III KK 40/15 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KK 40/15 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 marca 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Michał Laskowski (przewodniczący)‎SSN Rafał Malarski (sprawozdawca)‎SSN Józef SzewczykProtokolant Anna Korzeniecka-Plewka w sprawie A. K. i K. S. uniewinnionych od zarzutu popełnienia czynu z art. 286 §1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 65 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 11 marca 2015 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 9 października 2013 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w I. z dnia 31 maja 2013 r., uchyla zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w B.

UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 31 maja 2013 r Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu sprawy zainicjowanej subsydiarnym aktem oskarżenia, uznał oskarżonych A. K. i K. S. za winnych popełnienia czynu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 65 § 1 k.k. i za to skazał ich na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania na odpowiednie okresy próby oraz na kary grzywny. Apelacje od powyższego wyroku na korzyść oskarżonych wnieśli: prokurator, A. K. i obrońca K. S., natomiast pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego zaskarżył orzeczenie na niekorzyść.Po rozpoznaniu środków odwoławczych Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 9 października 2013 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił oskarżonych od zarzucanych im czynów oraz obciążył kosztami procesu Skarb Państwa.Powyższy wyrok został zaskarżony kasacją przez Prokuratora Generalnego, który zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 632 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 640 k.p.k., polegające na bezpodstawnym zaniechaniu zastosowania tych przepisów i niezasadnym obciążeniu całością kosztów procesu Skarbu Państwa, podczas gdy w razie uniewinnienia oskarżonego w sprawie, w której akt oskarżenia wniósł oskarżyciel subsydiarny, to on ponosi koszty procesu.

W konsekwencji wniósł o uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego w pisemnej odpowiedzi na kasację zażądał oddalenia kasacji Prokuratora Generalnego jako oczywiście bezzasadnej oraz orzeczenia o kosztach postępowania według norm przepisanych.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja jest oczywiście zasadna, co zważywszy na jej kierunek skutkowało uwzględnieniem w trybie art. 535 § 5 k.p.k. tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

Należy zgodzić się z Prokuratorem Generalnym co do konieczności uchylenia zaskarżonego orzeczenia w części rozstrzygającej o kosztach procesu, bowiem w tym zakresie doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na treść wyroku.Orzekając w tym przedmiocie, Sąd Okręgowy obciążył kosztami Skarb Państwa, wskazując w uzasadnieniu, jako podstawę rozstrzygnięcia art. 634 k.p.k. w zw. z art. 632 k.p.k. Przy czym drugi z przepisów powołany został nieprecyzyjnie (bez określenia punktu), co jest istotne o tyle, że w pkt 1 i 2 art. 632 k.p.k. odmiennie uregulowana została kwestia podmiotu ponoszącego koszty procesu w sytuacji wydania orzeczenia uniewinniającego.

Określenie w wyroku Skarbu Państwa, jako podmiotu obciążonego tymi kosztami pozwala przyjąć, że podstawę prawną tego rozstrzygnięcia stanowił art. 632 pkt 2 k.p.k. Słusznie dostrzega autor skargi, że to rozstrzygnięcie nie przystaje do realiów procesowych sprawy. Została ona zainicjowana subsydiarnym aktem oskarżenia wniesionym przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego „S.” S.A. i ostatecznie, z uwagi na zmianę wyroku w instancji odwoławczej, zakończyła się prawomocnym uniewinnieniem. W świetle powyższego do kosztów za postępowanie odwoławcze, oprócz powołanego przez Sąd drugiej instancji przepisu art. 634 k.p.k., zastosowanie znajduje art. 632 pkt 1 k.p.k.

W przepisie tym mowa jest wprawdzie o sprawach z oskarżenia prywatnego, jednakże art. 640 k.p.k. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów odnoszących się do kosztów za postępowanie prywatnoskargowe do postępowania w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, w których akt oskarżenia wniósł oskarżyciel posiłkowy subsydiarny. W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości, że to właśnie on winien zostać obciążony kosztami procesu w niniejszej sprawie (podobnie Komentarz aktualizowany do art. 632 Kodeksu postępowania karnego pod red.

L. K. Paprzyckiego, Lex/el, 2014). Nadmienić nadto należy, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia odmiennych unormowań szczególnych, określających podmiot obciążony obowiązkiem poniesienia kosztów, które ustawodawca ustanawia już na samym wstępie art. 632 k.p.k. (jeżeli ustawa nie stanowi inaczej…).Znamiennym w niniejszej sprawie jest to, że w końcowej fazie postępowania toczącego się przed Sądem pierwszej instancji, a także przed Sądem ad quem aktywnością wykazał się oskarżyciel publiczny. Mianowicie w dniu 23 kwietnia 2013r. stawił się na rozprawę główną, oświadczając, że „wstępuje do sprawy” (k. 669), na kolejnym terminie rozprawy wniósł o uniewinnienie oskarżonych od zarzucanego im czynu (k. 690), zaś po wydaniu wyroku skazującego zaskarżył go apelacją na korzyść oskarżonych, a na rozprawie odwoławczej popierał wniesioną apelację i jednocześnie wniósł o uwzględnienie apelacji złożonych na korzyść oskarżonych oraz o nieuwzględnienie apelacji oskarżyciela posiłkowego (k. 799v).

