III KK 409/23 · Sąd Najwyższy

III KK 409/23 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 stycznia 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący)‎SSN Małgorzata Bednarek‎SSN Anna Dziergawka (sprawozdawca) w sprawie H. K., skazanej z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k., na posiedzeniu w dniu 4 stycznia 2024 r., kasacji wniesionej na korzyść przez Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach, z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. akt II K 847/22, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania. [J.J.]

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Kielcach wyrokiem z dnia 25 listopada 2022 roku, sygn. akt ‎II K 847/22 H. K. w punkcie I uznał za winną tego, że w okresie od 4 września 2021 roku do 16 października 2021 roku w K. działając w krótkich odstępach czasu z wykorzystaniem takiej samej sposobności zanim zapadł pierwszy wyrok chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw podczas czynności służbowej polegającej na obecności przy przekazaniu małoletniego znieważyła słowami powszechnie uważanymi za wulgarne i obelżywe kuratora sądowego w osobie D.

M. i tak:- w dniu 4 września 2021 roku w K. podczas czynności służbowej polegającej na obecności przy przekazaniu małoletniego znieważyła słowami powszechnie uważanymi za wulgarne i obelżywe kuratora sądowego w osobie D. M.,- w dniu 18 września 2021 roku w K. podczas czynności służbowej polegającej na obecności przy przekazaniu małoletniego znieważyła słowami powszechnie uważanymi za wulgarne i obelżywe kuratora sądowego w osobie D. M., - w dniu 2 października 2021 roku w K. podczas czynności służbowej polegającej na obecności przy przekazaniu małoletniego znieważyła słowami powszechnie uważanymi za wulgarne i obelżywe kuratora sądowego w osobie D.

M., - w dniu 16 października 2021 roku w K. podczas czynności służbowej polegającej na obecności przy przekazaniu małoletniego znieważyła słowami powszechnie uważanymi za wulgarne i obelżywe kuratora sądowego w osobie D. M., co zakwalifikował jako przestępstwo z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. oraz art. ‎33 § 1 i § 3 k.k. wymierzył jej karę grzywny w wysokości 100 (stu) stawek dziennych po 20 (dwadzieścia) złotych każda;Dodatkowo na podstawie art. 627 k.p.k.

Sąd Rejonowy zasądził od oskarżonej H.K. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem kosztów sądowych, w tym 200 (dwieście) złotych tytułem opłaty od kary grzywny.Od powyższego wyroku nie została wniesiona apelacja.Kasację na korzyść skazanej od wyroku Sądu Rejonowego wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa materialnego, tj. art. 226 § 1 k.k., polegające na jego błędnym zastosowaniu i przypisaniu skazanej odpowiedzialności za występki, popełnione w ciągu przestępstw, podczas gdy jej zachowanie nie wyczerpało wszystkich znamion czynu zabronionego określonego tym przepisem.Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie H.

K. od przypisanych jej czynów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Kasacja jest oczywiście zasadna, dlatego podlegała rozpoznaniu i uwzględnieniu na posiedzeniu bez udziału stron, zgodnie z treścią art. 535 § 5 k.p.k. Należy w pełni podzielić zarzut zawarty w kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich o rażącym naruszeniu przez Sąd Rejonowy przepisu prawa materialnego, tj. art. 226 § 1 k.k. Zasadnie wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich we wniesionej kasacji, że w opisie czynów przypisanych skazanej H. K. wyrokiem Sądu Rejonowego nie zostały zawarte wszystkie niezbędne przesłanki do wypełnienia znamion przestępstwa z art. 226 § 1 k.k. Otóż Sąd ten wskazał, że do znieważenia kuratora sądowego w osobie D.

M. doszło podczas wykonywania przez niego czynności służbowych, tymczasem warunkiem odpowiedzialności sprawcy na podstawie art. 226 § 1 k.k. jest przecież i to, aby znieważenie funkcjonariusza nastąpiło nie tylko podczas, ale także w związku z wykonywaniem przez niego czynności służbowych. Zgodzić się należy z autorem kasacji, że poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne nie pozwalają na przypisanie oskarżonej H. K. występku z art. 226 § 1 k.k. Zawarte w tym przepisie sformułowanie „podczas i w związku" wymaga jednoczesnego wystąpienia obu znamion w zachowaniu oskarżonej.

