III KK 446/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KK 446/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Szewczyk (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSA del. do SN Piotr Mirek (sprawozdawca)

Protokolant Teresa Jarosławska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga

w sprawie K. D.

skazanego z art. 207 § 1 i 3 k.k. i innych

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 29 czerwca 2011 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 21 sierpnia 2009 r„ sygn. akt V Ka […]

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w G.

z dnia 27 lutego 2009 r„ sygn. akt II K […]

uchyla zaskarżony wyrok w części utrzymującej w mocy

rozstrzygnięcie o karze łącznej zawarte w wyroku Sądu Rejonowego w

G. i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w G. do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w G., wyrokiem z dnia 27 lutego 2009 r., sygn. akt II K […],

uznał K. D. za winnego tego, że:

1. w okresie od czerwca 2002r. do lipca 2002 r. i od stycznia 2003 r. do

marca 2004 r. w G. znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją żoną M.

D. oraz jej córką małoletnią N. J. w ten sposób, że będąc pod wpływem

alkoholu wszczynał awantury, podczas których wyzywał ja słowami

powszechnie uznanymi za obelżywe, bił popychał, szarpał, kopał, rzucał

w nie przedmiotami, trzaskał drzwiami, zmuszał żonę do współżycia

seksualnego, groził pozbawieniem życia, czego następstwem było

targnięcie się pokrzywdzonej na własne życie, tj. przestępstwa z art. 207 §

1 i 3 k.k. i za to na podstawie art. 207 § 3 k.k. skazał go na karę 2 lat i 6

miesięcy pozbawienia wolności (pkt I wyroku),

2. w okresie od września do 10 października 2003 r. w G., działając w

krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,

groził D. J. pozbawieniem życia jej i jej córki M. D., przy czym groźby te

wzbudziły u w/w uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione tj.

przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie

art. 190 § 1 k.k. skazał go na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności (pkt

II),

3. w dniu 14 marca 2004 r. w G. groził M. D. w celu wywarcia na nią jako

świadka wpływu, przymuszając ją do napisania oświadczeń o wycofaniu

złożonej przez nią sprawy przeciwko K. D., w związku z tym, że

pogodziła się z mężem i doszli do porozumienia, tj. przestępstwa z art.

245 k.k. i za to na podstawie art. 245 k.k. skazał go na karę 6 miesięcy

pozbawienia wolności (pkt III wyroku).

Orzekł jednocześnie, że „na podstawie art. 85 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k.

łączy orzeczone w pkt I i II wyroku jednostkowe kary pozbawienia wolności i

jako karę łączną wymierza oskarżonemu karę 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia

wolności”. Na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet tej kary zaliczył K. D. okres

rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 2 kwietnia 2004 r. do

dnia 28 września 2004 r.

Apelacje od tego wyroku wnieśli K. D. i jego obrońca.

Wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2009 r., sygn. akt V Ka […], Sąd Okręgowy

w G. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelacje za oczywiście

bezzasadne.

Ten ostatni wyrok zaskarżony został kasacją obrońcy skazanego, którą

postanowieniem z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt III KK 108/10 Sąd

Najwyższy oddalił jako oczywiście bezzasadną. W sporządzonym uzasadnieniu

stwierdził jednak, że wyrok Sądu Rejonowego dotknięty jest uchybieniem, które

leży poza granicami rozpoznawanej kasacji, a które z uwagi na swój charakter

wymaga wywiedzenia nadzwyczajnego środka odwoławczego w trybie art. 521

k.p.k.

Prokurator

Generalny,

podzielając

stanowisko

przedstawione

w

uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego wniósł kasację na korzyść

oskarżonego K. D.

Zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 21 sierpnia 2009 r.,

sygn. akt V Ka […], utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia

27 lutego 2009 r., sygn. akt II K […] w części dotyczącej orzeczenia o karze

łącznej, zarzucił mu rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisów prawa karnego procesowego – art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440

k.p.k. polegające na przeprowadzeniu nieprawidłowej kontroli odwoławczej, w

wyniku czego nie dostrzeżono, że wyrok sądu I instancji jest oczywiście

niesprawiedliwy, gdyż rażąco narusza art. 85 k.k. wskutek zaniechania

orzeczenia wobec oskarżonego kary łącznej pozbawienia wolności w stosunku

do wszystkich spełniających warunki do połączenia kar, wymierzonych za

zbiegające się przestępstwa oraz art. 413 § 2 pkt 2 k.p.k. ze względu na

zachodzącą sprzeczność w tym zakresie pomiędzy treścią wyroku i jego

uzasadnieniem.

W konkluzji kasacji Prokurator Generalny wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego

w G. w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej i przekazanie sprawy w tym

zakresie do ponownego rozpoznania przed sądem pierwszej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna.

