III KK 346/15 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KK 346/15 POSTANOWIENIE Dnia 20 października 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Cesarz na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 kpk‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 20 października 2015 r.,‎sprawy J. W. i Jo. W. skazanych z art. 233 § 1 kk i innych‎z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanych ‎od wyroku Sądu Okręgowego w G.‎z dnia 17 listopada 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w G.‎z dnia 16 grudnia 2013 r. p o s t a n o w i ł 1/ oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną, 2/ obciążyć skazanych kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego w częściach na nich przypadających.

UZASADNIENIEWyrokiem z dnia 16 grudnia 2013 r., Sąd Rejonowy uznał Jo. W. za winną tego, że w dniu 1 grudnia 2010 roku w G. w Prokuraturze Rejonowej będąc przesłuchana w charakterze świadka i pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, podczas składania zeznań stanowiących dowód w sprawie zeznała nieprawdę, że nie podpisywała pokwitowania odbioru korespondencji […] adresowanej do Jo. W. i J. Wyszomirskiego w dniu 1 lipca 2010 roku, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie 1 Ds. …0/10 wynika, że przedmiotowe pokwitowanie odbioru podpisała, tym samym złożyła fałszywe zawiadomienie o przestępstwie podrobienia dokumentu pokwitowania odbioru korespondencji, wiedząc, że tego przestępstwa nie popełniono – to jest czynu z art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i skazał ją na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby 3 lat oraz na podstawie art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. wymierzył oskarżonej karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 zł.

Tym samym wyrokiem Sąd uznał J. W. za winnego tego, że w dniu 1 grudnia 2010 roku w G. w Prokuraturze Rejonowej będąc przesłuchiwanym w charakterze świadka i pouczonym o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, podczas składania zeznań stanowiących dowód w sprawie zeznał nieprawdę, że nie podpisywał pokwitowania odbioru korespondencji [...] adresowanej do Jo. W. w dniu 18 marca 2010 roku, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie 1 Ds. …0/10 wynika, że przedmiotowe pokwitowanie odbioru podpisał, tym samym złożył fałszywe zawiadomienie o przestępstwie podrobienia dokumentu pokwitowania odbioru korespondencji wiedząc, że tego przestępstwa nie popełniono – to jest czynu z art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i skazał go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby 3 lat oraz na podstawie art. 71 § 1 k.k. w. zw. z art. 33 § 1 i § 3 k.k. wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 zł.Osobistą apelację od powyższego wyroku wnieśli oskarżeni oraz w ich imieniu obrońcy, zaskarżając wyrok w całości.

Oskarżeni we własnej apelacji podnieśli m. in., że nastąpiło:„1/ rażące naruszenie przepisów art. 439.1.9 kpk w zw. z art. 17.1.9 w zw. z art. 17.1.1 w zw. z art. 4 oraz w zw. z art 414.1 zd. 2 k.p.k. mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie się sądu pierwszej instancji od należytej kontroli aktu oskarżenia, a przez to uchylenie się tego sądu od wydania wyroku uniewinniającego skarżących w sprawie prawomocnie umorzonej w postępowaniu Prokuratury Rejonowej postanowieniem z dn. 28 września 2011 r. o sygn. akt 1 Ds.

…2/11,2/ rażące naruszenie art. 439.1.1 w zw. z art. 40.1.5 k.p.k. mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez naruszenie przez sąd pierwszej instancji w osobie G. K. zasady obiektywizmu, czym sąd dopuścił do kierunkowego nastawienia o cechach przestępstwa z art. 235 k.k. w niniejszym postępowaniu”.Oskarżeni wnieśli przede wszystkim o „wydanie wyroku uniewinniającego”.W apelacji obrońcy oskarżonego J. W. podniesiono zarzut dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów poprzez niesłuszne uznanie, że oskarżony J.

