy materialnej wprowadza w

procesie karnym wymóg opierania wszelkich rozstrzygnięć na zgodnych z prawdą

ustaleniach faktycznych, przez które rozumie się ustalenia udowodnione, czyli takie,

gdy w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzonemu jest

niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny. Obowiązek udowodnienia odnosić

należy jednak tylko do ustaleń niekorzystnych dla oskarżonego, jako że on sam

korzysta z domniemania niewinności (art. 5 § 1 k.p.k.), a nie dające się usunąć

wątpliwości rozstrzyga się na jego korzyść (art. 5 § 2 k.p.k.). Ze względu na te

zasady wydanie wyroku uniewinniającego jest konieczne zarówno wówczas, gdy

wykazano niewinność oskarżonego, jak i wtedy – co chyba częściej ma miejsce – gdy

nie udowodniono, że jest on winny popełnienia zarzucanego mu czynu przestępnego.

W tym ostatnim wypadku wystarczy zatem, że twierdzenia oskarżonego, negujące

tezy aktu oskarżenia, zostaną uprawdopodobnione. Wyrok uniewinniający musi

jednak zapaść również i w takiej sytuacji, gdy wskazywana przez oskarżonego teza

jest co prawda nieuprawdopodobniona, ale też nie zdołano udowodnić mu sprawstwa

i winy. Należy podkreślić, że walor prawny uniewinnień z różnych powodów jest taki

sam, ponieważ polskie prawo karnoprocesowe nie przewiduje tzw. wyroków

pośrednich, czyli pozostawiających daną osobę w stanie ciągłego podejrzenia

(absolutio ab instantia).

Przechodząc na grunt konkretnej sprawy, trzeba powiedzieć, że J. D. nie

udowodniono winy. Nie chodzi przy tym o to, że dysponowano dowodami, iż

oskarżony nie dopuścił się przestępstw na szkodę M. B., ale o to, że zabrakło w

sprawie dostatecznych dowodów jego winy i że do końca utrzymywały się realne

wątpliwości w kwestii jego odpowiedzialności karnej. Innymi słowy: kwestia

sprawstwa połączonej z włamaniem kradzieży zboża oraz zwykłej kradzieży

ziemniaków nie została w toku procesu w pełni wyświetlona.

Sąd Najwyższy, pozostając w przekonaniu, że ocena poszczególnych

dowodów nie nosi cech dowolności i pozostaje pod ochroną art. 7 k.p.k., stwierdza,

że nawet krytyczne odniesienie się do wyjaśnień oskarżonego o wcześniejszym

zbyciu przedmiotowych płodów rolnych przez samego pokrzywdzonego nie

uprawniało jeszcze do wydania wyroku skazującego, skoro – co przecież nie budzi

wątpliwości – na dobrą sprawę tezę oskarżenia wspierały tylko dwie okoliczności:

zamieszkiwanie J. D. tempore criminis na terenie posesji, z której skradziono zboże i

ziemniaki, oraz głębokie przeświadczenie pokrzywdzonego i jego żony, że sprawcą

zaboru ich mienia musiał być oskarżony. Bez wpływu na ustalenie w przedmiocie

winy pozostawał styl życia oskarżonego, w tym także jego wcześniejsza karalność.

Dobitnie wypada w tym miejscu zauważyć, że w świetle mających obciążyć

oskarżonego dowodów, których ocena nie nasuwała zastrzeżeń, konkurencyjnej do

prokuratorskiej wersji zdarzenia (a więc tej zakładającej, że kradzieży dokonała inna

osoba) nie dało się wyłączyć. Nie miało znaczenia, że wariant korzystny dla

oskarżonego był nieco mniej prawdopodobny (trzeba to przyznać) niż wariant

forsowany przez oskarżyciela publicznego. Wynikająca z gwarancji procesowych

dyrektywa in dubio mitius nakazywała jednak w niniejszej sprawie, gdy zachodziła

dwojaka możliwość rozstrzygnięcia (w świetle tych samych dowodów umotywowana

i nie dająca się wykluczyć), wybrać tę możliwość, która dla oskarżonego J. D. była

łagodniejsza.

W tych warunkach, podzielając wysunięte w kasacji zarzuty, Sąd Najwyższy

uchylił wyroki sądów obu instancji w zaskarżonym zakresie i – uznając skazania za

oczywiście niesłuszne – uniewinnił oskarżonego (art. 537 § 2 k.p.k.). O kosztach

procesu orzeczono po myśli art. 632 pkt 2 k.p.k.