Supreme Court dismisses appeal on assault conviction, rejecting claims of procedural errors and evidence issues.

Sygn. akt III KK 36/11

POSTANOWIENIE

Dnia 7 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jarosław Matras (przewodniczący i spr.)

SSN Marian Buliński

SSN Barbara Skoczkowska

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jerzego Engelkinga

w sprawie K. M.

skazanego z art. 158 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 7 października 2011 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w O.

z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt II Ka (...)

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w P.

z dnia 8 marca 2010 r., sygn. akt II K (...)

I. oddala kasację;

II. wniosek obrońcy o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności –

jako obrońca z urzędu – w postępowaniu kasacyjnym oddala;

III. obciąża skazanego kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 marca 2010 r., II K (...), Sąd Rejonowy w P. uznał

oskarżonego K. M. za winnego tego, iż w dniu 1 listopada 2008 r. w P. wziął

udział w pobiciu S. Ł. w ten sposób, że kopnął go w ręce, którymi zasłaniał twarz,

narażając go w ten sposób na bezpośrednie niebezpieczeństwo nastąpienia co

najmniej skutku z art. 157 § 1 k.k., czym wypełnił dyspozycję art. 158 § 1 k.k., i

za to na podstawie tego przepisu skazał go na karę roku pozbawienia wolności;

ponadto rozstrzygnął o kosztach procesu.

Wyrokiem tym za udział w tym przestępstwie zostali skazani G. G. oraz J.

T. Apelacje od tego wyroku złożyli obrońcy oskarżonych, w tym obrońca

oskarżonego K. M., który wyrokowi zarzucił:

„I. obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 53 § 1 i 2 k.k. poprzez

nieuwzględnienie przy wymiarze kary stopnia winy, stopnia społecznej

szkodliwości, rodzaju i rozmiaru ujemnych następstw przestępstwa,

II. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zaskarżonego

wyroku, w szczególności:

1. art. 4 k.p.k. poprzez uwzględnienie wyłącznie okoliczności świadczących

na niekorzyść oskarżonego i pominięcie okoliczności świadczących na

jego korzyść,

2. art. 5 § 2 k.p.k. poprzez rozstrzygnięcie części wątpliwości na niekorzyść

oskarżonego,

3. art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów,

4. art. 92 k.p.k. i art. 410 k.p.k. poprzez wydanie wyroku na podstawie

okoliczności i dowodów nieujawnionych w toku rozprawy głównej oraz

nieuwzględnienie okoliczności, które zostały ujawnione,

5. art. 185b § 1 k.p.k. i art. 171 k.p.k. poprzez oparcie się na złożonych w toku

postępowania przygotowawczego zeznaniach świadka M. S., który w

chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat, odebranych wbrew warunkom

wymienionych przepisów

II. błędy w ustaleniach faktycznych, które miały wpływ na treść zaskarżonego

wyroku, w szczególności:

1. że oskarżony K. M. wziął udział w pobiciu S. Ł. w dniu 1 listopada 2008

r.,

2. że pokrzywdzony został wyciągnięty siłą ze sklepu „A.” przez G. G. i że

owo wyciągnięcie znajduje się na odtworzonym na rozprawie nagraniu z

kamer monitoringu,

3. że oskarżony K. M. jest osobą niepoprawną i nie należy wobec niego

stosować środków wychowawczych,

4. że obciążenie osk. K. M. kosztami sądowymi nie będzie zbyt uciążliwe dla

utrzymania jego i jego rodziny,

III. rażącą surowość orzeczonej kary, polegającą w szczególności na:

1. niezastosowaniu wobec osk. K. M. nadzwyczajnego złagodzenia kary,

2. wymierzeniu kary w wysokości 1/3 ustawowego wymiaru zamiast w jej

dolnych granicach.”