Nie ulega jakiejkolwiek wątpliwości, że wyrok Sądu Rejonowego został

wydany z rażącą obrazą przepisu art. 85 k.k., który w przypadku skazania za

dwa lub więcej przestępstw popełnionych zanim zapadł pierwszy, chociażby

nieprawomocny wyrok, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono

za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, obliguje sąd do

orzeczenia kary łącznej. Skoro K. D. za każde z przestępstw przypisanych mu w

pkt I, II i III części dyspozytywnej wyroku wymierzono kary pozbawienia

wolności, to zgodnie z dyspozycją przepisu art. 85 k.k. obowiązkiem Sądu

Rejonowego było orzeczenie kary łącznej, mającej za podstawę kary z osobna

wymierzone za zbiegające się przestępstwa. Obowiązkowi temu Sąd Rejonowy

nie sprostał, gdyż z treści rozstrzygnięcia zawartego w pkt IV wyroku, wynika

jednoznacznie, że wymierzając karę łączną 2 lat i 10 miesięcy pozbawienia

wolności łączył jedynie jednostkowe kary pozbawienia wolności „orzeczone w

punktach I i II wyroku”

Słusznie też zwrócono w kasacji uwagę na sprzeczność między treścią

wyroku Sądu Rejonowego a jego uzasadnieniem. Trudno byłoby przecież nie

zauważyć, że przedstawiany w uzasadnieniu wpływ skazania za przestępstwo

przypisane K. D. w pkt III wyroku na wymiar kary łącznej, nie ma

odzwierciedlenia w rozstrzygnięciu Sądu pierwszej instancji.

Charakter tych uchybień nie pozostawia żadnych wątpliwości, co do

możliwości ich istotnego wpływu na treść wyroku. Uchybienia te, choć nie

zostały podniesione w apelacjach wywiedzionych przez K. D. i jego obrońcę, to

jednak ze względu na dyspozycję przepisu art. 440 k.p.k. nie powinny ujść

uwadze Sądu Okręgowego. Miało to jednak miejsce w niniejszej sprawie i

rzutowało na wynik kontroli instancyjnej, obciążając ją akceptacją wydanego z

rażącą obrazą przepisu art. 85 k.k. orzeczenia Sądu pierwszej instancji.

Zajmując powyższe stanowisko, Sąd Najwyższy nie traci z pola widzenia

tego, że Sąd Rejonowy w G. wydał w dniu 14 kwietnia 2009 r., sygn. akt II K

[…] postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w wyroku z

dnia 27 lutego 2009 r. poprzez wpisanie „w pkt IV sentencji cyfr I, II, III w

miejsce cyfr I i II”.

Zarówno treść tego postanowienia, jak i omawiana wcześniej sprzeczność

wyroku Sądu pierwszej instancji z jego uzasadnieniem zdają się prowadzić do

wniosku, iż brak wskazania w rozstrzygnięciu o karze łącznej, kary

jednostkowej wymierzonej w pkt III nie był zamierzonym działaniem, lecz

wynikał z przeoczenia i oczywistej omyłki Sądu Rejonowego. Jednakże wbrew

stanowisku

Sądu

Rejonowego,

wyrażonemu

w

wymienionym

wyżej

postanowieniu, które, jak się wydaje, zostało również zaaprobowane przez Sąd

Okręgowy, braku tego nie można oceniać w kategoriach oczywistej omyłki

pisarskiej w rozumieniu przepisu art. 105 § 1 k.p.k.

Zgodnie z jednolitym poglądem prezentowanym w orzecznictwie i

literaturze przedmiotu, niedopuszczalnym jest prostowanie w trybie art. 105

k.p.k. błędnych rozstrzygnięć sądu co do winy i kary. W drodze prostowania

oczywistej omyłki pisarskiej nie można ich zatem zmieniać lub uzupełniać. (por.

wyrok SN z 18 marca 2010 r., III K.K. 25/10, LEX nr 575272, T. Grzegorczyk,

K.P.K. Komentarz, Zakamycze 2003, wyd. III). Stąd też przyjmuje się w

judykaturze Sądu Najwyższego, że prostowanie w trybie określonym w art. 105

k.p.k. merytorycznych elementów wyroku nie pociąga za sobą skutków

prawnych (por. wyrok SN z 3 kwietnia 2006 r., V K.K. 482/05, post. SN z 16

grudnia 2009 r., IV K.K. 347/09).

Postanowienie Sądu Rejonowego o sprostowaniu oczywistej omyłki

pisarskiej, stanowiło w istocie rzeczy modyfikację wskazanych w wyroku

podstaw orzekania kary łącznej, a zatem ingerowało w rozstrzygnięcie

podlegające wzruszeniu wyłącznie na drodze postępowania odwoławczego. Jako

niedopuszczalne i nieskuteczne nie wiązało Sądu Okręgowego i nie

uniemożliwiało mu zmiany lub uchylenia zaskarżonego orzeczenia w tym

zakresie, w jakim pozostawało ono w rażącej sprzeczności z przepisem art. 85

k.k.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok

w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o karze łącznej zawarte w

wyroku Sądu Rejonowego w G. i w tym zakresie sprawę przekazał Sądowi

Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.