III KK 334/15 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III KK 334/15 POSTANOWIENIE Dnia 4 maja 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Przemysław Kalinowski‎SSN Marek PietruszyńskiProtokolant Łukasz Biernacki przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Zbigniewa Siejbika‎w sprawie Z. G.‎skazanego z art. 279 § 1 k.k. i in.‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie‎w dniu 4 maja 2016 r.,‎kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego‎od wyroku Sądu Okręgowego w G.‎z dnia 11 marca 2015 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w G.‎z dnia 25 listopada 2014 r., 1. oddala kasację jako oczywiście bezzasadną;

2. zwalnia skazanego Z. G. od ponoszenia kosztów sądowych postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIEWyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 25 listopada 2014 r., Z. G. uznany został za winnego popełnienia pięciu zarzuconych mu w akcie oskarżenia czynów kwalifikowanych z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. polegających na włamaniach w nocy z 22 na 23 czerwca 2014 r. do szeregu budynków znajdujących się na terenie ogródków działkowych „K.” w G. i zaboru z nich różnego rodzaju rzeczy ruchomych, i za to, przy przyjęciu, że czyny te stanowiły ciąg przestępstw w rozumieniu art. 91 § 1 k.k. skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności.Apelacje od wskazanego wyroku wnieśli oskarżony i jego obrońca.Ten pierwszy orzeczeniu Sądu meriti zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, błąd w ustaleniach faktycznych oraz rażącą niewspółmierność kary.W apelacji obrońcy podniesione zostały natomiast zarzuty:1.naruszenia prawa procesowego, tj. przepisu art. 74 § 1 k.p.k. poprzez niezastosowanie zawartego w tym przepisie zakazu dowodowego, polegającego na dokonaniu ustaleń faktycznych na podstawie notatki urzędowej M.

S., zeznań świadków K. F. oraz M. S. w zakresie, w jakim świadkowie ci zeznali, że oskarżony przyznał im się w czasie rozmowy do włamania i kradzieży na terenie działek przy ul. S., pomimo że świadkowie ci mieli uzyskać powyższe informacje od oskarżonego przed przedstawieniem mu zarzutów, a zatem także przed pouczeniem go prawie odmowy składania wyjaśnień,2.naruszenia prawa procesowego, tj. przepisu art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, skutkującą błędnym ustaleniem, iż oskarżony w nocy z 22 na 23 czerwca 2014 r. wszedł na teren ogródków działkowych oraz dokonał kradzieży z włamaniem w pięciu altanach położonych w G. przy ulicy S., podczas gdy w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek dowodów pozwalających na dokonanie powyższych ustaleń, w szczególności wobec konieczności pominięcia zeznań świadków K.

F. i M. S. w zakresie wskazanym w zarzucie 1, które to naruszenia w konsekwencji doprowadziły do błędnego uznania oskarżonego winnym zarzucanych mu aktem oskarżenia czynów stypizowanych w art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k.W oparciu o te zarzuty obrońca Z. G. wniósł o jego uniewinnienie, natomiast sam oskarżony wnioskował o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.Po rozpoznaniu obu apelacji Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r., zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Orzeczenie Sądu odwoławczego zaskarżył kasacją obrońca skazanego Z.

G. zarzucając w niej: „rażące naruszenie przepisów postępowania karnego tj. przepisu art. 438 pkt 2 k.p.k. w zw. art. 74 § 1 k.p.k. oraz 174 k.p.k., poprzez utrzymanie przez Sąd II instancji w mocy wyroku Sądu I instancji, pomimo iż wyrok ten był wadliwy, która to wadliwość nie została wyeliminowana przez Sąd II instancji, co z kolei doprowadziło do naruszenia przez Sąd II instancji art. 74 § 1 k.p.k. oraz 174 k.p.k., poprzez niezastosowanie zawartych w tych przepisach zakazów dowodowych, w zakresie zeznań świadków w osobach funkcjonariuszy Policji K.