W. wypełnił znamiona czynu określonego treścią art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.W apelacji obrońcy oskarżonej Jo. W. sformułowano zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na uznaniu, iż oskarżona wypełniła swoim działaniem znamiona przestępstwa określonego w art. 238 k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k., pomimo poważnych wątpliwości w tym względzie, wynikających z materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 17 listopada 2014 r,, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając wszystkie apelacje za oczywiście bezzasadne.Nowo ustanowiony obrońca Jo. W. i Juliusza W., zaskarżając kasacją wyrok Sądu odwoławczego, zarzucił:‎„1/ rażącą obrazę przepisu art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k. mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, wydanego przez sąd podlegający wyłączeniu z mocy ustawy w zw. z zaskarżonym orzeczeniem sądu odwoławczego o sygn. akt XIII Kz …0/13,2/ rażącą obrazę przepisu art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 5 k.p.k. mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, jako wydanego przez ten sam sąd, który brał udział w postępowaniu przygotowawczym sprawy,3/ rażące naruszenie przepisów art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, gdyż w dniu 19 listopada 2013 r. skarżący wnieśli zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu odwoławczego w niniejszej sprawie, o sygn. akt XIII Kz …0/13, które do dnia dzisiejszego nie zostało prawomocnie rozpoznane,4/ rażące naruszenie art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt 4 k.p.k. mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, obarczonego bezwzględną przesłanką odwoławczą powstałą w dn. 28 września 2011 r. wskutek wydania prawomocnego postanowienia o umorzeniu dochodzenia w niniejszej sprawie na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., co ma istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku”;powyższe spowodowało:„5/ rażące naruszenie art. 439 § 1 pkt. 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, gdyż od daty 28 września 2011 r., brak jest w sprawie wymaganego zezwolenia na ściganie, co potwierdza również postanowienie Prokuratury Okręgowej z dnia 07 października 2010 r. o sygn. akt 3 Ds.

…5/10 o przekazaniu sprawy do Prokuratury Rejonowej w G.”;a nadto zarzucił rażące naruszenie art. 2 § 2, art. 4, art. 5 § 1 i § 2, art. 81 § 2, art. 194, art. 196 § 2, art. 369, art. 410, art. 437 § 1, art. 438 oraz art. 457 § 3 k.p.k. oraz błędy w ustaleniach faktycznych.Skarżący się wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku w całości poprzez wydanie wyroku uniewinniającego”.W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.W świetle art. 523 § 2 k.p.k. kasacja strony na korzyść skazanego na karę inną niż bezwzględne pozbawienie wolności, może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k.

Mając na względzie, że Jo. W. i J. W. zostali skazani prawomocnym wyrokiem na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, kasacja ich obrońcy mogła być rozpoznana tylko w takim zakresie, w jakim stawiała zarzuty uchybień z art. 439 § 1 k.p.k. Albowiem sformułowanie w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzutu wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej nie otwiera drogi do podnoszenia także innych naruszeń prawa materialnego i procesowego o charakterze tzw. względnych powodów odwoławczych.Wobec powyższego, należało ustosunkować się jedynie do zarzutów zaistnienia uchybień z art. 439 § 1 k.p.k.

Są one całkowicie bezzasadne. Przypomnieć należy, że Sąd Rejonowy w osobie sędzi G. K. postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt‎XI Kp …8/10 uznał, że zatrzymanie Jo. W. w dniu‎8 marca 2010 r. o godzinie 12.00 w związku z popełnieniem wykroczenia z art. 65 § 2 k.w. a następnie czynów z art. 222 § 1 k.k. i art. 226 § 1 k.k., było zasadne (k. 671).Sąd w osobie tego samego sędziego postanowieniem z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt XI Kp …6/10 rozpoznał zażalenie U. R. i Jo. W. na postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej, sygn. akt 1 Ds.

…1/10 z dnia 23 czerwca 2010 r. o umorzeniu postępowania i o odmowie przyjęcia zażalenia, a następnie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie i zarządzenie (k. 670).W dniu 1 grudnia 2010 r. Jo. W. i J. W. złożyli zawiadomienie o podrobieniu ich podpisów na zwrotnych poświadczeniach odbioru znajdujących się w aktach sprawy o sygn. akt 1 Ds. …3/10, prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową w G. (k. 19-22 akt 1 Ds. …0/10, a następnie 1 Ds. ..2/11). Postanowieniem z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt 1 Ds. …2/11 prokurator Prokuratury Rejonowej na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. umorzył postępowanie w sprawie podrobienia podpisów Jo.

W. i J. W. wobec ustalenia, że zostały one złożone przez te osoby, a zatem nie popełniono czynu zabronionego opisanego w art. 270 § 1 k.k. (k. 139 akt 1 Ds. …2/11).W konsekwencji wszczęto i przeprowadzono postępowanie przygotowawcze o sygn. akt 1 Ds. …/11, które zakończyło się wniesieniem do Sądu Rejonowego w G. aktu oskarżenia o wyżej opisane czyny (następnie przypisane oskarżonym).Wnioskiem z dnia 14 marca 2012 r. złożonym do Sądu Rejonowego w G. obydwoje oskarżeni wystąpili o umorzenie postępowania w niniejszej sprawie wobec prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie 1 Ds. 1…2/11 i zaistnienia przesłanki powagi rzeczy osądzonej (k. 204-205).

