III KK 327/25 · Sąd Najwyższy

III KK 327/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lipca 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Michał Laskowski‎SSN Marek Pietruszyński w sprawie M.B. skazanego z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 23 lipca 2025 r., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 15 października 2024 r., sygn. akt II Ka 216/24, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Mielcu z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt II K 532/23, na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Tarnobrzegu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Michał Laskowski Waldemar Płóciennik Marek Pietruszyński[WB]

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Mielcu, wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2024 r., w sprawie II K 532/23, uznał M. B. za winnego popełnienia czynu z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności. Na podstawie art. 46 § 1 k.k. Sąd orzekł wobec oskarżonego środek kompensacyjny w postaci obowiązku naprawienia wyrządzonej szkody w całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego P. S.A. z siedzibą w W. 19.573,95 zł. Sąd orzekł też o dowodach rzeczowych oraz kosztach.Apelację na korzyść oskarżonego wniósł jego obrońca, który zaskarżając wyrok w całości, podniósł szereg zarzutów obrazy prawa procesowego, tj. art. 4, at. 7 w zw. z art. 410 k.p.k., art. 5 § 2 w zw. z art. 2 § 2 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 174 k.p.k., art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k., a nadto błąd w ustaleniach faktycznych oraz rażącą niewspółmierność orzeczonej kary.

Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z zeznań imiennie wymienionych świadków, podając okoliczności, na które mieliby zostać przesłuchani, a w konkluzji o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.Po rozpoznaniu wywiedzionej apelacji, Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, wyrokiem z dnia 15 października 2024 r., sygn. akt II Ka 216/24, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.Wyrok Sądu odwoławczego w całości zaskarżył kasacją obrońca M.

B.. Na podstawie art. 523 k.p.k. i art. 526 § 1 k.p.k. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa procesowego, tj.:a) 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 4 k.p.k. i art. 7 k.p.k., poprzez nierozważenie wszystkich okoliczności sprawy, oparcie rozstrzygnięcia na wybiórczych elementach zgromadzonego materiału dowodowego, ocenionego w sposób jednostronny i niepełny oraz z naruszeniem zasad prawidłowego rozumowania i wskazań doświadczenia życiowego, akcentując - wbrew zasadzie obiektywizmu - jedynie okoliczności niekorzystne dla oskarżonego i oparte na nieprzekonywujących dowodach, przy jednoczesnym bagatelizowaniu, a w wielu wypadkach całkowitym pomijaniu tych, które przemawiały na jego korzyść, a nadto rozstrzyganiu wątpliwości, które wyłoniły się w toku przeprowadzonego przez Sąd postępowania, wyłącznie na niekorzyść oskarżonego, a więc wbrew zasadzie in dubio pro reo, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wyroku utrzymującego w mocy rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w oparciu o niepełną ocenę i analizę niepełnego materiału dowodowego;b) art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 174 k.p.k. poprzez zastąpienie zeznań mł. asp.

M. B., jego notatkami urzędowymi z dnia 4 maja 2023 r., 5 maja 2023 r. (gdzie wskazał, że wygląda to tak jakby telefon został celowo wyłączony w tych godzinach), 30 czerwca 2023 r. (gdzie dokonał analizy połączeń telefonicznych oskarżonego, J. Ś. i M. S.), z dnia 13 lipca 2023 r., przy uznaniu przez Sąd Odwoławczy, że zbędnym jest bezpośrednie przesłuchanie w charakterze świadka mł. asp. M. B.;c) art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 350a k.p.k. poprzez uznanie za zasadne oddalenie wniosków dowodowych o przesłuchanie świadków G.

P., M. S., G. Ś., a nadto poprzez uznanie za zasadne zaniechanie wezwania tych świadków na rozprawę celem ich bezpośredniego przesłuchania z uwagi na to, że okoliczności które mieliby stwierdzić nie są tak doniosłe, aby zachodziła konieczność przesłuchania ich na rozprawie;d) art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt 1, 4 i 5 k.p.k. poprzez uznanie za zasadne oddalenie wniosku dowodowego o przesłuchanie świadka E. B., z uwagi na to, że świadek ten nie posiada informacji mających istotne znaczenie w sprawie, a nadto uznanie za zasadne oddalenie wniosku dowodowego obrońcy zawartego w piśmie z dnia 19 lutego 2024 r. (dowód z przesłuchania funkcjonariuszy KPP M./PP P.), z uwagi na to, że w świetle zebranych w sprawie dokumentów i pozostałego materiału dowodowego wynika w jaki sposób w niniejszej sprawie miał zostać wytypowany oskarżony, nadto uznanie za zasadne oddalenie wniosku dowodowego o przeprowadzenie eksperymentu procesowego;e) z daleko idącej ostrożności procesowej, na wypadek niepodzielenia przez Sąd w/w zarzutów, (…) rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego procesowego, tj. art. 410 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd Odwoławczy, w ślad za Sądem I instancji przy wymiarze kary za zarzucany oskarżonemu czyn wszystkich okoliczności sprawy, stanu rodzinnego oskarżonego, co doprowadziło do orzeczenia wobec oskarżonego kary rażąco niewspółmiernej - kary 2 lat pozbawienia wolności, podczas gdy wystarczającym byłoby wymierzenie oskarżonemu kary łagodniejszej, przy zastosowaniu dobrodziejstwa z art. 37b k.k.”.Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Odpowiadając pisemnie na kasację, prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Obrońca skazanego nie podniósł w kasacji zarzutu wystąpienia w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 k.p.k., jednak Sąd Najwyższy z urzędu dostrzegł zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu.