F. oraz M. S. w części w jakiej świadkowie ci zeznali, że oskarżony przyznał im się w czasie rozmowy (rozpytania) do włamania i kradzieży na terenie działek w G.przy ul. S., pomimo że świadkowie ci mieli uzyskać powyższe informacje od oskarżonego w trakcie czynności rozpytania, z których została sporządzona notatka oraz pomimo że treść notatki oraz zeznań w/w świadków są sprzeczne z wyjaśnieniami oskarżonego”. W konkluzji wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania.W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej, a stanowisko to w toku rozprawy kasacyjnej podtrzymał prokurator Prokuratury Krajowej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Kasacja obrońcy skazanego jest oczywiście bezzasadna co uprawnia sąd kasacyjny do odstąpienia od sporządzenia pisemnych motywów wydanego postanowienia zgodnie z dyspozycją art. 535 § 3 k.p.k.

Wprawdzie Z. G. jest pozbawiony wolności i nie został sprowadzony na rozprawę kasacyjną, posiadał jednak przedstawiciela procesowego w osobie ustanowionego z wyboru obrońcy (autora kasacji). W takiej sytuacji nawet nieobecność obrońcy na rozprawie przed Sądem Najwyższym nie uprawniałaby strony do wystąpienia z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia na piśmie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2013 r., II KK 98/12, LEX nr 1297682). Podejmując decyzję o sporządzeniu pisemnych motywów, do czego Sąd Najwyższy jest uprawniony (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2007 r., II KK 310/06, OSNKW 2007, z. 4, poz. 35), uwzględniono charakter problematyki będącej przedmiotem nadzwyczajnego środka zaskarżenia.Na wstępie przypomnieć należy bezsporną w sprawie tej okoliczność związaną z zatrzymaniem Z.

G. przez funkcjonariuszy policji w osobach późniejszych świadków K. F. i M. S. w sytuacji, gdy oskarżony wraz z towarzyszącym mu świadkiem D. M. przenosili szereg przedmiotów, które w toku dalszych czynności procesowych rozpoznane zostały przez pokrzywdzonych jako stanowiące ich własność, a które utracone zostały w rezultacie włamań do altan znajdujących się na terenie ogródków działkowych „K.” w G. Doszło wówczas do czynności wylegitymowania i rozpytania obu zatrzymanych mężczyzn, w trakcie których oskarżony stwierdził, że wspomniane przedmioty zostały znalezione przez niego na śmietnikach w K.

W czasie przewożenia Z. G. do izby zatrzymań (był osobą poszukiwaną do odbycia kary) tenże w rozmowie z wymienionymi wyżej funkcjonariuszami policji oświadczył, że zabezpieczone u niego przedmioty ukradł z altan ogródków działkowych. Skutkowało to, po zakończeniu konwoju, przeprowadzeniem przez świadków M. S. i K. F. penetracji terenu ogródków działowych, w wyniku której ujawniono ślady włamań do kilkunastu altan. Z powyższych czynności sporządzona została przez funkcjonariuszy notatka urzędowa, a następnie obaj przesłuchani zostali w charakterze świadków zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i jurysdykcyjnym, potwierdzając przebieg omówionych wyżej czynności, w tym także składanych przez oskarżonego Z.

G. oświadczeń. Zeznania te, w powiązaniu z zeznaniami świadka D. M. i pokrzywdzonych, oraz dokumentacją dotyczącą ujawnionych włamań stały się podstawą poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych oraz odrzucenia wersji oskarżonego prezentowanej w toku całego postępowania, zgodnie z którą zabezpieczone u niego oraz u świadka D. M. rzeczy ruchome zostały przez niego zabrane nieznanym osobom, które przerzucały je przez ogrodzenie z terenu ogródków działkowych.Powyższe dało asumpt obrońcy oskarżonego do podniesienie w apelacji zarzutu obrazy art. 74 § 1 k.p.k., a następnie – po uznaniu tego zarzutu przez Sąd Okręgowy w G. za nietrafny – twierdzeniu w kasacji, że doszło do rażącego naruszenia przepisów art. 74 § 1 k.p.k. w zw. z art. 174 k.p.k.