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 3 lipca 2013 r. Sąd oddalił powyższy wniosek i wskazał, że ocena zebranego materiału dowodowego nastąpi po zamknięciu przewodu w sprawie i ujawnieniu wszystkich okoliczności (k. 405).Oskarżeni wnieśli w dniu 10 lipca 2013 r. zażalenie na powyższe postanowienie (k. 408-409).Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt XIII Kz …0/13 Sąd Okręgowy w G., w skład którego wchodzili sędziowie: L.K. i L. M., pozostawił zażalenie wniesione przez oskarżonych bez rozpoznania, jako niedopuszczalne z mocy ustawy (k. 422).Następnie oskarżeni wnieśli w dniu 23 września 2013 r. zażalenie na to postanowienie (k. 520-522).Postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. równorzędny skład Sądu Okręgowego w G. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie (k. 530).To ostatnie postanowienie zostało przez oskarżonych zaskarżone zażaleniem z dnia 19 listopada 2013 r. (k. 535-537).Pismami z dnia 28 listopada 2013 r.

Przewodniczący XIII Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w G. poinformował skarżących się, że na postanowienie z dnia 22 października 2013 r. zażalenie nie przysługuje (k. 539-540).Podniesione w kasacji zarzuty rażącego naruszenia art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 5 i 6 k.p.k. są więc chybione. Nie doszło do uchybienia określonego w art. 40 § 1 pkt 5 k.p.k. przez to, że w składzie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę zasiadała sędzia G. K., która realizowała czynności tego Sądu w innych postępowaniach przygotowawczych dotyczących Jo.

W. i U. R. (w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową pod sygn. akt 1 Ds. …1/10, w którym wydała postanowienie z dnia 7 października 2010 r.; sygn. akt XI Kp ..6/10 oraz w postępowaniu o sygn. akt XI Kp …8/10, w którym wydała postanowienie z dnia 29 kwietnia 2010 r.). Nie zachodziła więc tożsamość postępowania przygotowawczego, w którym sędzia G. K. wydała postanowienie z dnia 7 października 2010 r. w sprawie o sygn. akt 1 Ds. …1/10 (XI Kp …6/10) oraz postępowania wywołanego zażaleniem na zatrzymanie, w którym wydała postanowienie z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt XI Kp …8/10 z postępowaniem będącym przedmiotem kasacji.

Poza tym, wydanie incydentalnego rozstrzygnięcia przez sędziego w postępowaniu przygotowawczym nie oznacza, że ten sędzia był prowadzącym to postępowanie przygotowawcze w rozumieniu art. 40 § 1 pkt 5 k.p.k. Sędzia G. K. w żadnej z wyżej przytoczonych spraw nie zajmowała się prowadzeniem postępowania przygotowawczego, a tym bardziej nie prowadziła go w niniejszej sprawie. Ponadto, z art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k. nie wynika, że sędzia podlega wyłączeniu z mocy prawa tylko z tego powodu, że wydawał orzeczenie w innej sprawie, w której występowała ta sama osoba, co w aktualnie rozpoznawanej sprawie.Nie doszło również do uchybienia z art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k. poprzez to, że w składzie Sądu rozpoznającego apelację w tej sprawie orzekali sędziowie Sądu Okręgowego:

L. K. i L. M. Żaden z tych sędziów nie brał udziału w wydaniu zaskarżonego apelacją wyroku, a zatem brak było jakichkolwiek podstaw do ich wyłączenia na podstawie art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k. Nie jest przyczyną wyłączenia sędziego na podstawie tego przepisu wydanie w postępowaniu sądowym wpadkowego postanowienia z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt XIII Kz …0/13 o pozostawieniu bez rozpoznania środka odwoławczego ze względu na jego niedopuszczalność z mocy ustawy, na co powołuje się skarżący. Istotą instytucji wyłączenia sędziego, który brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie, jest zapobieżenie sytuacji, w której sędzia kontrolowałby swoje wcześniejsze rozstrzygnięcia, albowiem byłoby to nie do pogodzenia z koniecznością zapewnienia obiektywizmu w postępowaniu.

