III KK 277/25 · Sąd Najwyższy

III KK 277/25 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 lipca 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Adam Roch w sprawie M.K. ukaranej za czyny z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158) w zw. ‎z art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele ‎i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158) po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.s.w. w dniu 9 lipca 2025 r. kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 18 lutego 2025 roku, sygn. akt V Ka 24/25, zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Szczecinku z dnia 3 grudnia 2024 r., sygn. akt II W 28/24 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Koszalinie.

UZASADNIENIE

M.K. została obwiniona o to, że:1.jako prezes zarządu „D.” sp. z o.o., wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedzielę lub święta, w S., w sklepie wielkopowierzchniowym I. przy ulicy [...], w dniu 3 grudnia 2023 r. tj. w niedzielę wolną od handlu powierzyła wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem niżej wymienionym pracownikom: U.B., I.G., A.G., E.J., S.M., P.W., tj. o wykroczenie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158) w związku z art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158),2.jako prezes zarządu „D.” sp. z o.o., wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedzielę lub święta, w S., w sklepie wielkopowierzchniowym I. przy ulicy [...], w dniu 5 listopada 2023 r. tj. w niedzielę wolną od handlu powierzyła wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem niżej wymienionym pracownikom:

U.B., E.J., S.M., A.G., tj. o wykroczenie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158) w związku z art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158),3.jako prezes zarządu „D.” sp. z o.o., wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedzielę lub święta, w S., w sklepie wielkopowierzchniowym I. przy ulicy [...], w dniu 12 listopada 2023 r. tj. w niedzielę wolną od handlu powierzyła wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem niżej wymienionym pracownikom:

U.B., tj. o wykroczenie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158) w związku z art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158),4.jako prezes zarządu „D.” sp. z o.o., wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedzielę lub święta, w S., w sklepie wielkopowierzchniowym I. przy ulicy [...], w dniu 19 listopada 2023 r. tj. w niedzielę wolną od handlu powierzyła wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem niżej wymienionym pracownikom:

I.G., P.W., tj. o wykroczenie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158) w związku z art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158),5.jako prezes zarządu „D.” sp. z o.o., wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedzielę lub święta, w S., w sklepie wielkopowierzchniowym I. przy ulicy [...], w dniu 26 listopada 2023 r. tj. w niedzielę wolną od handlu powierzyła wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem niżej wymienionym pracownikom:

P.W., I.G., tj. o wykroczenie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158) w związku z art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158).Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2024 roku, sygn. II W 28/24, Sąd Rejonowy w Szczecinku uznał obwinioną M.K. za winną popełnienia zarzucanych jej wnioskiem o ukaranie czynów, tj. wykroczeń z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2023 r. poz. 158) w zw. z art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 20213 r. poz.158) i za to na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni w zw. z art. 9 § 2 k.w. w zw. z art. 24 § 1 i § 3 k.w. wymierzył jej karę grzywny w kwocie 5.000 zł.Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca, zarzucając m. in. obrazę przepisów prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz niektóre inne dni poprzez uznanie, że prowadzenie działalności handlowej w zakładzie prowadzącym działalność w zakresie kultury nie jest objęte wyjątkiem od zakazu handlu w niedzielę i dni ustawowo wolne, jak również poprzez uznanie przez sąd, że osoba prawna prowadząca równolegle z działalnością handlową także działalność kulturalną nie stanowi zakładu prowadzącego działalność w zakresie kultury oraz pominięcie przy rozstrzyganiu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.Wyrokiem z dnia 18 lutego 2025 roku, Sąd Okręgowy w Koszalinie zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił M.K. od popełnienia zarzucanych jej we wniosku o ukaranie czynów.Kasację od powyższego orzeczenia wniósł Prokurator Generalny, zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w. oraz art. 107 § 3 k.p.w. w zw. z art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 82 § 1 k.p.w. oraz art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.

