III KK 430/11 · Sąd Najwyższy

WYROK Z DNIA 21 SIERPNIA 2012 R.

III KK 430/11

Sąd pierwszej instancji, wyrokując w trybie art. 343 § 1 – 6 k.p.k. na

posiedzeniu, związany jest treścią uzgodnień oskarżonego i prokuratora,

poczynionych na podstawie art. 335 § 1 k.p.k. Sąd nie może więc wydać

innego wyroku, niż skazujący ani orzec innej kary lub środka karnego od

uzgodnionych przez te strony.

Przewodniczący: sędzia SN T. Artymiuk.

Sędziowie SN: K. Cesarz (sprawozdawca), J. Szewczyk.

Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Wilkosz–Śliwa.

Sąd Najwyższy w sprawie Łukasza W., skazanego z art. 286 § 1 k.k.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2012 r.,

kasacji,

wniesionej

przez

Prokuratora

Generalnego

na

niekorzyść

skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 14 lipca 2011 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia 20 kwietnia

2011 r.,

uchylił

zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu

Rejonowego w C. i p r z e k a z a ł sprawę temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r., wydanym na

posiedzeniu, uznał Łukasza W. za winnego popełnienia ciągu 6

przestępstw oszustwa i na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1

k.k. wymierzył oskarżonemu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, której

wykonanie za podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt 1 k.k.

warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat, oddając w tym czasie

oskarżonego pod dozór kuratora sądowego a nadto odpowiednio na

podstawie art. 72 § 2 k.k. i 46 § 1 k.k. nałożył na oskarżonego obowiązek

naprawienia szkód wyrządzonych przestępstwami oraz obciążył go

kosztami sądowymi.

Apelację od całości wyroku na niekorzyść oskarżonego złożył

prokurator, zarzucając rażącą obrazę art. 343 § 6 k.p.k., mającą wpływ na

treść orzeczenia przez wymierzenie kary 6 miesięcy pozbawienia wolności,

podczas gdy „w trybie art. 335 § 1 k.p.k. zawarta została ugoda z

oskarżonym na wymierzenie mu kary roku i 6 miesięcy pozbawienia

wolności”, po czym wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez

orzeczenie tej kary.

Wyrokiem z dnia 14 lipca 2011 r., Sąd Okręgowy w S. utrzymał w

mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną.

Wyrok Sądu odwoławczego w całości na niekorzyść skazanego

zaskarżył kasacją Prokurator Generalny, zarzucając „rażące i mające

istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego

procesowego, a mianowicie art. 433 § 1 k.p.k. i art. 440 k.p.k., polegające

na dokonaniu wadliwej kontroli instancyjnej wyroku Sądu Rejonowego w C.,

w następstwie czego doszło do utrzymania w mocy niezasadnego i rażąco

niesprawiedliwego, bo wydanego z obrazą art. 337 § 1 k.p.k. oraz art. 343 §

7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji,

polegającego na dokonaniu, po przeprowadzeniu wstępnej kontroli aktu

oskarżenia i stwierdzenia jego braków, zwrotu prokuratorowi jedynie

odpisów aktu oskarżenia z pominięciem jego oryginału oraz akt sprawy, co

spowodowało, iż dostrzeżone braki w zakresie umieszczonego w akcie

oskarżenia wniosku o wydanie wobec oskarżonego wyroku skazującego

zostały usunięte jedynie z jego odpisów, podczas gdy sąd wydał wyrok w

oparciu o niepoprawiony i zawierający odmienną treść oryginał tego

dokumentu, a w konsekwencji wydał orzeczenie w zakresie wymierzonej

kary pozbawienia wolności o treści niezgodnej z zawartą przez prokuratora

i oskarżonego ugodą”.

Skarżący w konkluzji wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego

wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w C. i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zasadny jest zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść

zaskarżonego wyroku, naruszenia art. 433 § 1 k.p.k., co doprowadziło do

utrzymania w mocy, wydanego z obrazą art. 343 § 6 lub 7 k.p.k. w zw. z art.

335 § 1 k.p.k., wyroku Sądu pierwszej instancji. W całości natomiast

zasługuje na uwzględnienie wniosek kasacji. Ocenę taką uzasadniają

następujące zaszłości i implikacje procesowe.

W dniu 15 grudnia 2010 r. prokurator i Łukasz W. uzgodnili (co

znalazło odzwierciedlenie w „załączniku do protokołu przesłuchania

podejrzanego w przedmiocie zastosowania art. 335 § 1 k.p.k.”) skazanie go

bez rozprawy i wymierzenie przez sąd za zarzucone przestępstwa kary

roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz umieszczenie w akcie

oskarżenia

takiego

wniosku

(obok

innych

także

uzgodnionych

rozstrzygnięć). Prokurator w tymże wniosku postulował jednak wymierzenie

kary 6 miesięcy pozbawienia wolności (natomiast pozostałe elementy

wniosku odpowiadały uzgodnionym z podejrzanym). Dlatego sędzia Sądu

Rejonowego w C. zarządził w dniu 5 stycznia 2011 r. „akta zwrócić Prok.

Rej. w C. celem złożenia wniosku w trybie art. 335 k.p.k. zgodnego z ugodą

zawartą z oskarżonym”. Do pisma przewodniego z dnia 11 stycznia 2011 r.,

wzywającego do złożenia poprawionego wniosku, załączono jedynie 8 kopii

aktu oskarżenia. Prokurator po dwóch dniach odesłał te kopie „wraz z

wnioskiem w trybie art. 335 k.p.k. zgodnym z ugodą zawartą z oskarżonym

Łukaszem W.”. Na posiedzenie Sądu Rejonowego, na którym zapadł

wyrok, stawił się tylko obrońca oskarżonego.