Mając powyższe na uwadze obrońca wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

- uniewinnienie oskarżonego K. M., ewentualnie uznanie jego

zachowania za czyn z art. 217 § 1 k.k. i umorzenie postępowania z

uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela, ewentualnie - przy

pozostawieniu kwalifikacji prawnej czynu przyjętej przez Sąd I

instancji - o zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary i

wymierzenie kary ograniczenia wolności,

- zwolnienie oskarżonego K. M. od kosztów sądowych za obie

instancje,

- zasądzenie na rzecz adw. P. K. opłaty za nieopłaconą pomoc prawną

udzieloną z urzędu oskarżonemu K. M. w postępowaniu

apelacyjnym,

2. ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do

ponownego rozpoznania.

Po rozpoznaniu tych apelacji Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 21 lipca

2010 r., II Ka (...), zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, uznając apelacje za

oczywiście bezzasadne.

Od tego wyroku kasację złożył obrońca K. M. Zaskarżając wyrok w całości

zarzucił mu rażące naruszenie prawa, mające istotny wpływ na jego treść:

„1. rażące i oczywiste naruszenie prawa materialnego, a to art. 53 § 1 i 2

k.k. poprzez nieuwzględnienie przy wymiarze kary stopnia winy, stopnia

społecznej szkodliwości, rodzaju i rozmiaru ujemnych następstw przestępstwa,

2. rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 60 § 1 i 2 k.k. poprzez

błędną wykładnię, że nadzwyczajne złagodzenie kary można stosować jedynie do

młodocianego,

3. rażące naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia, a to art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. poprzez

pominięcie zupełnie w swoich rozważaniach przez sąd odwoławczy niektórych

wniosków i zarzutów apelacji, w tym zarzutu obrazy art. 92 kpk i art. 410 kpk

oraz przeanalizowanie innych zarzutów i wniosków w sposób odbiegający od

wymogu ich rzetelnej oceny,

4. rażące naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na

treść

zaskarżonego orzeczenia, a to art. 7 k.p.k. oraz art. 92 k.p.k. i art. 410 k.p.k.

poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, a także wydanie wyroku na

podstawie okoliczności i dowodów nieujawnionych w toku rozprawy głównej

oraz nieuwzględnienie okoliczności, które zostały ujawnione,

5. rażące naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na treść

zaskarżonego orzeczenia, a art. 171 § 3 kpk poprzez błędną wykładnię, że

obecność jakiejkolwiek osoby, w szczególności funkcjonariusza policji przy

przesłuchaniu świadka, który nie ukończył 15 lat spełnia wymóg obecności

przedstawiciela ustawowego lub faktycznego opiekuna.”

Obrońca mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie powyższego

wyroku w stosunku do oskarżonych K. M. i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w O. W odpowiedzi na kasację prokurator

Prokuratury Okręgowej w O. wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Stanowisko to podtrzymał w toku rozprawy kasacyjnej prokurator Prokuratury

Generalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja podlegała oddaleniu, ale nie jako oczywiście bezzasadna.

Niezależnie bowiem od tego, że zarzuty obrazy prawa materialnego, tj. art. 53 §

1 i 2 k.k., art. 60 § 1 i 2 k.k. oraz prawa procesowego, tj. art. 171 § 3 k.p.k. okazały

się chybione w stopniu oczywistym, to pozostałe dwa zarzuty trafnie wskazywały

na wadliwości w procedowaniu sądu odwoławczego. Na wstępie odnieść należy

się jednak do tych zarzutów, które już po wstępnej analizie wskazywały na ich

niezasadność. Należy bowiem przypomnieć, że przepisy art. 53 § 1 i 2 k.k.