Skarżący dokonał analizy powyższych czynności procesowych w celu ustalenia, czy wzięcie przez prokuratora udziału w postępowaniu nie skutkowało ewentualną zmianą statusu tego postępowania, co z kolei mogłoby rzutować na określenie podmiotu ponoszącego koszty procesu (art. 632 pkt 1 i 2 k.p.k.). Słusznie w tym zakresie wskazał, że rolę oskarżyciela publicznego in concreto należało ustalić na podstawie art. 55 § 4 k.p.k., który - w przeciwieństwie do uregulowania dotyczącego postępowania prywatnoskargowego zawartego w art. 60 § 1 i 2 k.p.k. czy też do sytuacji określonej w art. 57 § 2 k.p.k. - nie powoduje, że dysponentem aktu oskarżenia staje się prokurator i postępowanie zamienia się w stricte publicznoskargowe.

W takich sytuacjach prokuratora określa się jako rzecznika praworządności (interesu publicznego czy społecznego) (zob. uchwała SN z 18 grudnia 2013r., I KZP 24/13, Lex nr 1403598). Konkludując: w przypadku skorzystania przez prokuratora z uprawnienia, jakie daje mu przepis art. 55 § 4 k.p.k., nie występuje on w charakterze oskarżyciela publicznego, lecz w roli rzecznika praworządności (interesu publicznego czy społecznego), co powoduje, że sprawa nie nabiera charakteru publicznoskargowego, o którym mowa w art. 632 pkt 2 k.p.k. W tej sytuacji skonstatować należy, że Sąd odwoławczy, rozstrzygając w wyroku w przedmiocie kosztów procesu, niesłusznie obciążył nimi Skarb Państwa, dopuszczając się tym samym rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego.

To sprawia, że kasacja w zakresie wniosku o częściowe uchylenie zaskarżonego orzeczenia z przekazaniem sprawy w tym zakresie Sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania (art. 537 § 2 k.p.k.) okazała się zasadna. W postępowaniu ponownym Sąd będzie miał na uwadze, że stosownie do treści art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k. jest związany wyrażonymi powyżej zapatrywaniami prawnymi. Nie zasługuje na akceptację stanowisko wyrażone w odpowiedzi pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego na ten nadzwyczajny środek zaskarżenia zarówno w zakresie sugestii, że został on wniesiony po upływie 16 miesięcy na niekorzyść A.

K. i K. S., co wykluczałoby możliwość jego uwzględnienia (art. 524 § 3 k.p.k.)., jak i twierdzenia, że nie zachodzą podstawy do przyjęcia, iż zaskarżone orzeczenie dotknięte jest uchybieniem, o którym mowa powyżej. Uwagi w przedmiocie ewentualnej niewypłacalności oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego mają charakter dowolnych dywagacji, gdyż nie znajdują oparcia w fatach. Okoliczności te nie mogą zatem wpłynąć na zakwestionowanie kierunku zaskarżenia przez prokuratora prawomocnego orzeczenia. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego podniósł nadto, że „oskarżeni pomimo, iż w ocenie Sądu okręgowego podejmowali działania nieetyczne i wpisujące się w ramy nieuczciwej konkurencji osiągną kosztem spółki (...) korzyść majątkową”, co nie stanowi skutecznego argumentu służącego zdezawuowaniu stwierdzonego w następstwie rozpoznania kasacji uchybienia.

Tło do czynienia ustaleń w zakresie podmiotu ponoszącego koszty procesu stanowi bowiem prawomocne rozstrzygnięcie uniewinniające oskarżonych od zarzutu popełnienia przestępstwa, zaś kwestia oceny ich zachowań w aspekcie norm moralnych czy też innych, wykraczających poza sferę prawnokarną, pozostaje w tym zakresie irrelewantna. Należy zgodzić się z rozróżnieniem kosztów procesu od kosztów sądowych, o których mowa w art. 624 § 1 k.p.k., jednakże na gruncie niniejszej sprawy rozważania czynione w tym aspekcie posiadają jedynie teoretyczny wymiar.

Mając na względzie powyższe okoliczności, orzeczono jak w wyroku.