Nie ma racji kasacja, że Sąd pierwszej instancji wydał wyrok z obrazą

art. 337 § 1 k.p.k., chociaż trafnie podniesiono w niej, iż po wpłynięciu aktu

oskarżenia doszło do naruszenia przez Sąd dyspozycji tego przepisu.

Gdyby rzeczywiście zwrócono akta prokuratorowi zgodnie z zarządzeniem

z dnia 5 stycznia 2011 r., a więc i akt oskarżenia, jak tego wymaga art. 337

§ 1 k.p.k., to dokonałby korekty również w oryginale wniosku (a nie tylko w

kopiach). Słusznie następnie prokurator

zarzucił w apelacji, że wyrok

zapadł z rażącą obrazą art. 343 § 6 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., choć

zasadne byłoby alternatywnie podniesienie uchybienia przepisom art. 343 §

7 k.p.k. i 366 § 1 k.p.k. Sąd pierwszej instancji, wyrokując w trybie art. 343

§ 1 – 6 k.p.k. na posiedzeniu, związany jest treścią uzgodnień oskarżonego

i prokuratora, poczynionych na podstawie art. 335 § 1 k.p.k. Sąd nie może

więc wydać innego wyroku, aniżeli skazujący, ani orzec innej kary lub

środka karnego od uzgodnionych przez te strony. Wniosek musi oczywiście

odzwierciedlać treść uzgodnień. Odbieganie treści wniosku umieszczonego

w akcie oskarżenia od ustaleń stron porozumienia wymaga reakcji prezesa

sądu na podstawie i z zachowaniem wymogów art. 337 § 1 k.p.k., a gdy

rozbieżność

ta

zostanie

dostrzeżona

dopiero

na

posiedzeniu,

przewodniczący obowiązany jest wezwać prokuratora do wypowiedzenia

się co do jej przyczyny. Jeżeli rozbieżność jest efektem zmiany stanowiska

prokuratora, to przed wydaniem wyroku na posiedzeniu musi ją

zaaprobować oskarżony. Bez względu na to, czy Sąd Rejonowy przeoczył

treść protokołu uzgodnień (a więc najpierw doszło do obrazy art. 366 § 1

k.p.k.), czy wyrokował mimo świadomości rozbieżności między tymi

uzgodnieniami a wnioskiem zawartym w akcie oskarżenia (a wtedy

naruszał również dyspozycję art. 343 § 7 k.p.k.), Sąd ten dopuścił się

rażącej obrazy art. 343 § 6 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k. Jak

powiedziano wyżej, Sąd pierwszej instancji może uwzględnić tylko

uzgodniony wniosek. Z rażącym naruszeniem art. 433 § 1 k.p.k., co

słusznie wytknięto w kasacji, nie dostrzegł tego Sąd odwoławczy, czemu

dał

wyraz

w uzasadnieniu

wyroku,

wyrażając

pogląd,

że

zgoda

oskarżonego na orzeczenie określonej kary otwiera sądowi meriti

możliwość orzeczenia kary w niższym wymiarze, czyli w efekcie, również

kary łagodniejszego rodzaju lub też mniej dolegliwych środków karnych (co

do rodzaju albo wysokości). Ten oczywiście błędny pogląd Sądu

odwoławczego abstrahuje od faktu, że wniosek składany w trybie art. 335 §

1 k.p.k., a następnie wyrokowanie bez rozprawy, są zarówno efektem jak i

realizacją porozumienia oskarżonego i prokuratora co do rodzaju wyroku

(skazującego) oraz rodzaju i wysokości kary lub środków karnych.

Zakres zaskarżenia wyroku Sądu Rejonowego oraz rodzaj uchybień

podniesionych w apelacji czyniły bezprzedmiotowym zarzut kasacji

naruszenia przez Sąd Okręgowy także art. 440 k.p.k.

Sąd ten rozpoznając sprawę w granicach środka odwoławczego i

kierując się powyższymi względami powinien uchylić wyrok Sądu

Rejonowego i przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd odwoławczy nie był przy tym związany wnioskiem prokuratora,

ponieważ wnioski zawarte w środku odwoławczym nie wyznaczają jego

granic. Przy rodzaju podniesionych i zaistniałych uchybień w ogóle nie

aktualizowała się kwestia wyroku reformatoryjnego, nawet gdyby prokurator

wykazał, że orzeczona kara jest rażąco niewspółmiernie łagodna (czego

zresztą w tej sprawie nie zarzucił). Wywód Sądu Okręgowego na ten temat

w końcowej części uzasadnienia wyroku, opublikowanego i tezowanego w

przeglądzie orzecznictwa Apelacji Gdańskiej (POSAG 2011, z. 3, s. 164168, Lex 1087220), został oparty na błędnym założeniu, że wyrok Sądu

Rejonowego zapadł „po uwzględnieniu zgodnego z prawem wniosku o

skazanie bez przeprowadzenia rozprawy”. Tymczasem, jak już wykazano,

wniosek nie był zgodny z prawem, bo nie odpowiadał treści porozumienia

zawartego przez prokuratora i oskarżonego.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Rejonowy wezwie prokuratora,

czy podtrzymuje stanowisko wyrażone w porozumieniu i kopiach aktu

oskarżenia, sprawdzi czy oskarżony w dalszym ciągu aprobuje je, a jeśli

sam Sąd uzna, że nie może go zaakceptować, wezwie strony do dokonania

uzgodnionej zmiany albo postąpi w myśl art. 343 § 7 k.p.k.