Tymczasem Sąd Rejonowy w Kielcach ustalił jedynie, że do znieważenia kuratora sądowego w osobie D. M. doszło podczas czynności służbowej, polegającej na obecności przy przekazaniu małoletniego. Nie ustalił zaś, że do znieważenia doszło w związku z wykonywaniem czynności służbowych. Tym samym brak jest kompletu znamion występku znieważenia funkcjonariusza publicznego. Dokonanie ustalenia stanowiącego znamię przestępstwa na etapie postępowania odwoławczego, w sytuacji gdy wyrok został zaskarżony jedynie na korzyść, jest niemożliwe.

Taki zabieg naruszałby dyspozycję art. 434 § 1 k.p.k. Nawet w sytuacji, gdy okoliczność stanowiąca znamię przestępstwa została ustalona w części motywacyjnej wyroku, gdzie stwierdzono, że „treści znieważające miały związek z pełnieniem obowiązków służbowych przez kuratora” (k. 99), nie jest możliwe uzupełnienie opisu czynu przez dodanie do niego tego elementu.Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, w zakresie odpowiedzialności za przestępstwo stypizowane w art. 226 § 1 k.k. mieścić się może tylko takie zachowanie sprawcy czynu, które, po pierwsze, jest podejmowane w tym czasie (podczas), w którym funkcjonariusz publiczny pełni obowiązki służbowe, a więc kiedy funkcjonariusz publiczny podejmuje określoną działalność (czynności, zachowania) z nakazu (konieczności) wynikającego z jego służby, a po drugie, podjęte zostało w związku z taką działalnością funkcjonariusza publicznego.

Podstawą zachowania funkcjonariusza publicznego musi być obowiązek wynikający z jego służby, a więc zachowanie mieszczące się w ramach jego obowiązków określonych stosownymi regulacjami prawnymi (zob. wyrok SN z 25 sierpnia 2020 r., V KK 136/19).Wskazać przy tym trzeba, że zarówno w dacie sporządzania aktu oskarżenia, jak i wyrokowania, przepis art. 226 § 1 k.k. obowiązywał w zmienionym przez ustawę z dnia 9 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny (Dz. U. Nr 122, poz. 782), która weszła w życie w dniu 25 lipca 2008 r. w brzmieniu, iż penalizacji na jego podstawie podlega jedynie znieważenie funkcjonariusza podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych.

Już wcześniej Trybunał Konstytucyjny, w wyroku wydanym w dniu 11 października 2006 r. w sprawie o sygn. akt P 3/06, stwierdził niezgodność z Konstytucją poprzednio obowiązującego unormowania art. 226 § 1 k.k., przewidującego karalność zniewagi funkcjonariusza publicznego, alternatywnie, podczas lub w związku z wykonywaniem czynności służbowych. Zatem czyn przypisany oskarżonej, jako nie wypełniający wszystkich ustawowych znamion czynu zabronionego, nie stanowił przestępstwa określonego w art. 226 § 1 k.k. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że skazanie oskarżonej za przestępstwo z art. 226 § 1 k.k. nastąpiło z rażącym naruszeniem tego przepisu.

Wpływ tego uchybienia na treść wyroku jest ewidentny, albowiem przypisanie oskarżonej winy w zakresie czynu z art. 226 § 1 k.k., który nie zawierał znamion czynu zabronionego, było oczywiście bezpodstawne.Nie było jednak podstaw do podzielenia przez Sąd Najwyższy wniosku skarżącego w zakresie orzeczenia następczego, albowiem na obecnym etapie postępowania przedwczesne byłoby uniewinnienie H. K. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że z obowiązku rozpoznania skargi kasacyjnej jedynie w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 536 k.p.k.) wynika brak związania Sądu Najwyższego zgłoszonymi w niej wnioskami.

To bowiem treść zarzutu i wynikającego z niego uchybienia, w powiązaniu z kierunkiem zaskarżenia określa jego granice (zob. wyrok SN z 20 lutego 2018 r., V KK 498/17; wyrok SN z 6 lipca 2022 r., II KK 100/22).W realiach rozpatrywanej sprawy, przypisane oskarżonej zachowanie może bowiem wyczerpywać znamiona przestępstwa znieważenia z art. 216 § 1 k.k. Ponieważ czyn ten jest ścigany z oskarżenia prywatnego (art. 216 § 5 k.k.), Sąd Rejonowy przystępując do rozpoznania sprawy, w pierwszej kolejności ewentualnie odbierze od pokrzywdzonej i prokuratora (art. 60 § 1 k.p.k.) oświadczenia dotyczące woli wystąpienia z oskarżeniem.

Od wyniku tej czynności uzależnione jest bowiem procedowanie w tej sprawie, a więc albo dalsze jej prowadzenie we właściwym trybie, albo umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., wobec braku skargi uprawnionego oskarżyciela.Uwzględniając powyższe rozważania, koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.[J.J.] [ał]