stanowią dyrektywę sądowego wymiaru kary, a zatem nie mogą stać się podstawą

zarzutu obrazy prawa materialnego. Z kolei w art. 60 § 1 k.k. jak i w § 2 tego

przepisu przewidziano możliwość zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia

kary, a to oznacza, iż przepisy te nie mogą stać się podstawą zarzutu obrazy prawa

materialnego, skoro nie obligowały sądu do określonego postąpienia. To, że w

uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego znalazło się niefortunne określenie

odnoszące się do ukończenia przez skazanego 21 lat, jako braku podstawy do

zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, nie może dowodzić naruszenie

tego przepisu. Istotne jest to, iż wyraźnie tenże sąd wskazał, że orzeczona kara

pozbawienia wolności nie ma charakteru kary rażącej swą surowością w stopniu

niewspółmiernym. Jeśli zaś zważyć, że sąd odwoławczy nie stosował przepisu

art. 171 § 3 k.p.k., to nie mógł też go naruszyć. Nawet gdyby jednak uznać, że

chodzi tu o stanowisko tego sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku (art. 457 § 3

k.p.k.), to przecież przepis art. 171 § 3 k.p.k. posługuje się sformułowaniem „w

miarę możliwości”, co nie pozwala na zakwestionowanie sposobu przesłuchania

świadka, bez jednoczesnego zanegowania okoliczności związanych z samym

przywołaniem do przesłuchania innych osób.

Natomiast nie sposób uznać, że zawarta w uzasadnieniu wyroku sądu

odwoławczego argumentacja stanowi właściwą i rzetelną, biorąc pod uwagę treść

art. 457 § 3 k.p.k., odpowiedź na zarzuty zawarte w apelacji (art. 433 § 2 k.p.k.).

Rzetelne odniesienie się do zarzutów i wniosków środka odwoławczego to takie

ustosunkowanie się do tych elementów apelacji, które wskazuje, że sąd

odwoławczy rzeczywiście przeanalizował te zarzuty i wnioski. Oczywiście nie

sposób znaleźć „wzorca” takiego postąpienia, który to „wzorzec” miałby

zastosowanie do każdej sprawy i stanowiłby model należytego zrealizowania

obowiązków wynikających z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 3 k.p.k.

Niemożność zbudowania takiej konstrukcji wynika nie tylko z innej jakości

sporządzenia uzasadnienia wyroku sądu I instancji wynikającej ze specyfiki

określonej sprawy oraz umiejętności właściwego zrealizowania normy art. 424

k.p.k., ale także z zawartości apelacji i użytej tam argumentacji. Nie budzi jednak

wątpliwości, że w przypadku gdy w apelacji stawiany jest zarzut obrazy

przepisów prawa procesowego związanych z ocena dowodów (art. 7 k.p.k, 92

k.p.k. i 410 k.p.k.), albo też kwestionowane są ustalenia faktyczne, zaś podstawą

tych zarzutów jest, jak w przypadku apelacji obrońcy K. M., wskazywanie na

zmienność relacji głównego świadka tj. pokrzywdzonego co do zachowania

oskarżonego w zakresie sposobu użycia przemocy oraz twierdzenie, że

okoliczność ta nie została rozważona przez sąd a quo, to obowiązkiem sądu ad

quem jest merytoryczne odniesienie się do tej argumentacji a nie posłużenie się

ogólnikowym stwierdzeniem, iż sąd I instancji „dokładnie przeanalizował

zeznania świadków i wyjaśnienia oskarżonych w kontekście pozostałych

dowodów w sprawie..” oraz „Sąd Rejonowy wyczerpująco uzasadnił, które

zeznania tego świadka i w jakim zakresie uznał za wiarygodne ..” i dalej: „Sąd

Okręgowy podzielił nadto stanowisko Sądu Rejonowego, że występujące w tych

zeznaniach nieścisłości nie dyskwalifikują ich jako wiarygodnego materiału

dowodowego (uzasadnienie str.5). To właśnie na tym uchybieniu zbudowany jest

zarzut ujęty w pkt 3 kasacji, o czym wyraźnie przekonuje uzasadnienie tego

nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Z kolei zarzut wyartykułowany w pkt 4