Sytuacja tego rodzaju nie zachodziła w niniejszej sprawie, albowiem kontroli apelacyjnej podlegał wyłącznie wyrok Sądu Rejonowego z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt XI K …4/11.W postępowaniu nie doszło również do naruszenia z art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. Postanowienie sądu odwoławczego pozostawiające bez rozpoznania przyjęty środek odwoławczy jest zaskarżalne do innego równorzędnego składu sądu odwoławczego (art. 430 § 2 k.p.k.). Od orzeczenia sądu odwoławczego, tzn. w tym przypadku od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 22 października 2013 r. nie przysługiwał natomiast dalszy środek odwoławczy, albowiem ustawa nie przewiduje możliwości zaskarżenia takiego postanowienia (art. 426 § 1 k.p.k.).

O tym, że „zażalenie” na postanowienie z dnia 22 października 2013 r. nie wywołuje skutków prawnych, poinformował skarżących także Przewodniczący XIII Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego pismami z dnia 28 listopada 2013 r. Wobec powyższego, błędny jest pogląd, że zażalenie na postanowienie z dnia 22 października 2013 r. wniesione przez skarżących do Sądu Najwyższego wymagało rozpoznania, oraz że jego nierozpoznanie przez ten Sąd świadczy o tym, że sąd niższego rzędu orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu wyższego rzędu (art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k.

– zarzut nr 3 kasacji). Odnosząc się do zarzutu wskazanego w punkcie 4 kasacji, w którym zarzucono uchybienie z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., to zupełnie bezzasadne są twierdzenia skarżącego się, że prawomocne umorzenie dochodzenia w sprawie o sygn. akt 1 Ds. …2/11 o przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. powinno skutkować także umorzeniem postępowania w niniejszej sprawie, albowiem w sprawie zachodzi przesłanka powagi rzeczy osądzonej (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.). Orzeczenie ulega uchyleniu na podstawie tego przepisu tylko w przypadku wydania pomimo prawomocnego zakończenia postępowania karnego wobec tej samej osoby co do tego samego czynu.

W przedmiotowej sprawie spełnione jest jedynie kryterium tożsamości osób; dodatkowo występujących w różnych rolach procesowych. W postępowaniu o sygn. akt 1 Ds. …2/11 Jo. R. i J. W. występowali w charakterze pokrzywdzonych, a w niniejszym postępowaniu – oskarżonych. Ponad wszelką wątpliwość nie jest też spełnione kryterium tożsamości czynu. Czym innym jest bowiem przestępstwo polegające na sfałszowaniu podpisu (art. 270 § 1 k.k.), a czym innym przestępstwo przypisane skazanym w niniejszej sprawie, polegające na zeznaniu nieprawdy pomimo pouczenia o odpowiedzialności karnej i zawiadomieniu o przestępstwie, wiedząc, że go nie popełniono (art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.).

Ustalenie, że nie doszło do popełnienia przestępstwa z art. 270 § 1 k.k., o którym skazani zawiadomili, wiedząc, że go nie popełniono, nie tylko nie wyłącza ich odpowiedzialności za przestępstwo z art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., ale wprost obligowało organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości do kontroli wyżej opisanego zachowania przez pryzmat tych ostatnich przepisów, wobec wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.k. zasady legalizmu. Tak więc trafnie przyjął Sąd Okręgowy, że skazani z faktu umorzenia postępowania w przedmiocie sfałszowania ich podpisów na objętych aktem oskarżenia potwierdzeniach odbioru wezwań, błędnie wywodzą zaistnienie powagi rzeczy osądzonej, albowiem zakres przedmiotowy i podmiotowy tych postępowań jest całkowicie różny, a zarzut chybiony (uzasadnienie, s. 10, k. 742v).Nietrafny jest również zarzut braku wymaganego zezwolenia na ściganie, albowiem skarżący się nie wskazał na jakąkolwiek okoliczność świadczącą o tym, że skazanych obejmuje względny immunitet formalny.

Okoliczność taka w żadnej mierze nie wynika z postanowienia Prokuratury Okręgowej z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt 3 Ds. …5/10 (k. 675), określającego właściwą miejscowo jednostkę Prokuratury dla prowadzenia danego postępowania.Z uwagi na fakt, że kasacja nie zawierała jakichkolwiek merytorycznych argumentów, które pozwalałyby na zakwestionowanie stanowiska Sądu drugiej instancji, podlegała oddaleniu, jako oczywiście bezzasadna.O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. kc