III KK 439/23 · Sąd Najwyższy

III KK 439/23 POSTANOWIENIE Dnia 30 lipca 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik w sprawie P. J.skazanego z art. 148 § 2 pkt 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 lipca 2025 r., wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie SSN Zbigniewa Kapińskiego od udziału w sprawie III KK 439/23 Sądu Najwyższego na podstawie art. 41 § 1 i art. 42 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej SSN Zbigniewa Kapińskiego od udziału w sprawie III KK 439/23.

UZASADNIENIEW dniu 18 września 2023 r. zarejestrowano w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą III KK 439/23 kasacje obrońców skazanego P. J. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt II AKa 252/29, natomiast w dniu 17 stycznia 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła, wywiedziona na niekorzyść skazanego kasacja Prokuratora Generalnego. Sprawy te połączono do wspólnego prowadzenia pod sygnaturą III KK 439/23. W związku z wyznaczaniem sędziów Sądu Najwyższego do rozpoznania tej sprawy, obrońcy skazanego składali wnioski o wyłączenie tych sędziów, przy czym opierały się one głównie na fakcie, iż sędziowie ci objęli stanowiska sędziów Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

Postanowieniami Sądu Najwyższego wyłączono:- SSN Annę Dziergawkę i Pawła Kołodziejskiego (orzeczenie z 3 września 2024 r.), - Stanisława Stankiewicza, Ryszarda Witkowskiego i Marka Motuka (orzeczenie z 14 stycznia 2005 r.,- Małgorzatę Bednarek (orzeczenie z 27 stycznia 2025 r.),- Antoniego Bojańczyka o udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie sędziego Igora Zgolińskiego (orzeczenie 9 czerwca 2025 r.),- Igora Zgolińskiego (orzeczenie z 27 czerwca 2025 r.).Zarządzeniem z dnia 8 lipca 2025 r. sprawa została przydzielona do rozpoznania Prezesowi Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej Zbigniewowi Kapińskiemu.W dniu 15 lipca 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego, adwokata J.

M., o wyłączenie wskazanego sędziego od udziału w omawianej sprawie. W obszernych wywodach obrońca wskazał, że sędzia Zbigniew Kapiński został także powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego w wyniku rekomendacji udzielonej przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. i odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz trybunałów europejskich przekonywał, że udział sędziego w rozpoznaniu sprawy naruszałby prawo skazanego do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, gwarantowane w szczególności przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a zarazem prowadziłby do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Pan Zbigniew Kapiński został powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, przy czym wadliwość tej procedury jasno wynika m.in. z uchwały połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. oraz uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, a także przywoływanego w uzasadnieniu wniosku orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału sprawiedliwości Unii Europejskiej.Przepis art. 41 § 1 k.p.k. jest jednym z elementów chroniących prawo strony do niezależnego i bezstronnego sądu, co oznacza, że musi być on wykładany w ten sposób, aby gwarantować stronie prawo do rozpoznania sprawy przez niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą.

W ramach kontroli tego prawa trzeba mieć na uwadze, czy rozpoznanie sprawy przez określonego sędziego będzie stanowiło o realizacji standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. EKPC i art. 47 Karty Praw Podstawowych (por. postanowienie SN z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21). W sytuacji złożenia wniosku o wyłączenie jest oczywiste, że strona dostrzega wady w procedurze powołania na stanowisko sędziego SN Zbigniewa Kapińskiego, które będą prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, gdyby w składzie rozstrzygającym sprawę zasiadał ten sędzia.

Taka konkluzja wynika wyroku ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce oraz innych orzeczeń trybunałów europejskich. Każdy polski sąd jest związany dokonaną przez ETPC wykładnią standardu z art. 6 ust. 1 EKPC (szerzej w tym zakresie np. postanowienia SN: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 22 marca 2022 r., I KZP 13/21; zob. także postanowienie SN z dnia 15 września 2022 r., I KO 75/21), a to skutkuje przyjęciem, że orzekanie sędziego Sądu Najwyższego powołanego do Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze, wiąże się z istotnym i bardzo prawdopodobnym naruszeniem prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, ale także standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Stwierdzenie to jest tym bardziej uprawnione, gdy dostrzeże się, że EKPC w kolejnych swoich orzeczeniach przeciwko Polsce do takich samych wniosków doszedł na gruncie orzekania w Sądzie Najwyższym przez sędziów wadliwie powołanych do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Izby Cywilnej (wyroki ETPC w sprawie Dolińska-Ficek oraz Ozimek, a także Advance Pharma sp. z o.o.). Z tych powodów, kierując się koniecznością zapewnienia stronie prawa do bezstronnego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą (art. 6 ust. 1 EKPC), a także mając na uwadze konieczność wyeliminowania skutków w postaci ewentualnego żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 3 k.p.k. oraz w celu ochrony Skarbu Państwa przed odpowiedzialnością odszkodowawczą, należało wyłączyć od rozpoznania wskazanej sprawy sędziego SN Zbigniewa Kapińskiego (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2022 r., II KK 44/21, z dnia 17 sierpnia 2023 r., I KK 301/22, z dnia 31 stycznia 2024 r., II KB 27/23, z dnia 8 lutego 2024 r., III KK 623/22 i z dnia 8 kwietnia 2024 r., I KK 385/23). [J.J.][r.g.] ‎