U. 2021.936 t.j. z dnia 21 maja 2021 r.), polegające na wydaniu – w wyniku przeprowadzenia przez Sąd Okręgowy w Koszalinie nieprawidłowej kontroli odwoławczej orzeczenia Sądu I instancji, w tym zwłaszcza zaniechania wnikliwego rozważenia, zawartego w apelacji obrońcy obwinionej, zarzutu obrazy przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni (Dz. U. 2024.449 z dnia 26 marca 2024 r.) – wyroku reformatoryjnego w następstwie nieuzasadnionego przyjęcia przez sąd ad quem, iż z zestawienia braku ustawowej definicji pojęcia zakładu prowadzącego działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki oraz wypoczynku i jednoczesnego zaniechania przez ustawodawcę uzależnienia możliwości prowadzenia takiej działalności od dodatkowych kryteriów wartościujących należy wywodzić, że z wyjątku, o jakim stanowi przywołany przepis mogą korzystać placówki spełniające jednocześnie rolę placówek stricte handlowych i zakładów prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku, co skutkowało niesłusznym uniewinnieniem obwinionej od zarzutu popełnienia wykroczeń, polegających na tym, że w tzw. niehandlowe niedziele, przypadające na: 5, 12, 19, 26 listopada 2023 r. oraz 3 grudnia 2023 r., wbrew zakazowi handlu powierzyła ona wykonywanie pracy pracownikom wielkopowierzchniowego sklepu I., tj. czynów z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni, podczas gdy prawidłowa wykładnia przywołanych przepisów winna prowadzić do wniosku, że utworzenie, na powierzchni wyodrębnionej na terenie sklepu „Klubu Czytelnika” nie czyniło z tej placówki handlowej zakładu prowadzącego działalność kulturalną, a nadto z racji samodzielnego (autonomicznego) charakteru sklep ten nie mógł zostać uznany za zwolniony z zakazu handlu, albowiem ustawa w dyspozycji art. 6 ust. 1 pkt 10 wymaga, aby placówka handlowa była usytuowana „w” zakładzie świadczącym określoną działalność, co w analizowanej sprawie nie miało miejsca, gdzie jednocześnie sąd ad quem nie ustosunkował się w sposób należyty do takiego postąpienia, uznając jedynie, że literalne brzmienie przepisu nie jest jednoznaczne, zaś odwoływanie się do wykładni funkcjonalnej i systemowej nie ma racjonalnych podstaw.

Podnosząc powyższy zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.Sąd Najwyższy stwierdził co następuje. Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiało jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. Skarżący trafnie wskazał, że doszło do nieprawidłowego rozpoznania apelacji obrońcy oskarżonego, co w konsekwencji doprowadziło do nietrafnej zmiany wyroku Sądu Rejonowego w Szczecinku.

Sąd odwoławczy nie poddał bowiem rzetelnej analizie treści przepisu art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 roku o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U.2021.936, dalej „u.o.h.n.”), nietrafnie przyjmując, iż argumentacja zaprezentowana w uzasadnieniu wyroku sądu I instancji jest błędna. Przepis art. 6 ust. 1 pkt 10 u.o.h.n., określający jeden z wyjątków od zakazu handlu w dni wolne od pracy, przewiduje, że przedmiotowy zakaz nie obowiązuje ‎„w placówkach handlowych w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku”.

Wyłączeniem spod zakazu ustawowego objęto zatem handel w placówce handlowej znajdującej się w zakładzie prowadzącym określoną działalność, nie zaś same zakłady prowadzące działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku. Te bowiem – z racji profilu działalności ‎– świadczą szeroko pojęte usługi kulturalno-oświatowe i z założenia nie są placówkami handlowymi, a do takich podmiotów odnosi się u.o.h.n. Mogą więc bez ograniczeń wynikających z tej ustawy być otwarte w dni ustawowo wolne od pracy.

Jeżeli w obrębie takich zakładów znajdują się placówki handlowe, działające niejako „przy okazji”, na marginesie podstawowej działalności zakładu, wówczas są z mocy omawianego przepisu zwolnione z zakazu handlu. Odwrotna konfiguracja, z którą mamy do czynienia w niniejszej sprawie, polegająca na umiejscowieniu na terenie placówki – z założenia handlowej – punktu związanego z działalnością w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku nie czyni z takiej placówki zakładu, o jakim mowa w analizowanym przepisie, a tym samym nie korzysta ona ze zwolnienia z zakazu handlu w dni wolne od pracy.Zasadnicze zastrzeżenia budzić musi, iż dokonana przez sąd ad quem wykładnia nie uwzględnia mających w analizowanym przepisie znaczenie wręcz kluczowe, tak w ogólności, jak i w tej konkretnej sprawie przyimków „w”, zawartych w sformułowaniu „w placówkach handlowych w zakładach”.