Zgodnie z art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym – tylko w wypadkach określonych w art. 435 k.p.k., art. 439 k.p.k. i art. 455 k.p.k. Wniesiona więc przez obrońcę kasacja okazała się skuteczna o tyle, że zainicjowała postępowanie, które doprowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowego w Tarnobrzegu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.W uchwale trzech połączonych Izb z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”.

Sąd Najwyższy w uchwale I KZP 2/22 z dnia 2 czerwca 2022 r. potwierdził powyższe stanowisko, jednocześnie nie tylko podkreślając w niej, iż „brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”, ale również uznał, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1, a „w wyniku zmian ustawowych, dokonanych ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, organ ten przestał spełniać cechy organu konstytucyjnego, co uchyliło domniemanie spełnienia przez osoby powołane przez Prezydenta RP z rekomendacji takiej Krajowej Rady Sądownictwa na stanowisko sędziego kryteriów niezawisłości i bezstronności.

Bezpośrednie uzależnienie od władzy politycznej decyzji podejmowanych w procedurze nominacji sędziowskich, uzasadniło przekonanie, że o nominacjach tych mogą decydować względy pozamerytoryczne” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2022 r., II KK 206/21). Powyższe oznacza, że brak bezstronności i niezawisłości sądu, w składzie którego zasiadał sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w wadliwym procesie przed Krajową Radą Sądownictwa od 17 stycznia 2018 r., należy ustalić in concreto.Jak niejednokrotnie podnosił w swoich orzeczeniach Sąd Najwyższy, przeprowadzając test niezależności i bezstronności sądu w kontekście ewentualnego zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., należy mieć na względzie stopniowalność kryteriów doboru do sądów różnego rzędu, gdyż surowsze są wymagania w stosunku do sędziów ubiegających się o awans do sądów, które znajdują się wyżej w strukturze sądownictwa i w tym układzie mieć na uwadze takie okoliczności, jak np.: równoczesność (lub zbliżony czas) uruchomienia drogi awansowej z objęciem ważnego stanowiska w administracji sądowej w drodze arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości, utajnienie obrad KRS w zakresie danej kandydatury, jednoznacznie negatywna opinia zgromadzenia ogólnego sędziów, porównanie osiągnięć zawodowych kandydata z doświadczeniem zawodowym i poparciem środowiska dla kontrkandydatów, to, czy kandydat w ogóle miał kontrkandydata do awansu, czy też był jedyną osobą, która wzięła udział w danym konkursie.

Jednocześnie o wadliwości obsady sądu w przypadku, w którym w jego skład wchodzi sędzia powołany w wadliwym procesie nominacyjnym, może przesądzić ponadto fakt uzyskania nominacji na stanowiska funkcyjne pozostające w dyskrecjonalnej kompetencji władzy politycznej, udział w pracach gremiów powiązanych z władzą polityczną, wykonywanie określonych zadań lub funkcji na podstawie arbitralnych decyzji władzy politycznej, co obejmuje również tzw. delegacje ministerialne, dodatkowe zatrudnienie w jednostkach bezpośrednio podporządkowanych władzy politycznej, charakter sprawy, do której rozstrzygnięcia ukształtowano dany skład sądu, a także działalność publiczna i wypowiedzi danego sędziego, wykraczająca poza gwarantowane przez Konstytucję ramy udziału w debacie publicznej, a wskazująca na zaangażowanie w realizację określonych celów politycznych władzy wykonawczej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2022 r., II KS 32/21 czy z dnia 30 maja 2023 r., II KK 23/22).W wyniku przeprowadzenia testu niezależności i bezstronności sądu, Sąd Najwyższy stwierdza, że sąd orzekający z udziałem sędzi SO X.

Y. był in concreto sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Okoliczności świadczące o braku zachowania standardu niezawisłości i bezstronności sądu orzekającego z udziałem wskazanej sędzi, a tym samym braku zapewnienia oskarżonemu prawa do rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Obywatela, Sąd Najwyższy szczegółowo omówił w sprawie III KS 36/24 (ale także w wyroku z dnia 24 czerwca 2025 r. w sprawie III KK 253/25). Odwołując się do zaprezentowanych tam faktów, wskazać należy, że X.