kasacji choć wskazuje w części wstępnej na rażące naruszenie art. 7 k.p.k. oraz

art. 92 k.p.k. i art. 410 k.p.k. to w rzeczywistości także powiązany jest z

naruszeniem normy art. 433 § 2 k.p.k., o czym przekonuje kasacja na stronach 89. Tam bowiem wyraźnie skarżący skonstatował, że sąd odwoławczy

odpowiadając na zarzut apelacji powołał się na dowód, z którego nie można

wyprowadzić tych treści, które zostały przywołane tak przez sąd I instancji jak i

przez sąd odwoławczy. W rzeczywistości zatem autor skargi określa, że sąd

odwoławczy dokonując kontroli odwoławczej dopuścił się albo obrazy art. 410

k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. bazując na dowodzie, którego nie został

ujawniony w toku przewodu sądowego, a więc na dowodzie nieznanym, albo też

dopuścił się obrazy art. 7 k.p.k. w zw. z art. 433 §2 k.p.k. wskazując, że dowód z

zapisu monitoringu sklepu ma zupełnie inną treść niż ten, który został

wprowadzony do procesu i odtworzony w toku rozprawy głównej.

Oceniając stanowisko sądu odwoławczego co do zawartej w apelacji

kwestii zapisu monitoringu i poczynionych – także na jego podstawie - ustaleń

faktycznych nie sposób uznać, że sąd odwoławczy dokonał prawidłowej kontroli

wyroku w tym zakresie. Przecież z monitoringu, którego zapis zawarty został

ujęty w formie protokołu na k. (…), wynika, że pokrzywdzony stał przed sklepem

i tam został schwycony przez G. G. Oskarżony K. M. podszedł wówczas do obu

tych mężczyzn a następnie wszedł do wnętrza sklepu by po pewnym czasie wyjść.

Twierdzenie sądu I instancji zawarte w uzasadnieniu wyroku na k.426 co do tego,

że nagranie odtworzone na rozprawie potwierdza wyciągnięcie pokrzywdzonego

ze sklepu przez G. było więc oczywiście chybione, skoro tylko zawartość

protokołu na k. 83 zawiera opis obrazu zawartego na płycie CD (obecnie już

niedostępnej). Zawartość płyty nie została opisana przez sąd I instancji, a zatem

nie ma powodu by negować zawartość protokołu na k.83. W tej sytuacji

twierdzenia sądu odwoławczego jakoby pokrzywdzony rzeczywiście został

wyprowadzony ze sklepu a „ustalenia w tym zakresie są zgodne z zapisem

monitoringu i zgodne z protokołem” muszą dziwić i jednocześnie dowodzą

rażącej obrazy art. 7 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. Wystarczyłoby zapoznać

się z treścią tego dokumentu procesowego by stwierdzić, że oba sądy z

nieznanych powodów uznały, iż zapis monitoringu zawiera inną treść niż ta

zawarta w protokole. Faktem jest, że w początkowych zeznaniach pokrzywdzony

przedstawiał przebieg zajścia właśnie tak, jak ustalił to sąd I instancji, a więc, iż

został wyprowadzony siłą ze sklepu. Rzecz jednak w tym, że inaczej zostało

opisane w protokole to co zawierał zapis monitoring. Niewykluczone jest

wprawdzie, że z uwagi na krótki zapis monitoringu (od 15.49 59 do 15.50 41)

zdarzenie takie mogło zaistnieć wcześniej, zwłaszcza gdy zważyć na zeznania

pokrzywdzonego na rozprawie, ale bezspornie należało zachować należytą uwagę

przy analizie protokołu na k. 83. Uchybienie sądu odwoławczego miało

niewątpliwie postać rażącego naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k. w

zw. z art. 433 § 2 k.p.k., przy czym uchybienie to nie mogło mieć nie tylko

istotnego, ale jakiegokolwiek wpływu na treść wyroku w odniesieniu do

skazanego M., a to z tego powodu, iż ten fragment materiału dowodowego

dotyczył li tylko zachowania skazanego G. G.