Na tle tego nie trzeba było prowadzić skomplikowanej wykładni i rozważać której z możliwych relacji przestrzennych dotyczy ta przedstawiona w analizowanej normie: fizycznej (np. „kredki w pudełku”; „stanął w drzwiach”, „chłopak w trampkach”), temporalnej np. „w styczniu”, „w zeszłym miesiącu”, „w niedziele i święta”) czy też nieprzestrzennej (np. „Janek jest w partii”, „szli w milczeniu”) (por. Ł. Duśko, M. Szurman, Placówka handlowa w zakładzie prowadzącym działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku – wykładnia wyjątku od zakazu handlu w niedziele i święta, Palestra 2022, nr 10, s. 56).Jest bowiem oczywiste, że dla zadośćuczynienia wyłączeniu określonemu w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.o.h.n. przedsiębiorca prowadzący placówkę handlową, w której prowadzona ma być działalność handlowa w niedziele i święta, musi umiejscowić ją ‎„w zakładzie” prowadzącym działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki ‎i wypoczynku.

Nie budzi więc w niniejszej sprawie żadnych wątpliwości, że sprzedaż ta dotyczyć musi handlu w placówkach handlowych w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku, a nie na odwrót, jak w rzeczywistości miało to miejsce. Sama obwiniona na rozprawie wyjaśniła, że sklep ma powierzchnię ok. 1.200 m2, zaś rzeczony klub czytelnika, który znajduje się wewnątrz sklepu, tj. na sali sprzedaży, ma kilka metrów kwadratowych powierzchni. Choć w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że na terenie prowadzonego przez obwinioną sklepu ustawiono regały z książkami oraz wygospodarowano miejsce, w którym klienci sklepu mogli usiąść, nie czyniło to z tej placówki handlowej biblioteki lub czytelni, tak samo jak nie zmieniło przeznaczenia tego sklepu, który nadal pozostawał sklepem handlowym.

Jakiekolwiek zatem „odwrócenie” omówionych relacji realizuje ustawowe znamiona wykroczenia z art. 10 ust. 1 u.o.h.n. Wadliwie zatem sąd a quo ocenił, że działania obwinionej M.K. należy ocenić w kategorii ustawowego wyjątku spod zakazu handlu w niedzielę, uregulowanego w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.o.h.n. Zarzut obrazy prawa materialnego nie został tym samym poprawnie rozważony przez dokonujący kontroli instancyjnej zaskarżonego apelacją wyroku sąd odwoławczy.W przedmiocie objętym analizowaną sprawą Sąd Najwyższy wypowiadał się już wielokrotnie, przy czym uwaga sądu II instancji przedstawiona na stronie 8 uzasadnienia nie zawiera jakiejkolwiek merytorycznej argumentacji, mogącej należycie tłumaczyć przyjęte stanowisko.

W tym zakresie odesłać można nie tylko do przywołanych przezeń wyroków wydanych przez Sąd Najwyższy w sprawach III KK 155/23, III KK 647/22 czy III KK 57/23, ale także kolejnych, w tym wyroków z dni: 16 listopada 2023 r., I KK 346/23, LEX nr 3689879, 21 maja 2024 r., III KK 121/24, LEX nr 3719692, 26 czerwca 2024 r., IV KK 572/23, LEX nr 3729528, 10 lipca 2024 r., V KK 491/23, LEX nr 3735501. Ponownie mierzący się z apelacją obrońcy Sąd Okręgowy w Koszalinie prawidłowo odniesie się więc do sformułowanych w niej zarzutów, wykorzystując także przedstawione powyżej przez Sąd Najwyższy zalecenia.

Sąd ad quem winien także zwrócić uwagę i poczynić stosowne rozważania ‎w odniesieniu do sygnalizowanej przez obrońcę w apelacji kwestii zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w. Okoliczności te Sąd Najwyższy dostrzegł, ale rozważania dotyczące ewentualnej tożsamości zamiaru, z jakim mogła działać obwiniona w odniesieniu do różnych pracowników (pokrzywdzonych) należą do kategorii ustaleń faktycznych i muszą być poczynione przez sąd rozpoznający sprawę w I lub II instancji. [WB] ‎