Y. jako sędzia Sądu Rejonowego w Stalowej Woli w 2018 r. udzieliła poparcia dla zgłoszenia sędziego Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu R. P. na członka Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy o KRS z 2017 r. Miało to miejsce w czasie, gdy w przestrzeni publicznej znane były już zarzuty niekonstytucyjności regulacji zmieniającej skład Krajowej Rady Sądownictwa, w szczególności w zakresie skrócenia kadencji dotychczas działającej Rady oraz składu nowej Rady (zob. chociażby opinie prawne formułowane na etapie prac nad projektem ustawy o zmianie ustawy o KRS, druk sejmowy 2002 Sejmu VIII kadencji: stanowisko Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych z 12 listopada 2017 r., s. 5-8; opinia Krajowej Rady Sądownictwa z 6 grudnia 2017 r., s. 3-4; opinie Biura Analiz Sejmowych: autorstwa prof. dr hab.

Stanisława Patyry z dnia 10 października 2017 r.; autorstwa prof. dr hab. Marka Chmaja z dnia 10 października 2017 r.; prof. dr hab. Marcina Matczaka z dnia 22 listopada 2017 r.; wszystkie opinie dostępne na stronie internetowej Sejmu RP)” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 sierpnia 2024 r., III KS 36/24)Po podpisaniu listy poparcia dla sędziego R. P., który ostatecznie członkiem KRS nie został, sędzia X. Y. decyzją Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości K. F. z dniem 26 kwietnia 2021 r. powołana została do pełnienia funkcji Prezesa Sądu Rejonowego w Stalowej Woli, którą to funkcję sprawowała, nawet po powołaniu jej na urząd sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Tarnobrzegu.

Uchwałą nr [...] z dnia […] listopada 2023 r., KRS wystąpiła z wnioskiem o powołanie sędzi X. Y. na urząd sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Tarnobrzegu. Nastąpiło to w sytuacji, w której jedno wolne stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Tarnobrzegu ogłoszone zostało w Monitorze Polskim z 2023 r., poz. 125, a więc w czasie, gdy w wielu orzeczeniach Sądu Najwyższego, jak i organów międzynarodowych (ETPCz i TSUE) jednoznacznie oceniono, funkcjonującą o przepisy ustawy z 2017 r. „nową” KRS, jako instytucję niebędącą organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1 oraz niestanowiącą organu niezależnego od władzy ustawodawczej i wykonawczej w rozumieniu obowiązujących Rzeczpospolitą Polską wiążących aktów prawa międzynarodowego.

Aktualne pozostaje stanowisko wyrażone w sprawie III KS 36/24, iż „Przystąpienie w tym układzie do konkursu, w którym nota bene sędzia X. Y. nie miała kontrkandydata, po wcześniejszym objęciu funkcji Prezesa Sądu Rejonowego w Stalowej Woli i jeszcze wcześniejszym podpisaniu listy poparcia na członka KRS, to niewątpliwie nic innego jak jednoznaczne utożsamianie się z destrukcyjnymi dla wymiaru sprawiedliwości zmianami w polskim porządku prawnym. Ta ścieżka kariery wymienionego sędziego bez wątpienia uzasadnia również twierdzenie, że sędzia ta znalazła się w tej grupie sędziów, którzy cieszyli wyjątkowym zaufaniem ówczesnej władzy, przekraczającej dopuszczalną relację na linii sędzia – władza wykonawcza (w tym wypadku Ministerstwo Sprawiedliwości).

Tych uwarunkowań sędzia X. Y., przy uwzględnieniu jej doświadczenia zawodowego, bez wątpienia była świadoma”.Przedstawione powyżej okoliczności towarzyszące powołaniu na urząd sędziego Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu X. Y. mogą wzbudzić uzasadnione wątpliwości co do niezależności od czynników zewnętrznych składu sądu utworzonego z jej udziałem, w szczególności od bezpośrednich lub pośrednich wpływów władzy wykonawczej. Sąd, w składzie którego zasiadła sędzia X. Y. był zatem nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.Zaistnienie w prawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależycie obsadzonego sądu na etapie postępowania odwoławczego skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania temu w postępowaniu odwoławczym.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd odwoławczy powinien mieć na uwadze kwestię należytej obsady Sądu. Stwierdzone z urzędu uchybienie skutkujące uchyleniem wyroku Sądu odwoławczego powoduje, iż rozpoznanie na obecnym etapie postępowania zarzutów kasacyjnych jest bezprzedmiotowe.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [J.J.][r.g.] Michał Laskowski Waldemar Płóciennik Marek Pietruszyński