Uzasadniając sformułowany w nadzwyczajnym środku zaskarżenia zarzut autor kasacji wywiódł, że wobec obowiązującej w polskiej procedurze karnej zasady nemo se ipsum accusare tenetur (art. 74 § 1 k.p.k.) oraz zakazu dowodowego przewidzianego w art. 174 k.p.k., nie można wykorzystać – jako podstawy dokonania ustaleń faktycznych w sprawie – zarówno treści takiej notatki, jak i zeznań funkcjonariuszy policji przeprowadzających czynność rozpytania na okoliczność wypowiedzi osoby rozpytywanej, jeżeli byłyby to ustalenia sprzeczne z wyjaśnieniami oskarżonego lub zeznaniami świadka, wobec których dokonano czynności rozpytania.Z tak wyartykułowanym poglądem nie można się jednak zgodzić, co trafnie zostało już wykazane w pisemnych motywach wyroku Sądu odwoławczego.

Zasadnie Sąd ten skonstatował, że przeprowadzenie tzw. czynności rozpytania może zostać utrwalone w formie notatki urzędowej (art. 143 § 2 k.p.k.). Stosuje się ją nie tylko w dochodzeniu, czy śledztwie jako jedną z czynności podejmowanych w postępowaniu przygotowawczym (art. 297 § 1 k.p.k.), ale także przed jego wszczęciem w ramach czynności sprawdzających (art. 307 k.p.k.). Czynność rozpytania osoby, która w przyszłości może uzyskać status podejrzanego, nie narusza art. 74 § 1 k.p.k., gdyż na takiej osobie nie ciąży prawny obowiązek udzielania na żądanie organów ścigania informacji dotyczących jakichkolwiek okoliczności przestępstwa.

Czynność rozpytania nie narusza także art. 175 § 1 k.p.k., gdyż prawo do milczenia odnosi się do osoby, której postawiono zarzut popełnienia przestępstwa. Z charakteru czynności rozpytania wynika, że osoba, która potencjalnie może stać się podejrzaną, nie ma obowiązku udzielania informacji, a nawet, jak w przypadku osoby, która następnie uzyska status świadka, może ona w sposób bezkarny złożyć fałszywe oświadczenie. Inną kwestią jest późniejsze dowodowe wykorzystanie informacji uzyskanych podczas czynności rozpytania.Nie ulega wątpliwości, że w świetle art. 174 k.p.k. notatka urzędowa sporządzona z czynności rozpytania nie może zastąpić dowodu z wyjaśnień oskarżonego, czy z zeznań świadka.

Na podstawie treści notatki urzędowej nie wolno także dokonywać ustaleń faktycznych sprzecznych z wyjaśnieniami oskarżonego, czy z zeznaniami świadka, gdyż byłoby to zastąpieniem tego rodzaju dowodów treścią notatki. Nie ma natomiast zakazu przesłuchania w charakterze świadka funkcjonariusza Policji, który dokonał czynności rozpytania i sporządził z niej notatkę urzędową. Zastępowanie wyjaśnień oskarżonego lub zeznań świadka miałoby miejsce w wypadku przesłuchania funkcjonariusza dokonującego formalnego przesłuchania na okoliczność treści składanych w czasie tego przesłuchania wyjaśnień albo zeznań.

Takiego charakteru nie na natomiast relacja funkcjonariuszy o przebiegu przeprowadzonych przez nich czynności na miejscu przestępstwa, których element stanowią spontaniczne wypowiedzi osoby, wobec której zostało dokonane tzw. rozpytanie. Pogląd taki był wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie na gruncie wówczas obowiązujących przepisów zawierających analogiczne rozwiązania, jak obecna regulacja art. 174 k.p.k. i art. 186 § 1 k.p.k. (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 kwietnia 1930 r., VI KK 354/30, ZO 1930, poz. 193; z dnia 24 kwietnia 1934 r., 3 K 507/34, poz. 34; z dnia 10 marca 1971 r., IV KR 16/71, OSNKW 1971, z. 9, poz. 131; z dnia 10 października 1973 r., IV KR 283/73, niepubl.), a także na gruncie unormowań Kodeksu postępowania karnego z 1997 r. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2002 r., WA 9/02, OSNKW 2002, z. 11-12, poz. 104; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 1 września 2003 r., V KK 12/03, LEX nr 80708 i z dnia 30 czerwca 2015 r., V KK 141/15, LEX Nr 1781768; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 grudnia 2009 r., II AKa 405?09, LEX nr 568537) oraz w piśmiennictwie (zob.