Tożsame stanowisko należy zająć odnosząc się do zarzutu obrazy art. 457

§3 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. i braku ustosunkowania się sądu

odwoławczego do poruszonych i szczegółowo wykazanych w apelacji

sprzeczności zeznań pokrzywdzonego. Rażąca obraza tych przepisów także nie

mogła mieć istotnego wpływu na treść wyroku. Po pierwsze, dostrzegając

sprzeczności w zeznaniach pokrzywdzonego w kwestii zaboru pieniędzy i puszki

piwa oraz stosując normę art. 5 § 2 k.p.k. sąd I instancji uznał, że zaboru tych

rzeczy nie można mu przypisać, a zatem zastosował najkorzystniejszą wersją dla

skazanego M. Po drugie, co do użycia przemocy zeznania pokrzywdzonego

rzeczywiście różniły się, ale z zeznań tych nie wynikało aby S. Ł. miał w ogóle

jakiekolwiek wątpliwości co do pobicia go również przez skazanego M. W

pierwszych zeznaniach podał on, że uderzył go w ręce z nogi, by następnie

potwierdzić w czasie okazania, iż wszyscy trzej (a więc także M.) go bili. W

kolejnym przesłuchaniu S. Ł. podał, że „K.” (tak określał M. – uw. SN) „walnął

mi z liścia w twarz”, by na rozprawie mieć pewność - po początkowych

wahaniach co do ilości zadanych uderzeń - iż M. uderzył go z nogi w ręce, którymi

osłaniał twarz. Z treści opinii psychologa wynika natomiast, że pokrzywdzony tak

istotne fakty jak kto go uderzył, czy też że doszło do zajścia miał możliwość

zapamiętania,

natomiast

percepcyjnymi

i

ich

ma

kłopoty

odtworzeniem

z

ze

subtelnymi

doświadczeniami

względu

nadpobudliwość

na

psychoruchową i zakłóconą koncentrację uwagi. Uwzględniając powyższą opinią

nie sposób przyjąć twierdzenia skarżącego, że te różnice w zeznaniach

pokrzywdzonego prowadzą do ich odrzucenia jako niewiarygodnych w całości.

Po trzecie, wnioskowi temu przeczą wyjaśnienia współskazanego T. Z wyjaśnień

J. T. wynikało bowiem jasno, że wszyscy trzej bili pokrzywdzonego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że kasacja nie mogła

zostać uwzględniona także w odniesieniu do zarzutów z pkt 3 i 4 albowiem rażące

uchybienia sądu odwoławczego nie mogły mieć istotnego wpływu na treść

zaskarżonego kasacją wyroku. Oddalenie wniosku obrońcy skazanego o

zasądzenie wynagrodzenia za sporządzenie kasacji wynikało z faktu, iż autor

kasacji nie został ustanowiony w trybie art. 84 § 3 k.p.k. obrońcą z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym, a zatem jego obowiązek podjęcia działań z urzędu w

interesie skazanego wygasł z chwilą uprawomocnienia się wyroku (art. 84 § 2

k.p.k.). Ma on wprawdzie także wówczas możliwość podjęcia działań na korzyść

skazanego, a więc i wniesienia kasacji, ale w takiej sytuacji jego aktywność w

tym zakresie nie mieści się już w zakresie działań zleconych z urzędu, a tylko

koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponosi Skarb Państwa

(art. 29 ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze). Takie stanowisko utrwalone jest w

orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. wyrok z dnia 7 maja 1997 r., IV KKN

106/96, OSNKW 1997, z.7-8, poz.68; postanowienie z dnia 19 kwietnia 2007 r.,

II KK 317/06, OSN Pr. i Pr. 2007, nr 12, s.9) i obecny skład Sądu Najwyższego

stanowisko to podziela, odnotowując jednocześnie pojawienie się także poglądu

odmiennego (postanowienie SN z dnia 27 kwietnia 2011, II KK 316/10), którego

jednak nie aprobuje.

Z tych wszystkich powodów należało orzec jak w postanowieniu.