L. Paprzycki (w:) L. Paprzycki (red.): Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2013, t. I, s. 592). Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w toku przedmiotowego postępowania. Uprawniało to sąd meriti, na co słusznie wskazano w pisemnych motywach orzeczenia instancji ad quem, do oparcia ustaleń faktycznych w sprawie m.in. o relacje funkcjonariuszy policji zeznających na okoliczność zatrzymania oskarżonego, tym bardziej, że depozycje K. F. i K. S. znalazły odzwierciedlanie w zeznaniach towarzyszącego skazanemu syna jego konkubiny D.

M. Co więcej, to przecież informacja uzyskana przez funkcjonariuszy od Z. G. spowodowała dokonanie przez nich penetracji terenu ogródków działkowych i ujawnienie włamań do szeregu znajdujących się tam budynków. Logiczny związek tych wszystkich okoliczności, a nie sam fakt przyznania się w rozmowie z funkcjonariuszami do dokonania kradzieży, skutkował odrzuceniem prezentowanej w toku postępowania wersji skazanego zaprzeczającego dokonanym przestępstwom. Tym samym o rażącym naruszeniu przez Sąd Okręgowy przepisów art. 74 § 1 k.p.k. i art. 174 k.p.k. nie może być mowy.

Rozstrzygając o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej Sąd Najwyższy miał na uwadze i to, że nie stanowi obrazy prawa opowiedzenie się przez sąd za określonym stanowiskiem reprezentowanym w doktrynie i orzecznictwie z przytoczeniem stosownej argumentacji, i nieuwzględnienie innego poglądu w danej materii, nawet, gdy przedmiotem zarzutu rażącego naruszenia prawa, jest stosowanie określonego przepisu w sposób sprzeczny z uchwałą Sądu Najwyższego, podjętą w innej sprawie. Taki zarzut może być uznany tylko wtedy za zasadny, gdy pogląd sądu orzekającego nie został logicznie i wyczerpująco uzasadniony (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2002 r., V KKN 188/00, OSNKW 2002, z. 11-12, poz. 113 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2007 r., V KK 287/07, LEX nr 332943).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dokonywano interpretacji art. 174 k.p.k. w sposób bardziej rygorystyczny (zob. postanowienia: z dnia 22 lutego 2007 r., V KK 183/06, R-OSNKW z 2007 r., poz. 487 i z dnia 13 października 2011 r., III KK 64/11, OSNKW 2012, z. 1, poz.

9) i to właśnie stanowisko stało się podstawowym argumentem autora kasacji, jednak – jak to już podniesiono wyżej – istnieją również poglądy odmienne, które zostały uwzględnione w uzasadnieniu Sądu odwoławczego, a motywacja ta była logiczna i wyczerpująca.Na zakończenie odnieść należy się do jeszcze jednej materii, która nie dotyczy wprost zarzutu kasacji, lecz wyrażonego w niej przez obrońcę wniosku o zasądzenie kosztów obrony z urzędu (za sporządzenie i podpisanie skargi kasacyjnej). Kwestia ta stała się bezprzedmiotowa w momencie, gdy do akt sprawy, pomimo wcześniejszego pisma obrońcy z dnia 22 czerwca 2015 r. odwołującego się do jego umocowania wynikającego z art. 84 § 1 in fine k.p.k., złożone zostało udzielone w tym samym dniu przez skazanego Z.

G. pełnomocnictwo dla adw. R. M. do dokonania powyższych czynności. Niezależnie jednak od tej jednoznacznej okoliczności, Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela poglądu wyrażonego w powołanym w kasacji wyroku z dnia 27 kwietnia 2011 r., II KK 316/10 (OSNKW 2011, z. 7, poz. 62). Jest to stanowisko odosobnione, zaś argumenty przeciwne zostały w sposób wyczerpujący przedstawione zarówno w glosie do tego orzeczenia autorstwa T. Bergela (OSP 2012/6/64), jak i w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2013 r., II KZ 56/12, LEX nr 1243020).Mając na uwadze całokształt poczynionych rozważań orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia, zwalniając skazanego – na podstawie art. 624 § 1 k.p.k.

– od ponoszenia kosztów sądowych postępowania kasacyjnego. kc